leygardagur 9. august 1980síða 3

Nr. 61 — 9. august 1980 sosialurin Laksaveidan undir Føroyum ålvarsligar fylgjur: Fåa ongan laks i vøtnunum — Stovnurin í vanda at fara heilt til grundar Tað er vandi fyri at laksastovnurin undir Feroyum er heilt upp- fiskaður. Meðan hetta plagar at vera besta fiskitíð hjá sílafiskar- um, har teir árini frammanundan kundu fáa upp í 50 laksar, so hevur tað roynst so illa í ár, at neyvan nakar hevur fingið fleiri enn 2 laksar. Teir næstan 500 limirnir í Feroya Sílaveiðufelag eru skelkaðir! Vónsviknir og erkymlaðir spyrja teir, um alt tað stóra arbeiðið, sum Sílaveiðufelagið hevur gjørt við at seta ut laks tey seinastu 30 árini, hevur verið til onga nyttu! Formaðurin í Feroya Sílaveiðufelag, Svend Krosstein sigur í samreðu við Sosialin, at staðan hjá hesum higartil so fríska og stóra laksastovni er ógvu- liga álvarslig. Laksaveiðan undir Føroyum skuldina! Hann ivast ikki í, hver or- sekin er til hetta. — Tað er heilt givið, sigur hann, at tað er tann stóra veiðan eftir laksi úti á havinum kring Feroyar, sum nú hevur givið laksastovnin- um sjálvan menustingin. Hann vísir á, at meðan ein tey undanfarnu árini júst hesa tíðina hevur kunnað sær fleiri hundrað laksar í torvum á vetnun- um, so hava teir í ár ong- antíð sæð fleiri enn 4—5 laksar saman. Eitt er so tað, at síla- fiskararnir = nú verða snýttir fyri fiskigleðina. Tað stóra arbeiðið, sum teir hava gjert fyri at klekja og seta út laks, hevur einki givið teimum afturfyri. Eitt annað er so tað, at tað er so lítið av gýtingar- búnum laksi komin niðan í áirnar, at tað meguliga verður eingin laksur at strúka til heystar — við tí úrsliti, at stovnurin fer heilt til grundar. — Missa vit so megu- leikan at halda lív í stovn- inum, sigur Svend Kros- stein, so verður heldur einki hjá skipunum at fiska í framtíðini. Laksurin má sleppa niðan í vetnini Hóast steðan hjá laksa- stovninum er hættislig, so er enn ein lítil meguleiki at Nýggja klekisteðin í Havnardali. Fer hon at standa tóm í heyst? Mangt bendir á tað bjarga honum so dánt. Nakað av gýtingarbúnum laksi er komin inn undir land og roynir nú at koma niðan í vetnini. Men niðri við strondina krekja fólk hendan laksin, sum jú er heilt ólógligt. Krekingin hevur ongantíð verið so hervilig sum júst nú. Svend Krosstein: — Sleppa hesir laksarnir ikki nidan i vøtnini, so hava vit ongan møguleika at fåa gytingarfisk til at struka i heyst. T.v.s., at vit fåa einki sett ut til vårs. Og so kunnu vit eins væl pakka saman. Vit hava ongan møgu- leika at innflyta rogn úr eðrum londum. Lands- djóralæknin sigur sum rætt er, at vandin fyri at flyta inn sjúkur er ov stór- ur. Tað eru vit eisini glaðir fyri, tí vit hava í dag bert frískan laks í Føroyum. Taka eisini undirmátsfisk Eftir hvat sílaveiðumenn siga, so hevur tann ófera góða laksaveiðan hjá før- oyskum skipum í ár ikki verið so heppin, sum ein kundi trúð. Vit hava jú heilt tikið grundarlagið undan stovninum. Tað eru fiskað eini 280 tons í ár, sum hava eitt samlað virði uppá 14 mill. kr. Svend Krosstein sigur, at tað sorgarliga er, at bát- arnir hava eisini tikið nógv av undirmátsfiski. Hann veit at siga frá einum báti, sum hevði 900 laksar, ið vóru undir loyvda minstamark. Hetta er bert frá einum báti, so verður hesin laks- urin 3 kilo næsta ár eru tað íalt 3 tons. Er hetta tá miðaltal fyri bátarnar, so vil talan vera um eini 50 tons, um eini 20 skip royna eftir laksi. Formaðurin í Sílaveiðu- felagnum heldur ikki, at laksaveiðan undir Feroy- um kann rættvisgerast, hverki mótvegis Feroya Sílaveiðufelag, sum hevur bygt stovnin upp, ella móti eðrum, sum eiga hin partin av laksinum. Í Íslandi t.d. er ikki loyvt at veiða laks á opn- um havi. Teir hava meira enn 200 laksaáir, og tað er bert loyvt at fiska í vøtn- unum og í áunum. Um útlendingar frætta tað! — Fer gongdin við laksa- veiðuni undir Feroyum at halda fram, so ganga bert fá ár til einki verður eftir at fiska. Tað ringasta, sum tá kann henda, er, at útlendingar fáa at vita um hetta. Tá kann tað fara at kosta føroyingum nógv meira, enn laksaveiðan pr hevur givid okkum, sigur Svend Krosstein. Føroya Sílaveiðufelag hevur fleiri ferðir sett seg í samband við landsstýrið um steðuna. — Vit hava bæði ringt og skrivað til fiskimálaráðharran, Heðin Klein, men tað er sum um teir ikki vilja á tal við okk- um. Hann heldur fram: — Vit brúka stóran part av okkara fritid og eisini stóran part av arbeiðstíð- ini til frama fyri síla- og laksastovninum. Tað einasta vit fáa burtur úr, er gleðina at fiska og gera eitt gott arbeiði. Sterri klekistød, men! Tað seinasta tiltakið, ið sílaveiðumenn hava staðið fyri, er at byggja eina heilt nýggja klekisteð. Tann gamla klekisteðin í Sanda- gerði er vorðin ov lítil. Nú er ein nýggj steð bygd beint sunnanfyri vatnbrunnin í Havnardali. Húsini hava kostað um- leið 200.000 kr. og var ætl- anin at taka ímóti fleiri hundrað laksum til at strúka til heystar. Vanliga hevur bert borið til at strúka umleið 100 laksar um árið. Nú bendir nógv so ná, at tað verður als einki at strúka til heystar. Lýsið í sosialinum! Føroya Sílaveiðufelag varð sett á stovn í 1946. Tá var eingin laksur í Føroyum. Eitt av endamålum felagsins var at fáa nýggj fiskasløg til landið og beta um livi møguleikarnar hjá verandi fiskasløgum. Beinanvegin varð farið at kanna, um tað var gjørligt at byggja ein laksastovn upp í Feroyum. Laksaegg vórðu keypt úr Íslandi. Tann fyrsti laksurin varð settur út á vári 1947 Hildið varð fram við hesum í nøkur ár, men tað tykt ist trupult at fáa nakran stovn á fætur ikki væli. Men so við og við vóru fleiri laksar at síggja. Menn fingu fleiri og betri royndir av arbeiðinum, og nú kunnu eggini flytast úr Íslandi við flogfari. | 1960-unum var komið undir land. Stovnurin var nú av álvara farin at vaksa, og ein kundi fiska hampu- liga nógv av laksi í vetnunum. Sílaveiðufelagið hevur lagt seg eftir at hava laks gangandi í trimum ymsum plássum: í Leynarvatni, í Saksunarvatni og Millum Fjarða í Skálabotni. | dag er eisini eitt sløg av laksi i Sandsvatni. Nógv arbeiðsorka og peningur er lagt í at neka og hjukla um hendan laksastovn. Laksatrappur eru gjørdar eitt nu í ánni av Leynasandi niðan í Leynavatn. Eisini hava sílaveiðumenn bygt klekistød í Sanda- gerði. Henda staðin hevur leingi verið ov lítil so ein nýggj klekistød bygd í Havnardali. Føroyski laksurin man eiga stóran part av friløtun- um hjá føroyskum sílafiskarum. Men eisini útlending- ar hava leitað hendan vegin at fiska laks. Teir hava verið so hugtiknir av stovninum og teim- um fråliku fiskimøguleikunum, at teir eru komnir aftur á hverjum ári. Nú er so vend komin í. Fyri trimum árum síðani var minni av laksi. Menn roknaðu við, at hetta mundi vera ein ringur árgangur. Í fjør var so uppaftur minni av laksi, og í ár vísir tað seg so at vera heilt lítið av laksi — eins lítið og tey fyrstu royndarårini. Talan er ikki um ringar árgangir. Harafturímóti er laksurin uppfiskaður úti á havinum. Teir útlendingar sum plaga at koma henda vegin á hverjum án, eru vónsviknir. Teir koma helst ikki aftur, ti eingin fiskur er at fáa. Fiskurin treivst nu er Og tað vóru teir, sum søgdu seg vera so glaðar at koma til Føroya, tí onga staðni var slíkt rikidømi av laksi, sum her - mee BSR BOD UDD 76