leygardagur 23. februar 1980síða 10

Síða 10 sosialurin Nr. 15 — 23. februar 1980 Kræklingur kann gerast — Verður skilagott farið fram, kunnu fer- oyingar framleiða og selja fyri líka nógvan pening í kræklingi, sum vit í dag framleiða og selja av fiskaverum. Hetta sigur Knut Nolsee, ein av undan- gongumonnunum innan m.a. aling av kræklingi. Vit hava hitt Knút og tosað við hann um tær royndir við kræklingi, sum hann saman við Jan og Jens Bech hevur gjert tey seinastu 10 árini. Líka síðani á ungum aldri hevur Knút havt stóran áhuga fyri skeljadjórum. Sum smádrongur var lætt at fáa fatur á ymsum skeljadjórum niðri í fjer- uni og spæla sær við hesi. Knút vísti serliga tí dimmbláa kræklinginum stóran ans, og sum árini gingu, savnaði og las hann alt tað tilfar um krækling, hann kundi fáa hendur á. Sjálvsagt var avmarkað av tilfari um tann fer- oyska kræklingin — og áhugin gjerdist tí meira ein tráan eftir at fáa meiri nágreiniliga vitan um hetta skeljadjór — og samstundis eisini ein trongd til at kunna fáa onkra nyttu úr krækling- inum so sum at brúka hann til mannafeði. Meðan vit feroyingar mest hava nýtt krækling- in til agn, so hava tey aðrastaðni í heiminum etið krækling sum annan fisk. Stovnarnir — aling neyðug Seinast í 60-unum varð so smátt farið undir at gera fyrireikingar til við ymsar royndir føroyskum = kræklingi sum t.d.: hvar hann heldur til, hvar hann trívist best, hvussu hann veksur o.s.fr Knút sigur sjálvur so- leiðis: >Vit taka av fiska- stovnunum uttan at hugsa um at byggja stovnarnar upp aftur. Skeljadjór eru ein ógvu- liga viðbrekin fiskur, hvat viðvíkur veiðihættum og livilikindum í samband við bæði sjógv og botn- skapilsi. Ógvuliga fá av skelja- djórunum koma undan og ynskja vit tí at brúka tey til mannafeði, mugu vit ikki leggja á skeljadjórini og taka alt tað, sum er at fáa fatur á, men vit mugu beinanvegin fáa nekur nýggj ístaðin fyri tey, sum vit taka — við eðrum orð- um fara undir at ala«. Byrjaðu royndir í 1970 Tær fyrstu veruligu royndirnar at ala krækling vórðu gjerdar í 1970. Sam- an við teimum báðum Jan Bech og Jens Bech av Skála fór Knút at ala royndir við at ala kræk- ling líka frá larvastigi til marknaðarstedd. Roynd- irnar fóru fram í Funn- ingsfirði. Knút Nolsøe: — Vit valdu at arbeiða eftir ein- um ávísum hátti, tí so- nevnda Dr. Mason-håttin- um. Dr. James Mason ar- beiðir á fiskiranns6knar- stovuni í Aberdeen og kom hann fram við nøkr- um heilt nyggjum hug- skotum innan aling av m.a. kræklingi. Kræklingur hevur verið aldur frá gamlari tíð. Fyrr varð hann aldur á verpum ella tikin villur, har hann vaks framvið strendurnar Festir seg á trossar Mason-hátturin verður nevndur »Floating Farms« og brúkti hann ein flaka til endamálið. Niðri undir flakanum hongdi hann trossar úr togverki. Hann heintaði síðani smá- an krækling, sum vaks villur og koyrdi hann í net- hosur. Nethosurnar við tí lítla kræklinginum hongdi hann niður millum tross- arnar. So kemur tíðin, tá kræk- lingurin gýtir, og nakrar fáar vikur aftaná festir tann pinkulítli kræklinga- ungin seg í trossarnar beint nærhendis móðurdjórinum. Har verður hann verandi og veksur til ein fullbúnan krækling. Kræklingurin verður millum fimm og níggju cm. langur eftir at hava vaksið í millum hálvtannað til trý ár. Í Funningsfirði Tað var eftir hesi grund- reglu, at teir tríggir fer- oysku alararnir fóru undir royndirnar. Ein flaki varð riggaður til og lagdur út í Funningsfirði einar 15 metrar úr landi á 6 metra dýpi. Niðri undir flakanum vórðu hongdir umleið 100 trossar og millum trossar- nar nethosur fyltar við 1,5 cm. longum kræklingi, sum ætlanin var skuldi gýta og vera við til at upp- byggja eina kræklinga- skóg undir flakanum. Men hví endiliga í Funningsfirði, hví ikki onkra aðrastaðni? Til hetta sigur Knút, at júst Funningsfjøråur er eitt gott gamalt kræklinga- pláss. Fyritreytirnar fyri aling eru ógvuliga góðar, ti fjørdurin er æturikur, og vatnblandingin er góð. sera gull verdur fyri okkum Kræklingur verður kannaður Kræklingurin livir av æti í sjónum og vegitabilskum fræ, sum kemur við tí rennandi vatninum í áun- um. At vatnblanding er góð, vil siga, at tað er »brakvatn«, sum er ein blanding av bæði fesk- og saltvatni. Royndirnar í Funnings- firði gingu nú eftir ætlan og teir tríggir, Knút Nol- sæ, Jan og Jens Bech, fylgdu vid, hvussu kræk- lingurin treivst og vaks. I 1971 var nakað av kræk- lingi sent til Fiskirann- sóknarstovuna til kann- ingar. Úrslitini av kann- ingunum vístu seg at vera so góð, at menn hildu, at hetta var nakað, sum átti at verða hildið fram við. Meðallongdin av kræk- linginum var umleið 5 cm, og har var 57% av mati í honum. Tá hevði kræk- lingurin verið í sjónum í umleið eitt ár. Veksur alt árið Umsteðurnar at ala kræk- ling í Funningsfirði vístu seg at vera sera góðar Hitin í sjónum er ella kann vera mestsum javnur alt árið og er tað júst tann hiti, sum kræklingur trív- ist best í. Í aðrum londum, har sjógvurin er nógv kaldari um veturin, vaksa teir bert um summarið og nakað út á heystið, meðan teir um veturin steðga heilt at vaksa. Her í Feroyum veksur kræk- lingurin eisini um veturin. Úrslitini av kræk- lingaalingini í Funnings- firði vísa eisini, at saman- borið við Skotland, sum er sera væl egnað til aling, veksur tann feroyski kræklingurin eitt heilt ár skjótari. -* Aldur feroyskur kræklingur. Kræklingurin uttast til vinstru er Í ára gamal og er 4,5 cm langur, tann í miðjuni er 1,5 ár og góðar 7 cm langur og kræklingurin uttast til høgru er 2 ára gamal og góðar 8 cm langur rr” Eingin dålking Tað åhugaverda við kann- ingarúrslitunum var eisini, at kræklingurin var so gott sum slett ikki dálkaður, bert eitt sindur av ormi og móru, men kræklingurin var púra perlufríur. Tann stersti vandin við aling av kræklingi til matna er nevniliga dálk- ingin. Í teimum stóru kræklingalondunum í Eu- ropa er dálkingin av álv- ara farin at gera vart við seg, og stórar alisteðir hava verið noyddar at steingja. Knút greiðir frá, at teir vóru ógvuliga spentir, hvussu fór at vera við dálkingini. Fær krækling- urin ikki sjóblandað, ætu- ríkt og reint vatn, upptek- ur hann lætt dálking og trívist tá ikki væl og veks- ur seinni. Kann ikki flýggja undan dálking Orsekin til at skeljadjór og í hesum ferinum kræk- lingur so lætt kunnu verða dálkað er tann, at hann hevur eitt handicap í mun til svimjandi pelagiskan fisk. Kræklingurin flytur seg við lítlari ferð, og summi av djórunum sita fest fyri alt lívið og kunnu sostatt ikki flýggja undan dálkingini. Og dálking kann vera so mangt. Ikki bert dálk- ing frá ídnaðarvirkjum 0.t., men fær kræklingurin eitt fremmanda likam so sum eitt sandkorn í seg, verður hann sjúkur og trívist ikki so væl. Hetta kann sammetast við; at vit menniskju t.d. fáa eina nál niður í okkum. Frá náttúrunar hond kann kræklingurin tó í ein vissan mun verja seg ímóti dálking. Fær hann eitt sandkorn í seg, spinn- ur hann eitt lag av perlu- mori rundan um tað, so- leiðis, at tað verður slætt og ikki órógvar veksturin. Fluttu krækling viða um Tá kanningarnar av kræk- linginum vóru lidnar í 1971, varð hildið fram við royndunum. Fyrst varð kræklingurin frá flakan- um í Funningsfirði fluttur víðari um landið til stød, sum líktust aliplássinum á Funningsfirði. Endamálið við hesum Kræklingur — laksur og síl Vit mugu royna at fáa nýtslustigið av kræk- lingi so høgt sum gjør- ligt, so tad ikki bert verdur tann eini kræk- lingurin, sum alarin tekur og kann selja fyri 50 kr. kilo, ið vit fáa nyttu av, tå vit vita, at tað eru fleiri milliónir av hesum smáu verum úti í sjónum, ið onkur kann gera nýtslu av. Við hesum orðum sip- ar Knút Nolsøe til, at tað hevði kunnað komið munandi meira burtur úr aling av laksi og sílum við at leggja hesar ali- staðir í nánd av alistød- um til krækling. Kræklingurin gýtur millum 5 og 12 mill. larv- ur líka frá apríl til ok- tober, og meginparturin av larvunum rekur út í havið, har annar fiskur etur tær. Leggja vit nú td. laksahyljar nærhendis eini alistød til krækling, er eyðsæð, at laksurin nú kann eta avkomið hjá kræklinginum — og tí skulu vit brúka minni av fóðuri til laksin. Tað náttúrliga kræklingafóð- urið er eisini nógv betur fyri laksin og ger, at hann veksur skjótari. Í hesum sambandi kann nevnast, at felagið Atlantic Shelifish hevur sett pening í P/f Saimo, sum byrjar laksaaling í Kaldbaksfirði til várs. var at finna fram til, hverji onnur pláss egnaðu seg til at ala krækling — uttan at skula nýta nakað sum helst fóðurtilskot. Júst hetta við fóðurin- um er sera áhugavert, tá talan er um at ala kræk- ling. Her er nevniliga talan um eina framleiðslu, sum ikki krevur nakað fóður afturímóti laksaal- ing t.d. Kræklingurin finn- ur sjálvur feðina í hav- inum. Atlantic Shellfish Tað eydnaðist at finna fleiri pláss, sum vóru væl egnað til at ala krækling á. Eitt av hesum plássum er Kaldbaksfjerður. Nú gingu árini, og í 1976 varð avgjert at gera tær fyrstu yngulroyndirnar aðra- staðni enn í Funningsfirði, nevniliga við Tíggjará í Kaldbaksfirði. Nú tyktist gongd vera komin á, og við øllum royndarúrslitunum í huga stovnaðu Knút og aðrir í 1977 felagið Atlantic Shellfish. Endamálið við felagnum var at fara undir byggjan av eini alistød til krækling og samstundis eisini kunna útbyggja og ala onnur skeljadjór. Um felagið annars er at siga, at tað m.a. eisini skal virka fyri, at fiskastovnar- nir ikki verða útsettir fyri fiskiskap og eðrum til-