leygardagur 20. september 1980síða 10

Fritt at búgva og fríar løn skogvar men onga Johannes Jacobsen í Fuglafirði hevur arb- eitt einsamallur sum ortopædiskur skó- makari í 25 ár, men hann heldur, at um alt tað ortopædiska skóarbeiðið skuldi verið gjørt í Føroyum, kundu teir verið 3—4 skómakarar um tað Frítt logi og fríar skóg- var. Men eingin len. Hetta vóru lærutreytirnar, tá ein ungur funningsdrongur, Jóhannes Jacobsen, hin 22. juni 1925 fór í skómak- aralæru hjá gamla Knút skómakaranum í Havn. Í morgin fyllir Johannes Jacobsen 70 ár. Í hesum sambandi hevur Sosialur- in prátað við Johannes. Hann hevur ikki bert fingist við at umvæla skógvar. Nei, hann kom í læru í tí tíðini, tá skómak- arnir seymaðu sjóstivlar, tuflur og skógvar Við tíðini broyttist arb- eiðið til bert at fevna um umvælingar. Men komin til mans og reiðuliga tað, fekk Johannes sær útbúg- ving sum ortopædiskur skósmiður. Og mangir eru teir skógvarnir. sum Jo- hannes hevur seyma til fólk við brekaðum fótum kring alt Feroya land Tráðaði ikki eftir eðrum Tá vit spurdu Johannes, hví hann bleiv skómakari, sigur hann, at hugurin var ikki til nakað annað. — Eg tráðaði ikki eftir nekrum eðrum. Hví veit eg ikki. Og tá eg kundi fáa lærupláss hjá mammu- beiggja mínum, Knud Petersen, skómakara í Havn, tók eg av, og fór í læru 22. juni 1925. Á verkstaðnum vóru teir tríggir — Gamli Knút, Litli Knút, sum øll tilkom- in í Havn minnast, og Johannes. Gamli Knút, sum hevði lært á Látrin- um á Eiði, heyði eisini skó- sølu — Hvussu føldist tad at koma av litlari bygd til Havnar? — Væl. Eg føldi meg heilt væl. Sum eitt havn- arbarn. Havnin var virkul- Frá ti tidini ti Johannes arbeiddi hjá Gamla Knút Pe: Skómakarin, í miðjuni stendur Johannes, meðan gamli Knút stendur høgrumegin iga »deilig« tå. Eg kann ikki siga annað, enn at tað var ein »deilig« tíð. — Eg búði alla tíðini hjá Knúti og luttók í øllum tí húsliga eisini. Eg fekk ikki len, men búði fyri einki og fekk skógvar, eg brúkti. Lærutíðin ljóðaði uppá fýra ár, men tá eg hevði verið í læru í trý ár, segði Knút við meg: >Nú kann eg ikki geva tær meira. Frá nú av mást tú fáa løn.« Og so var eg útlærd- ur. Gummifóttoy ikki komið Hverki gummiskógvar ella gummistivlar vóru komnir, tá Johannes fór í læru, men gummistivlarn- ir vóru júst tá við at koma fram. Fólk brúktu vanligar skógvar og tuflur. Sjó- menninir brúktu leður- stívlar. Johannes greiðir frå, at teir gjørdu trý sløg av sjóstivlum. Langar, sum komu upp á lær, hálv- langar, sum hevdu eina tungu upp um knæið og stivlar, sum rukku upp til hosubandið. At seyma einar leður- stivlar var ætlað til tvey dagsarbeiðir. Tá hevdu stivlarnir leðursolla, men hevdu teir lidugtgjørdan træbotn var tað eitt dags- arbeiði. — Men tá varð ikki arb- eitt sum í dag. Arbeiðs- dagurin var 10 tímar — frá kl. átta á morgni til átta á kveldið. Men viðhvert plagdi Gamli Knút at siga: >Nú Johannes, í mor- gin fara vit til arbeiðis klokkan fimm«. Og so var ofta arbeitt langt ut å næstu nátt, ti skipið skul- di sigla og stivlarnir vóru umbidnir. Johannes heldur, at teir langu stivlarnir kostaðu um 40 kr., meðan teir stytstu kostaðu um 15 kr. Daglenin var tá seks krónur — ella 60 oyru um tíman. Kundu gjert tuflurnar sjálvir — Harafturat gjørdu vit nógvar tuflur. Tað er skammiligt, at allar tuf- lurnar verða tveittar inn á okkum í dag. Tær kundu vit saktans gjert, sigur Johannes. Botnarnir til tuflurnar blivu keyptir úr Danmark, so talan var um standard steddir. Tá leðrið var skorið til, tók tað ikki meira enn ein góðan hálv- an tíma at gera tuflurnar. Fyrst bleiv leðrið bloytt, síðan skorið til, spent um leistan, sum var settur á botnin, og síðan bleiv leðrið sligið uppá. Johannes minnist ikki rættuliga, hvussu nógv eina tuflur kostaðu, men hann heldur tær lógu um fýra kr. Tað hevur verið tveir triðingar av daglen- ini tá. Forsollingar kóstaðu eisini lutfalsliga nógv. At forsolla einar mannfólka- skógvar kostaðu tvær kr. fyri hælin og fimm fyri forsollan. At forsolla einar konufólkaskógvar kostaði fimm kr. — 1,25 fyri hælin og 3,75 kr. fyri forsollan. Johannes sigur, at hetta var dýrt, og tað vóru ikki oll, sum høvdu ráð at fáa umvælt skógvar. Hann minnist, at ein genta, sum tænti í einum væla húsi, ein dagin, hon var við at kynda, breyt hælin tvørturum. Hon fekk sum vituligt er nærum onga løn, so tå var ikki tikið nógv fyri arbeið- ið. Hesir prísirnir stóðu við í mong ár — heilt fram til 1940. Kendu ikki lím Fyrst í lærutíðini hjá Johannesi komu gummi- stivlarnir fram av álvara, men teir vistu einki um, hvussu teir skuldu bera seg at við at umvæla hol á gummistivlum. Tí lappaðu teir gummi- stivlarnir við at seyma ein skinnlappa yvir holið! Men so høvdu sjómenninir sæð, hvussu hetta bleiv gjørt í Íslandi, so teir løgdu lag á. Um hetta mundið fingu teir eisini lím og rágummi kom fram og bleiv tann heilt stóri mótin. Johannes greiðir frá, at tað var Lítli Knúr, sum kom við hesum, tá hann hevði verið í handilserind- um í Danmark. — Tá bleiv alt so lætt og vit seymaðu nógvar skógvar við rágummi- botni eftir máli, tí hesir skógvarnir vóru so behag- iligir Kostnaðurin at gera einar slíkar skógvar lá um 25—30 kr. Tað tók 18 tímar at gera einar slíkar skógvar, tå leisturin var gjørdur og leðrið var skorið til. Alt Petersen, skómakara, í Havn. Við maskinuna situr Lítli Knút, Knút arbeiðið tók einar 30—40 tímar. Tá vit spurdu Johannes, hvat tað hevði kostað at fingið einar leðurskógvar handseymaðar i dag, smírdist hann, og segði, at teir fóru at liggja millum tvey og trý túsund kr. I fimm ár Johannes arbeiddi á verk- staðnum hjá Knúti í Bringsnagetu í fimm og eitt hálvt ár. Tá Johannes fór í læru, var verkstaðið í Smiðju- stovu, sum stóð langt út í Bringsnagetu yvir í móti garðinum hjá Kjelnæs. Tá Smiðjustova varð tikin niður í 1926, fluttu teir í verkstað niðri í kjallaranum í Arnes minde. Tað eru tey gomlu býráðshúsini. Í ovara enda á húsinum hildu poli- tistarnir til. — So vit vóru væl vard- ir, flennir Johannes. Goymslu til leður o.a. høvdu teir niðri í Gongini — Niðri í Oyspustovu, sum var eitt av teimum húsunum, sum blivu tikin niður, tá Sjóvinnubankin bleiv bygdur. Eingin skómakari í Fuglafirði Í december mánað í 1930 fór Johannes úr Havn til Funnings í feriu. Hann hevði avgjert at seta seg niður sum skómakari í Fuglafirði. — Hetta komst av teirri grund, at ein dagin komu fiskimenn úr Fuglafirði inn og tosaðu við Gamla Knút. Honum segdu teir, manglaðu at teimum