leygardagur 3. august 2002síða 2

2 Nr. 146 - 3. august 2002 Nr. 146 - 3. august 2002 3 Hann hevur eina avgjørda meining um nærum alt: um fisk, um olju, um aling og dálking, um náttúruvernd, um føroyingar og nú mín sann eisini um øl, og tað serstakliga eitt ávíst merki. Er hann nevndur er hann kendur. Maðurin er eingin minni enn Johan Morten- sen. Ella kanska best kend- ur undir heitinum Hot ella Hotturin, sum næstu grann- ar/kenningar nevna hann. Sunnudagin 4. august verður hesin heldur sjáld- sami og rættiliga fjølbroytti maðurin við tí heldur ó- føroyska "lookinum", mest álíkur onkrum úr fjarskot- num londum, fimti. "Óføroyskur" er hann eisini í mangar aðrar mátar – eitt nú heldur hann seg ikki aftur at siga sína meining – tá tað ræður um standa fram við heldur ótraditio- nellum og markantum sjón- armiðum. Og fírir ikki fyri at tala Róma beint ímót. Hetta hava vit so eisini verið vitni til hesar seinastu mánaðirnar, síðani hann og Olle (Óla Svend) fóru inn í bryggjaríbransjuna. Við sínum, fyri mong, sera ágangandi og ekstremu lýsingum hevur hann gjørt seg og havnarbryggjaríið bæði kent og "beryktað". Tey, ið kenna Johan, vita, at her er ein maður, sum roynir at liva lívið fult og heilt hvørt sekund, hvønn minutt og hvønn tíma av degnum. Altíð uppá fartin og altíð skund. Altíð við onkrum hugskoti, onkrum nýggjum tanka. Einki við at útseta tingini. Einki við kanska. Har skal nakað henda alla tíðina, og tað skal vera her og nú. Og tað skjótt eisini. Tað var tí heldur ikki nakað vánaligt páfund børnini hjá einum av vinmonnum Johans fingu og eftirfylgjandi gjørdu korta prosess, tá tey tóku telefonina, og Johan var hinum endanum - við at geva honum eyknevnið "Skjótijohan", nú eisini fleiri aðrir Johannar plagdu at ringja. "Pápi, Skjótijohan var í telefonini. Men hann gjørdi so skjótt av og legði rørið á, áðrenn vit fingu sagt, hvar tú var at hitta." Tað kundi so bara vera tann eini, nevniliga fiskaoljuøl- johannurin. Vit eru fleiri, ið vilja ynskja tær Johan hjartaliga tillukku við teimum fimti. Nú tú setur kós fram móti teimum 100, er ilt at ímynda sær annað, enn at tú fer at vilja røkka so nógv- um av tínum málum, áðrenn aldurin fer at gera vart við seg av álvara. Og tí er "vandi" fyri, at ferðin fer heldur at økjast uppaftur meira heldur enn at minka. Men við tí ferð og tí ágrýtni og ikki minst við tínum nærum ómettandi vilja og dirvi til at royna nakað nýtt, ið jú hevur eyðkent teg hesi fyrstu fimti árini, ivast vit heldur ikki í, at tú manst fara at klára at seta nakrar varðar aftrat eftir teg, hálv- ella heillaðaðar. Tó so – tá man er uppi í so nógvum, er ringt at vera fullur og heilur í øllum og allastaðni. Tað er tó skeivt at siga, at tú hevur verið hálvur í nógvum tú hevur fingist við, hóast tú er farin frá einum spennandi ævin- týri til eitt annað. Har tú mestsum hevur verið heil- ur og fullur. Tað gav at bíta, tá Johan var uppi í fiskivinnuni. Har var hann saman við pápan- um við til at menna søluna av fiskavørum og vágaði hesin nýggi og ungi fiska- sølualvin – hesin Dávid – at bróta upp um armar í kappingini við fiskasølunn- ar Goliath, Føroya Fiska- sølu, á borgini hinumegin. Arbeiðið við sølu av fiski í familjufyritøkuni MARR & CO saman við pápanum Agga var í mangar mátar slóðbrótandi marknaðar- arbeiði, tá hugsað verður um, hvussu torført tað kundi vera at kappast við gigantin hinumegin vegin. Johan mundi tó vera tann fyrsti at útflyta aldan laks, hann var eisini millum teir fyrstu við feskum fløkum í størri stíli. Saman við páp- anum Axel Mortensen legði hann støðið undir ta fríu kappingina vit hava í dag við fiskamarknaði og sølu. Johan valdi annars longu frá ungum árum at ganga bókliga vegin heldur enn at fara til sjós. Hann tók stu- dentsprógv í 1972. Longu tá var hann nakað fyri seg. Ein einari, ein serlingur ella bara eitt serligt produkt av síni tíð. Hann gav sum 19 ára gamal út yrkingasavnið LIBIDO undir dulnevn- inum HOT. Savnið, man onkur halda, var rættuliga nýskapandi. Fyri stuttum royndi hann enn einaferð sínar skaldagávur við so- nevndum Haikoyrkingum. Eftir studentaskúlan fór Johan at lesa psykologi, men gavst og fór at arbeiða hjá pápanum. Her var hann í nógv ár og var við til at seta síni fingramerki á fiskivinnuútviklingin. Johan tók við sum bretskur konsul, tá pápin fór frá vegna aldur, og tað álitisstarvið røkti hann í samfull 15 ár. Við sínum góða enska førleika og við sínum stóra innliti í og áhuga fyri bæði føroyskum og altjóða viðurskiftum og her ikki minst fyri vinnu og mentan og tí fólksliga var hann bókstaviliga tann føddi til konslastarvið. Tá hann gavst fyrst í øldini var tað fyri burturav at kunna halga seg nýggju oljuvinnuna, ið hann var millum teir fyrstu at síggja stóru framtíðar møguleik- arnar í fyri bæði vinnu, fólk og land. Har fekk hann ongan minni enn tann ar- beiðssama og gløgga olju- mannin Richard Hardman sum mentor og varð skúl- aður í hesi nýggju vinnu. Johan var fyrsti føroyski umboðsmaðurin hjá Ame- rada Hess og var harvið við í tí týðandi arbeiðinum at útvega felagnum lisens á føroyskum øki. Seinni tók Johan við sum stjóri í øðrum oljufelag, Anadarko. Tað hevur so ongar ætlanir um at bora enn, og er tað ikki sørt lagnunnar spei- semi, at Johan, ið ber orð fyri at vera ekstremt ótolin, má bíða í mong ár enn, til "hansara" felag fer at bora og møguliga finna olju. Tað er kanska júst henda bíði- tíðin, ið er orsøkin til, at maðurin, sum vil, at okkurt skal henda alla tíðina, fann sær enn eitt nýtt yrki, bryggjaríbransjuna. Tað mundi tí neyvan koma óvart á nakran, at hvørki fiskur ella olja skuldi gerast byrjan og endi hjá Hottinum. Í fjør gjørdi hann ein av ungdóms- dreymum sínum til veru- leika: at gerast medognari av einum bryggjaríi og vera við til at menna tað. Og tað er ikki lukkuligt, sum hann hevur "leikað" í síðani. Ikki ein tíðindasending ella ein ávísútgáva uttan, at Hott- urin hevur ein fingur, onk- untíð eina heila hond, við í spælinum. Gav hann fiskin- um og oljuni alt tann tíð tað var (og framvegis er) gevur hann ølinum og bryggjarí- dreyminum allan armin. Ikki meira enn koyrt tær fyrstu nýggju ølirnar á marknaðin frættist, at Johan & Co eru á vitjan á einum av fremstu bryggja- ríunum í Europa. Og nakrar vikur seinni er opið hús í Hornahúsunum í Havn, har borgarstjóri og vinnumála- ráðharri leska sær á av tí spildurnýggja og skúmandi bjórinum við tí sjáldsama og ikki sørt mentanarkenda heitinum MUNGÁT. Aftur ein uppfinnsamur Hottur í essinum. Men við tí hevur Johan Hot neyvan sagt tað seinasta orðið í ævintýr- kenda bryggjarí-hugaheimi sínum. Tjóðarbjór var tað hesaferð. Man tað blíva meira lokalt, t.d. Havnar- bjór næstu ferð! Ella ein krútsterkur Hottentottur (megnar hann at broyta lógina um mest loyvdu ølstyrki?) ella sum onkur kreativur havnarmaður fann uppá herfyri: ein NOL og HOT fyri ikki at siga Knold og Tot. Og her hugsaði hann um báðar teir nýggju bryggjaríeigararnar, Nolsøe og Hot. Nei einki bagir hugflognum, tá øl er á skránni. Hóast fimti og nøkur fá evarskalítil grá hár, er Johan framvegis tann sami. Har hann er, har er hann heilur, og tað skal henda nakað alla tíðina, og tað her og nú. Selur framvegis fisk, arbeiðir í oljuni og er farin at bryggja øl, tí hann er so "forbannað" ótolin at bíða eftir tí týska slagnum av "øli", oljuni. Men hann hevur eisini aðrar týðandi røkur at røkja. Fiskar hann ikki síl á Sandsvatni, lurtar eftir Rolling Stones, lesur eina góða bók ella vitjar vinmannin á Dímun, so brúkar hann nakað av tíðini sum Lloyds umboðsmaður, og gjøgnum sítt egna felag BALDUR umboðar hann eisini ferðamannaskip um- framt at fáast við fiskasølu og ymiskt gastronomiskt virksemi. So áhugamálini og gerimálini eru mong. Eitt nú plagar Johan ikki at halda seg aftur, tá talan er um at siga sína hugsan um samfelagslig viðurskifti. Eisini tá er hann ótrúliga skjótur, onkuntíð ov skjótur. Men oftani rakar hann í plett. Sigur tingini, sum tey eru, ærliga og uttan ótta fyri at gerast "the bad guy" millum "the estab- lissement". Einki uttanum- tos. (Tað er annars so popu- lert fyri tíðina) Hann er kanska nakað av tí nærm- asta vit í dag koma oftani sera avgjørdu og beinraknu greinunum hjá John Smith og Tórmóð Dahl, ið báðir eru farnir. Í greinum sínum er hann heitur forsprákari fyri náttúruvernd og tosar ímóti teimum, sum dálka land og náttúru og ikki fara væl um okkara tilfeingi. Jú víst. Johan er bæði Hot og In. Johan giftist í 1977 við Jensinu Bolstad úr Sand- vík. Tey hava børnini Jens Hera og Guðrun. Tillukku við degnum Johan og skunda tær nú eitt sindur minni komandi 50 árini. Tú hevur væl tíðina fyri tær - ella! Johan heldur dagin við móttøku á Bryggjaríinum seinni í mánaðinum skilst. Ein vinmaður Kendur og havnarmaður fimti Tað er ein stórur saknur fyri okkum øll, ið komu at kenna Snæbjørg, ikki minst tú góði Dagfinnur, hennara fýra synir, ommubørn og sonarkona. Orð kunnu ikki greiða frá, hvat tað vælsignaða menniskja kom at týða fyri meg, eg vil minnast hana við takksemi og hervið lýsa frið yvir minnið um Snæbjørg. Marin Til minnis um mína góðu bróðurkonu Snæbjørg Ein 52 ára gamal maður var funnin deyður undir bilin- um hjá sær uppi á Brekku í Klaksvík hósmorgunin. Alt bendir á at maðurin hevur arbeitt undir bilinum, og at don- kraftin er farin und- an bilinum, sum so fall niður á mannin Solby A. Eliasen Klaksvík: Løgreglan í Klaksvík fekk fráboð- anina um vanlukkuna um ellivutíðina hós- morgunin. Tað var ein drongur um ellivu ára aldur, sum varnaðist at maðurin, sum hann hevði sæð liggja undir bilinum og arbeiða, ikki rørdi seg. Hann var- skógvaði so nøkur vaks- in, sum so boðaðu frá. Og hóast tað varð borið sera skjótt av at flyta mannin til Klaksvíkar Sjúkrahús, so kundu tey har bert stað-festa, at maðurin var deyður. Vakthavandi á politi- støðini sigur, at alt bend- ir á, at maðurin hevur vundið donkraftina til bilin upp og so hevur lagt seg inn undir at arbeiða upp á bilin. Og so er donkraftin farin undan og bilurin dottin niður á mannin. Tí tá løgreglan kom á staðið lá donkraftin við síðuna av bilinum. - Ein donkraft lyftir ein bil nakað upp frá, og fallið niður á mannin hevur tískil verið nakað trivaligt, heldur vakthav- andi á politistøðini í Klaksvík. Maðurin lá soleiðis fyri, at bilurin er dottin niður á miðjuna á hon- um. Tá løgreglan kom á staðið lá maðurin hálvur undir bilinum beint framman fyri bakhjólið. Ikki er greitt, nær van- lukkan hendi, men mað- urin var sæddur um hálvgum níggju tíðina uttan fyri Varda Verk- staðin á Brekku, har hann fór í holt við at ar- beiða upp á bilin. Frá løgregluni í Klaks- vík siga tey, at tað var sera lítið av ferðslu og friðarligt hósmorgunin. Tað er vanliga lítið av ferðslu á vegastrekkin- um, har vanlukkan hendi og nú summarfrí er, so kann tað roknast við at enn minni ferðsla er. Vakthavandi sigur, at tað kann vera orsøkin til, at ongin varnaðist van- lukkuna fyrr. Vanlukka kravdi mannalív Í gjár fór Føroya Klarinettorkestur við Norrönu. Leiðin lá til Noregs har venjing, konsertir og annað síðani er á skránni TÓNLEIKUR Ingrid Bjarnastein Føroya Klarinettorkestur er eitt orkestur við klarinett- næmingum frá Føroya Musikkskúla. Umleið 20 limir frá ymiskum lokalum musikkskúlum eru við í eini ætlan, sum skal gerast til eitt nýtt ensemble, og sum í tíðini skal verða eitt fast møtistað fyri øll, sum spæla klarinett í Føroyum – bæði byrjarar og víðari- komin. Í seinastuni hevur or- kestrið spælt til ymisk tiltøk. Í Listaskálanum, SMS, Müllers Pakkhúsi, Mentarnarnáttin, í Snar- skivuni, til Varmakeldu og ymiskt annað. Í gjár lá leiðin so umborð á Norrønu, og hareftir var skráin pakkað við tónleika- ligum, sosialum og al- mennum tiltøkum. Í Bergen skal orkestrið venja einsa- malt og eisini saman við næmingum frá Bergen Kulturskole. Klarinettnæmingar og ein rútmubólkur frá tí lokala musikkskúlanum skulu spæla saman við Føroya Klarinettorkestri. Vónin er at samstarvið við Bergen Kulturskolefer at geva góð sosial og tónleika- lig sambond, sigur Føroya Klarinettorkestur í tíðinda- skrivi. Á túrinum verður møgu- leiki fyri at vísa fram ein lítlan part av føroyskum tónleiki og tí føroyska tón- leikalívinum í einum al- tjóða høpi. Orkestrið er nevniliga bjóðað við til at vera við í ISME 2002 – ein ráðstevna, sum er fyri- skipað av International Society for Music Educa- tion. Heiðursforsetin á ráð- stevnuni, drotning Sonja, setur ráðstevnuna mána- dagin 12. august, har tón- leikalærarar, tónleikarar, granskarar, lesandi og fyri- skiparar frá øllum heim- inum eru bjóðað at vera við. Nakrir bólkar og or- kestur, somuleiðis frá øll- um heiminum, eru bjóðað at lýsa heitið á ráðstevnuni, SAMSPEL. Føroya Klari- nettorkestur skal spæla tvær konsertir í foyaranum í Grieghøllini, sigur Føroya Klarinettorkestur at enda í tíðindaskrivi. 20 klarinettspælarar í Bergen C M Y K 3 2