mikudagur 4. mars 1981síða 7

SOSIALURIN Konan, eg nevndi, er ikki einsamøll. Vit í J. Broncksgetu hava roynt at hildið hús okkara í tolu- ligum standi uttan, men nú tykist tað, sum fólk hava givið upp. Í bilspor- unum flýtur evja av upp- loystum asfalti og olju. Bilar koma við rúkandi ferð og sletta hesa 6humsku inn á gongu- breytina og upp á húsa- veggirnar. Eg kom nú ein dagin fram við einum havaportri. Har stóð ein kona, sum eg kenni. Hon peikar á portrið og sigur: >Í gjárkveldið vaskaði maður mín portrið av eins- listum og hygg nú, hvussu tað sær út!< Soleiðis er lagið her. Motorosin frá koyrandi og standandi bilum dálkar luftina. Tað er ikki hugs- ingur um at gloppa eitt vindeyga. Og sjálvt um vindeyga ikki verður latið upp, so treingir henda ó- reina luftin inn igjøgnum hverja sprekku og legst á alt, ið inni er, vindeyga- karmar, borð, hillar og bú- nyttur. Vaski eg av gólv- inum, má eg skifta vatn fyri hvert lítið stykki, eg vaski. At hanga toy út á snórin, er ikki hugsingur um. Summi hús hava ein lítlan urtagarð, sum tey royna at rekja, men tá ið blómurnar koma undan, verða tær beinanvegin bráar og ótrivaligar. Alla hesa dálkaðu luft- ina anda vit inn nógvar hundrað ferðir um dagin. Áðrenn eg vági mær at hanga eitt plagg út á snór- in ein leygardag seinna- part, tá ið mesta ferðslan er hasað av, taki eg ein klút eftir snórinum, og klúturin verður kolasvart- ur. Hetta er luftin, vit anda inn. Eg eri ikki lækni, men hvussu munnu lunguni hjá okkum síggja út innan? Tað undrar meg ikki sert, at einki orð hoyr- ist frá heilsunevndini um hetta. Vit, sum búgva her, tosa ofta um hetta óskil, ið stendst av allar hesari ferðslu, og fyri okkum er tað, sum akfer og ferðsla hava fyrsta rætt — fram um vælferð og trivna hjá fólki. Eg hugsi her serliga um bernini, sum vaksa upp í slíkum umhvervum og fáa hesa dálkaðu luftina niður í seg. Ráðið fyri ferðslutrygd ger eitt dygdargott arbeiði fyri trygdina hjá fólki, ið gongur. Men hitt, at geturnar verða hildnar reinar til eina og hverja tíð, at bilar ikki koyra ella standa osandi, at arbeiðs- vognar ikki lata slóð av mold og sandi eftir sær, er tað ikki eisini vert at gera nakað við. Eg haldi, tað er ógvuliga umráðandi. Elisabeth Andreassen At tú kemur tær, Vilhelm!! Alt síðani 1959, við und- antak av árunum 1963-67, hevur Javnaðarflokkurin sitið við sosialmálum í Tinganesi. Hetta hava verið avbera góðar tíðir, so vit lukkuvís hava kunn- að givið okkara gomlu eina hampuliga góða ellis- rentu. Hetta hevur verið gjørt saman við dønum. Í hesi grein skal ikki kom- ast inn á pening, tí tað hóskar seg ikki. Onki er at ivast í at Javnaðarflokkurin hevur spunnið atkveðugull av hesum málseki. Men sleppur ein ikki at endur- nýggja seg, so armast sevjan burtur, og soleiðis varð við Javnaðarflokkin- um í sosialmálum. Ábetur á sosiallóggávuna hava verið so sum so seinastu árini. Men tað er ikki langt síðani at Vilhelm Johanne- sen gjerdist landsstýris- maður, har málsekini vóru lógarmál, ídnaðarmál og sosialmál. Í ídnaðarmálunum gjørdi hann eitt skrædl, og fekk elmálið framt, við hjálp úr tinginum. Men í ellum hesum ølruduleikan- um >gloymdi< hann sosial- mál. Ella skuldu tey kanska »gloymast« við vilja, tá ið líkt var til at val varð útskrivað? Okk- urt skuldi jú brúkast til at gjara út við uppundir val. Og val varð gjarað hjá Vilhelm. Hann ók nærsagt á hvørjari køksgått í Norð- oyum og bað so benliga um atkveður. Og væl gekst. Slottið varð vunnið, og nú var at fara í holt við tey »gloymdu« sosialmál- ini. So skjótt sum nýggja landsstýrið hevði tikið við, og framlega var á tingi, boðaði javnaðarflokkurin frá uppskoti um ábetur á sosiallóggávuna. Og tað var ikki hissini, sum har kom fram. Fólkapensiónin skuldi tvífaldast í hesum ári. Alt var leyst og liðugt, tað var bara at fremja mál. Men tá ið nú landsstýr- ið fer at kanna málið er ikki eitt klovið oyra sett av á tí fíggjarlóg, sum hansara landsstýri legði fram!! Og ikki nokk við tað. Hverki danska sosial- málaráðið ella fíggjar- málaráðið vistu av nekr- um!! Hetta uppskot javnað- armanna minkaði nógv um virðingina hjá flokkin- um. Og tá, serliga hesin flokkur, kastar torvmold í eyguni hjá fólki, sum hann heldur seg eiga. Ymisk eru uppskotini, sum koma á tingborð, men hetta var ikki borðbart. Til seinast ein áminning til Javnaðarflokkin. Tað er ikki negdin av uppskot- um, sum telja, men dygdin í teimum. Sjúrður Samuelsen Pauli Ellefsen, royn teg nú Dimmalætting, saman við Paula Ellefsen á odda, skrivar, at fiskivinnusam- ráðingarnar við EF vóru so góðar fyri feroyingar, at teir ikki sluppu at fiska í EF sjógvi. Jú, ein kann siga tað uppá nógvar mátar. Eg vil geva Paula Ellefsen eini góð ráð. Ger ein verri sátt- mála, so sleppa feroyingar kanska aftur at fiska í Grenlandi og Norðsjón- um. Men Pauli Ellefsen, hvat ætlar tú at gera? Stórir partar av okkara fiskiskipum liggur við kei. Tey hava onganstaðni at fiska. Teir menn og teirra familjur, sum hava havt sítt dagliga breyð við hes- um skipum, hava nú, tú ert komin til stýrið, einki lønandi arbeiði. Tey sein- astu árini hevur Dimma næstan hverja viku havt stórt bílæt av tær, so alt Føroya fólk kann síggja hver tú var. Tú hevur skrivað greinir, tú hevur skrivað blød. Og øll hava havt sama evnið. Kritiser- að, sett niður á aðrar, reypað um teg sjálvan, tú kundi gjørt alt betri sjålv- ur, bara tú komst til stýr- ið. Tú hevur sæð niður á tær fiskivinnusamráðing- ar, sum undanfarni tjak og meiningar Vit gera lesarar okkara varugar við, at treytin fyri at fáa lesarabrøv upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brevini. løgmadur hevur gjørt. Atli Dam gjørdi altíð tað, sum skeivt og ringt var. Men hvat nú við tær sjálv- um, Pauli Ellefsen? Alt Feroya fólk hyggur at tær nú. Øll tosa um teg. Atli Dam kláraði við sínum fiskivinnusamráðingum at hava ell skipini gang- andi í vinnu. Hvar eru val- lyftini nú? Alt tað skeiva og ringa, sum tú skuldi broyta. Tú skuldi fáa Før- oyar upp á fót aftur. Tú skuldi skaffa nótabátum sild aftur í Norðsjónum í kraft av ríkisfelagsskapin- um. Tú skuldi skaffa trol- arunum tosk aftur í Grøn- landi í kraft av Danmark. Og mang, mangt annað. Men hvar er nú alt hetta? Tú kann gera eitt. Fara til Óla Breckmann og fáa hann at skriva í Dagblað- num, at alt hetta er kortini avbera gott, sum tú hevur gjort. Hann klárar tað væl. Hann kundi enntá fáa Eiler Jacobsen at úttala seg, at Islands-såttmålin var sera góður, sjálvt um Eiler onga lodnu fekk, ongan svartkjaft fekk í Ís- landi. Óli Breckmann fekk eisini Eiler at siga, at EF- sáttmálin var fínur, sjálvt um Eiler onga sild fekk, ongan makrel, ongan bris- ling, ongar rækjur í Gren- landi. Men sáttmálin var kortini góður. Alt kláraði Óli Breckmann. Pauli, tú kanst eisini halda fram, sum tú ert vanur, at skilda uppá aðrar og siga sum drongurin segði við mammuna: Góða mamma, tað var ikki eg, dreingirnir, sum meg. men fýrdu sjómaður, sum hevur havt sítt livibreyð við 60 tonsara Síða 7 Soleiðis var sam- bandsflokkurin fyri eg minnist Nú ein dagin las eg í ein- um blaði, at ein fram- standandi sambandsmað- ur hevði ynskt eftir, at tað var sum í gomlum degum, tá ein ovnur stóð í legting- inum, tí so kundu uppskot frá javnaðarflokkinum til at beta um tær veitingar, sum fólka-, einkju- og av- lamispensionistar fáa, verðið beind í henda ovnin og brend. Eitt slíkt úttalilsi fær tað at renna kalt niður eftir rygginum, av tí at eg minnist aftur á tíðina í 1930- og 1950-árunum. Eg eri nú komin so mikið til árini, at eg upplivdi ta tíð- ina, og eg minnist, hvussu sambandsmenn og aðrir tá umtalaðu tær royndir, javnaðarmenn gjerdu fyri at beta um lívsmeguleik- arnar hjá gomlum, einkj- um, faðirleysum og sjúk- um. Eg vil biðja eftir, at slíkar tíðir ikki koma aftur í Feroyum fyri tey, sum ikki sjálvi kundu forvinna til lívsins uppihald. Tey, sum ung eru í dag, eiga tí at fáa at vita, at um Feroya fólk við valið í 1958 ikki hevdu givið sambandsmonnum og eðrum ein hvekk, soleiðis at javnaðarflokkurin tá fekk so stóra undirteku millum veljararnar, tí hann vildi fremja grund- leggjandi broytingar í so- siallóggávuni, so hevdu aðrir neyvan nakrantíð gingið við til at gjøgnum- føra tær tilætlaðu broyt- ingarnar. Tað skal sigast, at aftan á valið í 1958 kom sam- bandsflokkurin at samar- beiða við javnaðarflokkin og varð soleiðis kroystur til at vera við til at fremja teirri nýskapan í sosisal- lóggávuni, sum javnaðar- flokkurin kravdi. Men tá eg nú síggi hetta úttalilsið frá einum sambands- manni á tingi, um at brenna uppskot hjá javn- aðarmonnum, tí teir vilja hjálpa teimum gomlu, einkjum, sjúkum o.e., so er tað, at eg má spyrja meg sjálvan, er tann gamli sambandsandin frá 1930 og 1950-árunum aftur settur í hásæti hjá teirri nýggju sambandsmann- ingini á tingi, nú teir aftur eru komnir í hóslag við fólkaflokkin og hin gamla sjálvstýrisflokkin. Ein eldri kona á bygd Fantastiska Dagny! Aftur ein mentunarlig gullperlugrein úr hond tínari! Bert spell, at tú ert tann einasta, ið hevur funnið út av, at hóast tíðir og eldir renna, so nýtist sangur, tónleikur og onnur ment- unarvirði ikki at broytast. Púra rætt hevur tú í at sangir teirra nytta einki — man »skakast« av orðun- um! Tað er annað ment- unarvirði í okkara sangum — t.d. hin »ein indi — tveir indi — tríggir indianarar, fýra indi fimm indi« 0.S.V tú minnist nokk! hann endar við >10 indi- anarabørn« — man merkir hvussu orðini „seta seg fest í sálina og geva upplivilsi«. Latið okkum fáa fleiri tílíkar — og so geva vit Dagny bókmentavirðislen fyri 1981. jr 3815 Strendur Føroysk måling P. F. Måling