hósdagur 1. august 2002síða 6

10 Nr. 144 - 1. august 2002 Nr. 144 - 1. august 2002 11 Áhugavert er at lesa búskaparfrágreiðingina fyri 2002. Sum altíð er tað ógvuliga áhugavert at síggja, hvat her verður sagt, og ikki ber til at hava eitt skilagott orðaskifti um búskaparstøðu Føroya, uttan hetta íkastið, har serfrøðin, ella í hvussu so er partur av henni, ger sína meting av støðuni. Eitt er serfrøðin, og eitt annað er, hvat politikarnir vilja. Tann politiska diskussiónin um, hvat man vil í føroyska samfelagnum eigur at hyggja at, hvørji mál, vit eiga at seta okkum sum fólk. Skal málið verða so høg framleiðsla pr íbúgva sum møguligt? Kanska hetta burdi verið framleiðsla pr arbeiðstíma. Skal málið verða eingin inflatión? Skal málið verða fjøltáttan av búskapinum? Her raka vit við eitt annað, ið verður tikið upp í frá- greiðingina fra Búskaparráðnum. Er tað landsins uppgáva ígjøgnum vinnupolitisk tiltøk, at skunda undir ávísar vinnur? Hví júst KT vinnuna, sum Vinnumálastýrið hevur fokuserað uppá í sein- astini? Er hetta politisk bending av marknaðin- um? Tað, ið treingir til er eitt vinstra høgra orðaskifti um generel mál viðvíkjandi búskapar- og vinnu- politkki. Skal so høgur búskaparvøkstur sum gjørligt gerast eitt mál í sjálvum sær? Kundi man ikki havt ein eitt sindur lægri búskaparvøkstur við einum øðrvísi arbeiðsmarknaði? Tað eru tey, ið halda, at tað er nógv fyri, at vit ár eftir ár erpa okkum av einum høgum búskaparvøkstri, men klára ikki so mikið sum at hava ansing til øll okkara gomlu. Lat okkum fáa eitt ideologiskt politiskt kjak, óheft av tendensiøsum ynski- tankum, sum at marknaðurin klárar at regulera seg sjálvan, tí tað klárar hann ikki altíð. Lands- stýrismaðurin í Vinnumálum hevur ivaleyst eisini viðgingið hetta, tá hann brúkar landisins pening uppá stimbran av ávísum vinnum. Eitt annað orðaskifti kundi verið um protektion- ismu. Føroyskur vinnupolitikkur er merktur av protektionismu, men ikki fært tú nógvar borgar- ligar kreftir at viðganga hetta, tí tað er jú ikki í tráð við naiva heimsbílætið, har fría alheims- kappingin klárar alt av sær sjálvum. Er ikki tíð uppá, at vit fáa skápsprotektionistarnir í Fólka- flokkinum at viðganga síni mál? Vit hava ein blandingsbúsksap og ganga flestu flokkar inn fyri hesum, kanska við undantak av Fólkaflokkinum. Hvat teir so gera í praksis er nakað annað. Lat okkum fáa eitt vinstra høgra orðaskfti í tinginum um málini fyri Føroya land sum skjótast. DAGSINS MEINING Sosialurin Hvørji eru málini? VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Stefan í Skorini stefan@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Rúnar Reistrup runar@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Ragnhild Ellingsgaard ragnhild@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Páll H. Johannesen pall@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Finnur Justinussen finnur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktíonin: tel. 220507 tel. 333843 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Jógvan við Keldu løgtingsmaður Privata vinnulívið skapir grundleggjandi inntøkurnar til at gjalda fyri almennu útreiðslurnar. - Frælsa vinnan hevur fyri neyðini at ganga undan í effekektivi- teti. Búskapar- og samfelags- frøðingar hava saman við ávísum politikarum seinnu árini gjørt nógv burtur úr, at skal verða liviligt, er neyðugt greitt at skilja millum alment og privat. Hetta verður eisini nevnt bæði í frágreiðingini frá Búskaparráðnum og í løg- mansrøðuni 2002. Grundarlagið undir sam- felagnum er privatu inn- tøkurnar sum skulu gjalda almennu útreiðslurnar Í øðrum lagi eru tað pri- vat/almennu inntøkurnar, ið gjalda fyri fleiri almenn- ar útreiðslur. Í triðja føri privatu/almennu inntøku- gjøldini fyri brúks- og tæn- astuvørur (MVG o.a.) til fleiri hækkandi útreiðslur. Í fjórða viðfangi koma al- mennar inntøkur fyri tæn- astur frá almennum stovn- um, sum skriva rokningar fyri gjørd arbeiði fyri lóg- ásettar tænastur í privatum fyritøkum. Soleiðis kundi verið hild- ið fram. Onki alment uttan privat. Ongi heilsu- og trivnaðarmál uttan fram- leiðslu, og ongar tænastur uttan primervinnan hevur góðar sømdir. Hetta hongur saman. Borgarligir fyrimunirnir Hóast torført er at finna samanbering av Føroyum og Kina, ber til at hyggja at søguni hjá hesum risa landi, har privata fyritaks- semi ikki fekk sømdir í meiri enn 50 ár. Fólkið gjørdist ómotiverað - "eitt deytt tól". Seinastu 5 árini er veru- lig gongd komin á. Privatar fyritøkur úr USA, Týska- landi, Japan, satilitt-ríkjun- um Hongkong, Taiwan, Singapore o.ø. eru nú sloppin inn á henda stóra og sera áhugaverda markn- að at gera íløgur. Stórar íløgur verða gjørdar at kannað mentan til menn- ing. Hetta hevur við sær, at búskaparframgongdin nú økist, og økist við alt størri ferð. Seinasta hálva árið við yvir 7 prosentum og útlendski íløguvøksturin er øktur við 70%. Ein virðilig kollvelting. Samstundis sæst, at dugnalig fólk gera innrás á henda áhugaverda markn- að. Týðiliga sæst siga kinverskir samfelags- og búskaparfrøðingar - at fólk úr frælsa heiminum, t.d.úr Hongkong, arbeiða millum fjórðing og helvt skjótari enn kinverjin á meginland- inum, tey læra eisini nógv skjótari. Tílíkt fer ikki bara fram í Kina, men allastaðni, har fólkið sleppir at menna seg og síni evni. Privata og almenna brúk hvørt fyri øðrum Vit eiga støðugt at gera okkum greitt, at grundar- lagið undir einum samfelag er bæði privati og almenni parturin. Eingin tjóð livir eydnusom, uttan hesir part- ar fylgjast í eini tryggari javnvág. Seinastu tíðina hevur nógv verið frammi um privatiseringar ella einskilj- ingar, her eru avgjørdar metingar og sterkar mein- ingar komnar til sjóndar. - Sjálvandi eru ofta forút- inntiknar meiningar sum gera, at eitt kjak kundi verið skilabetri. Tað kann tykjast løgið, at eitt nú kommunur skulu binda nógvan pening kanska einar 2 til 400 mió. krónur í at eiga SEV. Tað var nátúrligt, tá hetta fram- brot varð sett á stovn. At landið skal binda likviditet í ognir sum Fiskavirking, JFK o.a. fyritøkur. Her eiga vit ikki bara at lata standa til. Í sjeytiárunum var roynt at fáa JFK aftur á privatar hendur, men hetta fekk ikki viðhald frá landsstýrisins síðu. Tílíkt skal gerast dyggiliga umhugsað, væl gjøgnumarbeitt og undir- bygt. Nógv gott fylgir við Tað tykist bæði løgið og harmiligt at hoyra formann Javnaðarfloksins seta málið so óseriøst fram, at koma útlendingar at eiga part í føroyskum fyritøkum, sigur hann niðursetandi, sum honum ofta liggur væl, so kann roknast við, at Frank Uhrenholt og Kjell Inge Røkke, koma inn. Ja, hvat um so er og hevði verðið! Útlendingar eiga longu í føroyskum fyritøkum, og tað hevur higartil ikki verið stórur trupulleiki Tvørtur ímóti. Her fæst bæði íløgu- og rakstrarkapitalur, nýggj- ur marknaður við víð- fevndum møguleikum, víður sjónarringur, man- agement o.m.a. Sjálvandi verður hetta gjørt við vinningi. Føroyska samfelagið kann ikki setast aftur um onnur, tí ræðsla er fyri ná- túrligari menning. Eg las greinina hjá Kristinu Háfoss í Dimma- lætting fyri nøkrum døgum síðani um einskiljing, og má viðganga, at eg eri samdur við fleiri av henn- ara borgarligu sjónarmið- um. Spurningurin er bara, hvussu langt hon sleppir, so leingi hon er bundin av Tjóðveldisflokkinum. Gott vit hava borgarligt Vinnumálastýri Annars havi eg hug til at viðmerkja, hvussu mín góði vinur Tórbjørn Jacob- sen fer við nevndar-valin- um hjá Bjarna Djurholm. Tórbjørn, hetta er ikki til sóma og tænir ongum endamáli! Ver fegin um, at Fólka- flokkurin umsitur okkara vinnupolitikk, tí hann er so týdningarmikil. Grundar- lagið, sum lagt hevur verið seinastu árini við tilfari og tí hugburði okkara lands- stýrismenn, Finnbogi Arge og Bjarni Djurholm, hava greitt úr hondum, er gev- andi at byggja víðari á. Latið okkum standa sam- an, gera samfelagið upp- aftur meiri livandi. Lat fólkið sleppa at royna seg "við teim evnum sum skaparin gav", so vit fáa ein dyggari dynamikk og skapa størri sjálvsvirði. Búskapar- og samfelags- frøðingar okkara saman við ávísum politikarum hyggja ofta bert eftir yvirflatuni, teir gera sínar niðurstøður, sum um menniskjan bert er ein deyður maskinlutur og ikki ein livandi, skapandi, hugsandi og mennandi skapningur, tá hon sleppir at royna seg. Nógv annað verður at taka fram í komandi døg- um, nú bæði "búskaparfrá- greiðingin" og løgmans- røðan 2002 eru greidd úr hondum og nú verða við- gjørdar, bæði um privatar og almennar útreiðslur og effektivitetin hjá hesum samlaða liði. - Latið okkum hava í huga, at "alment og privat altíð og allastaðni óloysiliga er knýtt hvørt at øðrum". Alment og privat altíð og allastaðni knýtt hvørt at øðrum Jóannes Eidesgaard heldur, at løgmans- røðan í stórum mun ber brá av at vera byrjanin til eitt nýtt skeið. Tað er tann liberala hugsjónin, sum nú er avgerandi fyri samgonguna, heldur Jóannes, sum væntar, at teir fara at leggja dent á eitt nú einskiljingar í við- gerðini mánadagin POLITIKKUR Heri á Rógvi Mánadagin verður fyrsti regluligi tingfundurin í hesari nýggju tingsetuni. Á dagsskránni verður aðal- orðaskifti um løgmansrøð- una á ólavsøku. – Givið er, at hetta er fyrsta høvið vit fáa til at viðgera samgonguna, sum hon er nú, sigur Jóannes Eidesgaard, formaður í Javnaðarflokkinum. Hann heldur, at løgmans- røðan í stóran mun bar brá av, at hetta var byrjanin til at eitt samgonguskeið. — Hann setti hol á nøkur ting, samgongan og ætlan- irnar sum konsept kundu koma meira til sjóndar, sigur Jóannes Eidesgaard. Viðgerðin av løgmans- røðuni roknar formaður Javnaðarfloksins fer at at verða merkt av tí meira hugsjónarliga av teirri somu orsøk, at stungið verður út í kortið í løg- mansrøðuni. — Tað eru nógv ting, ið vit løgdu til merkist og eisini ætla okkum at við- gera, men tað var lítið yvir- raskandi við røðuni. Har er ríkiligt hjá Javnaðarflokk- inum at taka fat í, sigur Jó- annes Eidesgaard. Hann nevnir eitt nú spurningin um einskiljing- ar, ið hann roknar við, at teir fara at taka hond um í viðgerðini av ólavsøkurøð- uni. Í løgmansrøðuni eggjar løgmaður, Anfinn Kalls- berg, eisini til samstarv tvørtur um politisk mørk . Hetta fær kortini ikki Javnaðarflokkin at koma rennandi. — Næstan allar løgmans- røður hava ein tílíkan app- el. Sitandi samgonga hevur tó eitt sindur trupult við at yvirbevísa, at samstarv er teirra vørumerki. Sam- gongusamráðingarnar vístu, at hann(Anfinn Kallsberg) ynskir eina so smæla samgongu sum gjørligt, sigur Jóannes Eidesgaard. Breiðar semjur eru kort- ini nakað, ið Javnaðar- flokkurin er áhugaður fyri, men hetta skal so eisini merkja, at flokkurin fær aðra ávirkan enn bert at samtykkja, tá uppskot koma niðan í tingið. Hann nevnir eitt nú pensjón- spurningin sum eitt polit- iskt stórmál, har samstarva átti at verið, men Jóannes Eidesgaard heldur tað vera ógvuliga lítið sannlíkt, tí politiska skipanin í Før- oyum ikki er búgvin til breiðar semjur, sum eru púra vanligar aðrastaðni. Liberalt Jóannes Eidesgaard er ikki í iva um, at hendan núver- andi samgongan er ham- skift í mun til hana, ið vit sóu eftir valið í 1998. Hóast Miðflokkurin er komin uppí, so heldur Eidesgaard talan vera um stórst sæð tað somu samgonguna. — Hetta er ein sam- gonga, sum koman saman um fullveldisspurningin í sínari tíð. Nú er hon komin í ein borgarligan búnað, sigur Jóannes Eidesgaard. — Kósin á sjálvstýrisleið hava bæði Javnaðarflokk- urin og Sambandsflokkurin boðað frá, at teir í stóran mun taka undir, so tað kann ikki vera tað, ið heldur samgonguni saman, sigur Jóannes Eidesgaard. Hann heldur meira, at talan er um tann borgarliga partin, tá tosast skal um eindarskapandi partin av samgonguni. Skrivingin í eitt nú tingkvinna Tjóð- veldisfloksins, Kristina Há- foss, hevur staðið fyri sein- astu tíðina heldur Jóannes Eidesgaard vera meinlíka liberalum fólkaflokssjónar- miðum. — Tjóðveldisflokkurin líkist Fólkaflokkinum rættiliga nógv á tí liberala økinum, og tað er eisini her, at flokkarnir tykjast at ein- ast, sigur Jóannes Eides- gaard. Hugsjónarligt kjak Tað var ikki nógv nýtt undir sólini í løgmansrøðuni á ólavsøku, heldur Jóannes Eidesgaard.Vil Anfinn samstarva við Jóannes, so má Anfinn sjálvur taka sær um reiggj Mynd: Finnur Justinussen — Løgmaður hevur dugað sera illa at samstarva við and- støðuna. Felagsstevið mugu teir sjálvir finna, sigur Lisbeth L. Petersen, forkvinna Sambandsfloksins POLITIKKUR Heri á Rógvi Forkvinnan í tí størra and- støðuflokkinum, Sam- bandsflokkinum, Lisbeth L. Petersen, heldur ikki, at talan var um nakran stór- vegis nýggjan boðskap í løgmansrøðuni á ólavsøku. — Tað er einki nýtt í røð- uni hjá løgmanni. Tað mesta er um samgongu- skjalið og ætlanir hjá sam- gonguni, sigur Lisbeth L. Petersen. Hon dugir í skrivandi stund ikki at siga, hvat teir serliga fara at leggja dent á í viðgerðini av løgmans- røðuni. — Har vóru eisini nógv gomul mál, ið samgongan ikki hevur megnað at fingið avgreidd. Eitt nú búskapar- grunnurin og pensjónirnar koma nú aftur upp at venda, sigur Lisbeth L. Petersen. Hon vísir á, at tað ikki vóru tey, ið forðaðu fyri bú- skapargrunninum, men tað er samgongan, sum eigur ábyrgdina av, at hesin grunnurin framvegis letur bíðað eftir sær. Lisbeth L. Petersen sigur seg eisini hava trupult við at fylgja løgmanni, tá eggjar til og tosar um breitt samstarv. – Løgmaður hevur dugað sera illa at samstarva við andstøðuna. Vit eru sjálv- andi sinnaði fyri samstarv- ið, um tað gagnar fólkinum, men tað er løgmaður, sum má vísa vegin, sigur Lis- beth L. Petersen. Hon leggur afturat, at samgongan í løtuni ikki hevur nakað felgsstev, og hesum mugu teir sjálvir syrgja fyri, áðrenn talan kann gerast um nakað breitt samstarv. Spurd, svarar Lisbeth, at alt rokið við Tórbjørn Ja- cobsen og løgmanni hevur sett sín dám á politiska arbeiðið seinastu tíðina, og hon heldur lítið um virðing- ina fyri arbeiðinumhjá ting- inum. – Virðingin fyri tinginum og løgmansembætinum er fallin munandi, sigur Lis- beth L. Petersen at enda. Einki nýtt Lisbeth L. Petersen vil hava løgmann at taka í egnan barm, um tað skal vera til samstarv millum andstøðu og samgongu. C M Y K 11 10