leygardagur 12. januar 1980síða 15

Fe Nr. 3 — 12. januar 1980 sosialurin Sida 15 Eg sat i fleiri år yvir av Summaldi. Hann hevði verið í fremmandari her- tænastu og komin heilur aftur — ein prúður jassur við reyðum fullskeggi og schnurrbarti og einum skálkabrosi í eygnakrók- unum, annars í sneggari seyðalittari troyggju. Sanna Maria Ellings- gaard, ið var av mykines- fólki, hevði sagt, til stutt- leika, at hon ættaði frá hesum ævintýrliga per- sóni. William Heinesen hevði so málað henni eina skortmynd av ættarfaðir- inum — eisini til stuttleika — og prýddi henda >for- fedramynd< matstovuna. Ævintýrið og gerandis- dagurin. Tað ræður um, ikki at kroysta lívið inn í trongar formar — soleiðis er William. Tá eg var 6viti, vóru jól ini her í Havn longu vorð- in lík teimum inni á megin- landinum, helst sum í Danmark. Hópur av niss- um, donskum landsbygda- kirkjum cg hesum eyð- kendu dysjunum, ið har eru, skuldu gera jólahugn- að her. Hetta var alt góð- tikið uttan at hugsað varð meira um tað. Eitt ári komu feroysk jólakort. Tú næstan hvakk við. Tað vóru vinmenninir Jákup Olsen og William Heine- sen, sum hevdu funnið uppá. Jákup hevði gjert myndir til yrkingina hjá Hans Andriasi >Í Mána- lysi«, meðan William hevði vait sær evni úr skjøldrum og segum. Hetta var púra nytt og tó nakað, ein kendi so væl. William hevði tå áður verið alment frammi sum myndlistamaður. Vin- menninir báðir hevdu havt sýningar saman, t.d. hina ofta tiltiknu í Av- haldshúsinum, tá teir høvdu ein ungan mykines- drong við (— fyrstasýn- ingin hjá Mikinesi). Her hevði William eina rød av ævintýrmyndum og merkiligum skortmynd- um. Serliga minnist eg skonina á einum grimum sjórænara. (William sigur, at eg minnist skeivt, har var eingin sjórænari. Tað var merkiligt; kann eg fara so skeivur? So eg eftirlýsi myndina her). Men tað sermerkta við hesum málningum var, at teir í nyndum sýndu okk- um ein ævintýrheim, sum vit til tá einans høvdu átt sum sagda søgn. Og har var nakað upprunaligt og ta í teimum, sum sam- tykti við okkara hug- myndir — og tann farri av skemti, sum skai til, tå tú sigur eina hersegu. Tá fyrsta lesibókin hjá A.C. Evensen er undan- tikin, vóru feroyskar skúlabekur uttan myndir alla mína skúlatíð. Sum tann dugandi skúlabóka- maðurin, Evensen var, visti hann, at myndir lætta um lesturin hjá børnum. Í hesu fyrstu hevði hann hjálpt sær við læntum útlendskum prentmyndum. Nú fóru vinmenninir báðir, Jákup og William, at skreyta lesibekurnar. Tá var eg farin úr skúlanum, men mangan havi eg blaðað í Á hesum bókum og glett meg yvir tekningarnar. Feroyskar bekur gjørdu yvirhevur lítið um seg, har tær lógu í békhandl- unum, lítillætnar, sum hagfreðislig yvirlit. Eina permu legði tú tó merki til, bókina hjá Rasmus á Háskúlanum: Hevdingar hittast<. Her var tað Willi- am, sum hevði teknað — í grovum linju, drekastavn móti drekastavni. Hon kom longu í 1927, og skapti William her eina sermerkta feroyska bók. Síðan komu fá yrkinga- søvn ella skaldsøgur út, har William var ikki við uppi í spælinum, líka til hann nú, hann nærkast teimum áttati, vísir eitt virkisfýsni so heilt fram- úr, so gluggarnir í Bóka- garði eru sum ein mynda- ramsýning fyri seg Eg havi onkuntíð sam- anborið William við mann- in við teimum tiggiu talentunum, kanska er tað beinari bara at siga, at hann er skald. Skald á ym iskum økjum. Hann kann forma eina mynd líkasum í bundnum stíli, einfalda og fasta í skapi so hon kann nýtast til eina bókapermu ella sum undanarbeiði til eitt vovið veggjatjald — ella vera ein yrking í sjálv- um sær. Og við at taka upp evni úr ævintýrum og søgum, gav hann føroysku listini eina nyggja Er tað ein landslagsmynd og er hon ikki beinleidis bygd vid verum, so er tad tó, sum tú merkir, at alt livir. Målningarnir eru bornir av einari skaldslig- vídd. William Heinesen og Jacob Olsen — Zahle — vóru teir fyrstu, sum fóru at tekna fer- oysk jólakort | | | | Gav jólakortunum foroyskan hugna — og lesibókunum liv Hevur verið tann savnandi innan foroyska list Sjålvsmynd teknad um 1928 ari náttúrukenslu. Ætlanin var ikki at ganga alt virkið hjá mynd- listamanninum Williami igjøgnum, og sup ein ann- ar magistari geva vitnis- burð — tað hátíðarliga og uppgjerda veit eg, feðing- ardagsbarnið leggur minni í — men skemtiheftini stríðsárunum — Ólav- sekuteitini og Jolatrøllini fari eg at taka fram. Poul í Mykinesi og Stig G. Ras- mussen stílaðu fyri meðan William var hevuðsveitari av tilfari. er í neyðini nýtt, klisjeir fingust, so myndirnar vórðu skornar í linoleum, og lá Mangt ongar aliar ham at se folkelivet pá Færøerne under en and- en og friskere synsvinkel — som en levende social virkelighed. »Uden denne påvirkning«, skriver Heinesen i et brev til meg, måske fortsat som dyrk er af l'art pour l'art eller havde viklet mig håbløst ind i religiøse vad.“ Á Heinesen sá redak- ugebladet Feroy- var í Dag (Færøerne jag), der var 11 Diev stærkt samfundskritisk og og an- venstre-orienteret greb »gullasch«-mentali- teten og sømands udbytningen. Um Heinesen skrivar sted soleiðis seinni greinini: Til København kom Heinesen efter endt skolegang í 1916 og be- søgte i et par år Køb- mandsskolen. Kom så journalistlære ved Ring- det gik heller ikke, men gav hyppige besøg i Sorø, hvor barn- sted Folketidende, anledning til svar jeg snurre- Under krigen og den engelske besættelse lesnaðin, tað skaldsliga og bókmenta- liga viðferið hjá Williami Gel- henda grova linjan, sum eyðkennir linoleumsskurð- in, sera væl fyri hjá Willi- ami. Í hesum teitum kom hansara speisemi DE skemtingarsama lyndið rættiliga fram, og var hann leingi einasti rætti keipumyndateknari vit áttu. At eitt teiti er prent að við orginalgrafikki, man vera nakað heilt rárt. Tiverri var hesin orginal- grafikkur prentaður á ringt avispappir Eitt skal William eiga dag: við sínum áhuga fyri øllum, sum rerist listina og v nnan rið sínum kunn- eika um list og skynsemi annars. kom hann heli jomsvennen Jørgen- Frantz Jacobsen var aka- demielev Ret tidligt stiftede han bekendt skab med værker af for- fattere som Johannes V Jensen, Vilhelm Eke- lund, Thøger Larsen og Sophus Claussen Gelsted ger eisini eina Den meting av sorte gryde: En endnu sterre be- drift blev den roman, Heinesen efter 11 árs tavshed udsendte under titlen Den sorte Gryde Både i sit vidsyn og i de enkelte skildringers stor artede præcision, sin blanding af svidende social satire og den ren este følelse står romanen som et storværk, sikkert et af de allerbetydeligste. der belyser den anden verd- enskrigs jobbetid — et heltud værdigt side- stykke til Nordahl Griegs skuespil Vor Ære og vor Magt, om den norske skibsfart, menneskelige med- dens sømænd og redere under den første verdenskrig Og Heinesen lægger ikke skjul på, hvor hans hos det slidsomme, ar- sympatier er jævne, naturliga at vera ein saml- andi miðdepul — ein ráð- gevi, teir yngru ekkaleysir kundu leita til. So leingi ein listamaður skapar, er hann attan aldur hjá okkara ingur ingardagsbarni,. um likamsvånirnar vituligt eru Vit kunnu um, at tad framvegis virkiå — og siga tøkk fyri ævintýrið, 30 nangan iviti Upp um gerandisdagin bert Janus Kamban Til det beidende folk sætter han sit tillid og sit håb for fremtiden. Og eftir at hava gjørt ema stutta meting av Moder Syvstjerne endar Otto Gelsted Man kan ikke tænke sig et værk, der í sin livs- bekrætteise star tidens lestruktive pessimisme »g kulturtræthed ere. Som William sen udtalte en frern- r rneine- gr: gang: — Vi ar valget mellem at ace s drukne livs- 'steriets grumsede inde cller søge at hold s oppe ved hjælp af vor Kr SKE I r Ss ominerende r jem er relignøst er nalk 1vDCEe psykologtsk »ljer »Dersonligt«. Det er et medmennesKeligt, et soclalt problem. Om man vil det eller ej, arbejder man enten under frem- skridtstiillidens med at tegn klarlægge den sociale virkelighed, eller man giver sig hen til den fortvivlede parringsleg med formálsieshedens edderkop — vel vidende at den legens sidste fase vil fortære en og hænge ens ham op til tørring i sit spind. Her bilar ikki áttatiárafeð- 30 áðramáta ikki tær somu. frøast er stora sum okkum | ————————C”— ——— ——”————————————” 5&%$%—$—rh ——