leygardagur 7. februar 1981síða 7

; . SOSIALURIN DEA — ——————— Hvussu fela teir seg Tá javnaðarflokkurin i 1975 fór í samgongu við fólkaflokkin, beyð tað mær nógv ímóti, og tí má eg siga, at tað kendist sum ein lætti fyri meg, at samarbeiðið millum hesar flokkarnar slitnaði síðsta heyst, tí eg eri komin so nógv til árini, at eg minn- ist so væl ta tíðina, tá fólkaflokkurin = var í hæddini, og hvussu hann tá tyggjadi sær móti arbeiðs- og fiskimonnum, og tí eigur tað arbeiðandi fólkið ikki at vænta sær nakað gott haðani, tí orð- loysingar hava teir altíð verið. Í 1975, tá landsstýris- samgongan varð skipað millum fólkaflokkin, tjóð- veldisflokkin og javnaðar- flokkin, kom fólkaflokkur- in at umsita fíggjarmál í landsstýrinum og fekk eis- ini formannin í fíggjar- nevndini. Fólkafloksmenn plaga ofta at reypa av, at eingin hevur so gott skil á pen- ingaviðurskiftum sum teir. Eg haldi tað er Demmus Hentze, sum fyri fólka- flokkin hevur umasitið fíggjarmál í landsstýrin- um tey seinastu árini, og eg minnist frá útvarps- orðaskiftum í legting- inum, at Demmus Hentze plagdi at siga, at tá hann tók fíggjarmál í 1975 eftir at sambandsflokkurin hevði havt hetta málseki undir sær í landsstýrinum, var hetta ein sovorðin sugga, sum eingin hevði sær maka til, og at hann nýtti fleiri ár fyri at koma á botn í og fáa greiði á hesi sambandsugguni. Hetta var so tað ummæli fólkaflokkurin gav sambandsflokkinum í figgjarmålum í 1975. Nú er tað hent, at try- mannveldið frå 1950-årun- um hevur fingid buktina og bådar endarnar vid fólkaflokkinum sum høvudsstudli. Fyri nøkrum døgum síð- ani segði útvarpið, at P. Ellefsen, legmaður hevði sagt í legtinginum, at fíggjarviðurskiftini vóru so út av lagi, eftir at fólka- flokkurin hevði umsitid hetta målsøkid í lands- stýrinum og á legtingi í 6 ár, og tí má eg spyrja meg sjálvan, hvussu fela fólka- floksmenn seg nú. og hvat siga teir um hatta skoðs- málið, teir fáa frá teirra egna løgmanni. Arbeiðsmaður IN Flakavirki á Sandi Tað er hol í hevdið, at byggja eitt vanligt flaka- virki á Sandi. Tv.s. at ein bara sker hýsu, tosk og upsa til flak og saltar tann stóra fiskin. Tað er ikki rætt hjá okkum feroying- um at seta eitt flakavirki á hvenn tanga og hverja vík. Tað verður ein galin endi. Tú, Eyðun Viderø, tú roynir at fáa hetta til eitt politiskt mál her í oynni, men tað haldi eg, at tú skuldi latið vera við. Tá eg í Sosialinum 10.1. í ár nevndi, at betri hevði verið at gjørt annað virki har í bygdini sum at arbeiða fiskin víðari enn eitt vanligt flakavirki ger, er tað tann besti vegurin. Hvat tað umfatar er, at ein sum skjótast fer undir at virka veruna hjá okkum føroyingum grýtu- klára. Vit kunnu taka nekur demi: Fyri tað fyrsta kunnu vit taka kalvan. Kalvin fer so at siga órerdur úr Feroyum. Man sker hevdið, sporlið og ravarnar av. So í kass- an avstað. Tað hevði nú verið betur, at man hevði limað teir sundur í kilovís og t.d. pakkað og sent beinleiðis á marknaðin. Somuleiðis við havtaskuni og sketuni. Bara avstað so at siga órert. Viðvíkjandi flatfiskinum eru nú mask- inur komnar á marknaðin, sum kunnu skera hann til flak, so er bara at taka fat og fáa skorið hann til flak. Og síðani fera hann víðari sum eina foredlaða veru. So er tað tann stóra negdin av flaki, sum eitt sovorðið ídnaðarvirki kundi gjert til lidna veru bæði at stokt og kóka og gjørt til eina veru, sum bara skal hitast igjøgnum og so er hon klår. Hetta vilja tey lond, sum liggja nærmast okkum hava. Tað skal vera skjótt og lætt. Eitt dømi um hetta sá eg í Norra á einum flakavirki, har teir sagaðu flakablokkar sundur eftir longdini í fimm stykkir. Síðani vórðu stykkini sett eftir enda í eina karu- sell, sum ein sag var heft til, soleiðis at tað bleiv sagað í smá stykkir. Hesi stykkini, fóru eftir einum transportbandi, har tey fingu ymiska viðgerð. Síðani vórðu tey koyrd í pakkar á 600 gr. i hvønn. Hetta gekk sum heitt breyð í Norra og Sveríki, og hetta hevði nógv betur prís enn man fekk fyri ein vanligan flakablokk. At man má leggja á hendan bógvin og byggja fiska- Kommunupolitikkur ídnaðarvirki vil vera betri fyri bæði fiskimannin og fólkið á landi. Eyðun skrivar, tá P/f Borgin flakti tann stóra fiskin og prísirnir vóru so vánaligir so at tað ikki kundi bera seg. Eyðun, tú skuldi hild- 16 og til sannleikan. Prís- urin var væl brúkiligur, men tit gjørdu tann feilin, at tit seldu ikki gjøgnum tað salgsorganið, sum verður nýtt yvir alt land- ið, og tann stórsti feilurin var, at tit fóru undir at flekja ov nógv av smáum fiski sum tá ikki hevði nakran prís og ikki nóg góðan enn. Um so er, at tú hevur so nógv blekk sum tú hevur haft hesa sein- astu tíðina, so halt fram við góðum treysti. Harry Hentze Bý- og bygdaráðini hava nú skipað seg. Summi eru gingin saman í bólk og onnur ikki. Hóast menn eru ymiskir á máli um lands- politikk, og listarnir teir umboða fara ikki í bólk, verður funnið saman í sátt og semju um viður- skiftini. Ráðið 'sjálvt kennir seg sum eina heild — fremsta hugsanin verð- ur at tæna bynum/bygdini uttan politiskan vinning. Sjálvandi kann onkur leggja seg soleiðis upp í snoð, at steðutakanin øll verður tikin út frá poli- tiskum sjónarmiði. Hvussu langt verður komið tá er ilt at siga. Eitt er púra vist, er eitt ráð sett saman ópolitiskt og onkur limur fremur politiskan vinning úr einum tílíkum forum, átti ráðið at verið sett saman av bólkum. Hugsandi verður at rákið bendir á tað borðið, at soleiðis verður gongdin framyvir. Er bólkurin gjørdur — eigur stevnuskráin eisini at liggja á borðinum eins sum í landspolitikki. Tað hevði óivað verið betri fyri manga kommunu at so var. Tá vóru arbeiðsmálini fest á pappíri komandi fýra árini. Við góðum hegni og góðum vilja helt samgongan seg til hesa skrá, mundi arbeiðslagið og úrslitið ikki gerast betri. Óiva tað. Meiri enn so kann leit- ast fram til mál, sum eru framd uttan haldfast, væl umhugsað steði. Vísast kann á, tá ið Legtingið ger lóg um studning til báta- og skipahavnaútbygging, fara mong umboð frá bý- og bygdarráðum út í Tinganes og vísa á tervin, sum er í teirra kommunu við í avnabygging. Summir fáa meir og aðrir fáa minni úr hesi gorgd. Eingin skal verða sagdur ringur fyri hesi sek. Hesir limir kenna tað sum sína skyldu, at taka stig til at havnalagið verður útbygt, so arbeiðs- pláss verða gjørd í tilknyti til fiskivinnuna. Inntøkan av havna- lagnum — tann beinleidis inntøkan verður: havnagjald, brúgva- gjald, vørugjald og leiga av lendi á havnarøkinum. Tær havnir, ið hava stóra skipaferåslu og hava nógva av- og uppskiping, fáa góða innteku. Her hvílir havnin í sær sjálv- um. Annarleiðis verður myndin har hetta ikki er til staðar. Torført verður hjá tílíkari kommunu at fáa endarnar at rekka saman. Tungt verður takið, tá ið komið verður at tí, ið eitur byggilendi til íbúðir. Tá eru tær økonomisku treyt- irnar ikki tær somu sum fyri havnalagnum. Ringt verður at benda rákið so- leiðis, at tað gerst lætt hjá kommununi at útvega fólki byggilendi og harvið grundstykki, tá ið havn og arbeiðspláss veråa byrjan- in og endin fyri tað lítla bygdasamfelagið. Ikki at tala um tann dýra skúlan, sum óiva slúkar um fjóringin av inntekuni hjá kommununi — serliga har nýbygging er framd og fer fram. Dýra havn, dýran skúla, dýrar vegir o.s.fr. men einki byggilendi, eingi grund- stykki og harvið einki tak yvir hevdið. Ikki kunnu hús setast longur soleiðis, at renn- andi vatnlekur opnar meguleika fyri bygging. Navnið kloakk hevur fingið navnagávu manga staðni. Í dag eigur at vera miðað ímóti at fólk, sum seta búgv mugu uppliva, at har tey skulu búleika, eigur tað sum er í tilknýti til eitt íbúðareki at verða í lagi — ekið skal gerast byggibúgvið sum tað eigur: vegir, telefon, el streymur, (hitaorka) kloakk og ymist annað eigur at verða í tilknýti til Í skattalógarbroyting- ini í 1978 fall, mær vit- andi, koyrifrádrátturin burtur. Men í skrivi til tingi herfyri um henda frádrátt var millum annað sagt, at alment sett starvsfólk fingu tó 1,20 kr. pr. km. í koyri- frádrátti. Hóast eg vanliga royni at fylgja við, so má eg ásannað, at her man verða nakað farið framvið. Kunnu tygum gera so væl, at greiða mær frá hesum viðurskift- um: 1. Fáa starvsfólk skattafrádrátt fyri koyring við egnum bili, ella 2 eiga tey samsyning frå stovn- inum fyri hesa koyring ella 3. er ikki hald i nevnda skrivi. 3laður skattgjaldari Tann »koyrifrådrått- ur«, ið vid lógarbroyt- ingunum i 1978 fall burtur, ella rættari varð íroknaður hækk- aða lentakarafrádrátt- in er ein frádráttur fyri koyring millum bústað og arbeiðspláss. Fyri inntekuárið 1977 (sein- asta ár hann var gald- andi), varð hesin frá- dráttur 0,50 kr. fyri hvenn kilometur útum 3 teir fyrstu, eina ferð fram og aftur fyri hvenn arbeiðsdag. Hesin frádráttur er enn íroknaður lentakarafrá- dráttinum, og kann einki frádragast har- eitt moderna samfelag, so tað kann trívast. Vit síggja at tær komm- unur, sum bera fiskiídnað- in uppi, hava ilt við at solda soleiðis frá, at tær almennu inntøkurnar røkka til allar partar. — Tad sum eitur byggilendi til íbúðir er altíð við sviðið soð manga staðni. Nyggja landsstýrið hevði í stevnuskráð síni eitt fyrimyndarligt »stjørnuskot« inn á tað kommunala ekið: Komm- unulógin verður endur- skoðað. Býtið av inntøkum og ábyrgd millum land og kommunur verður broytt Spurningar um skatt Regin Thomsen svarar umframt fyri koyring millum bústað og arbeiðspláss. Tað tygum helst hugsa um við spurningi tygara er tað fyribrigdi, ið nevnt er í $ 4, 7. stk. í skattalóg- ini, har sagt verður: >Til skattskyldugu inntekuna teljast ikki gjøld, sum hitt al- menna hevur fyriskipa einans til at gjalda kostnað av almennum ella umbætisligum starvi, tá tey ikki inni- halda nakra samsýning fyri vinnu, og somu- leiðis tilsvarandi gjeld, ið loyvishavandi og privat virki rinda«. Meiningin við hesi lógarreglu er tann, at um lentakari verður sendur av bygd í erind- um arbeiðsgevarans, og har nýtir sín egna bil, rindar arbeiðsgev- arin honum 1,20 kr. fyri hvenn koyrda kilo- metur, men er her vert at leggja merki til, at samsýningin bert er fyri nýtslu av egnum bili í tænastu arbeiðs- gevarans í arbeiðstíðini og er hendu samsýning ikki endurgjald fyri koyring mil'um bústað og arbeiðspláss. Somuleiðis fær starvsfólk hjá tí al- menna samsýning pr. tíma, dag og nátt, um tey í arbeiðiserindum skulu gista burturi frá heiminum. Henda sam- sýning er eisini skatta- frí, tá hon bert er rokn- að at ganga upp ímóti veruligu útreiðslunum (hotel og matur), og er ikki samsýning fyri vinnu. so kommunurnar fáa sterri part av skattligu inntekunum, sterri avgerðarrætt i kommunalum spurning- um og sterri ábyrgd ec avgerum sínum. Kommu- nali lánigrunnurin verður styrktur og fingin at virka so kommunurnar m.a. kunnu keypa lendi, fíggja byggibúning og harvið ekt útboðið av grund- stykkjum, so tey verða biligari. Eitt gott sosiai! tiltak, sum kemur at gagr. ast samfelagnum væl. Set tað í verk! Frits Johannesen