mikudagur 18. mars 1981síða 6

Síða 6 telf. 14720. 118 20 box 76, 3800 Tórshavn p/f sosialurin Útgevari: Fyritaks- og blaðstjóri: Tórfinn Smith (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Arne Thomsen Sosialurin Dimmalætting Blaðmenn: Lýsingar: Uppseting: Prent: Almenn sparing HÓAST FÍGGJARLÓGARUPPSKOT- IÐ enn ikki er komið frá landsstýrin- um ljóðar, at stórir niðurskurðir skulu fremjast. Tað almenna skal spara. Serliga eru tað upphæddirnar til Strandferðsluna og Landsverkfrød- ingurin, sum skulu skerast niður. SKATTATRÝSTIÐ skal minkast. Tað almenna skal spara. Hetta ljóðar alt samalt gott í fyrsta umfari. Men hverjar verða avleiðingarnar av eini tílíkari sparing ? Í FYRSTA UMFARI kemur sparingin sjálvandi at økja um arbeiðsloysi, sum longu er farið at merkjast, eftir at róðrið er lagt í stýriborð sumver- andi landsstýrið hevur reypað sær av. Sum kunnugt eru longu eini hálvt- hundrað fólk koyrd til hús, tí vetrar- siglingin skuldi niðurleggjast fyri ein og hvønn pris. TAÐ HEVUR HESI seinastu árini verið nógv talað um bygdamenning. Í hesum sambandi er vert at minna á, at her er tað júst Strandferðslan, sum hevur havt sín stóra tydning. Bygdir, sum áður hava ligið avbyrgdar, fingu samband, annaðhvort eftir landi ella sjónum. Hetta hevur havt við sær, at tílíkar bygdir hava fingið møguleika, á ein høgliganhått, at sleppa av við tað, sum framleitt hevur verið í bygd- ini. Eisini hevur tað skapt bygdunum møguleika at fara undir nýggj tiltøk, sum áður ikki vóru gjørlig. Úrslitið væntaði heldur ikki. Ístaðin fyri at minka, so sum gongdin var í seksti- árunum, mentust bygdirnar. Fólkið fekk møguleika at stødast og arbeiða í heimbygd síni. Her var av sonnum talan um bygdamenning. Um lands- stýrið nú fer at skera niður her, eru allar grundir at óttast fyir bygdaoyðing. MOTIVINI FYRI hesir niðurskurðir landsstýrisins eru, sum tað skilst, ymisk. Onkur vil helst gera tað við góðari meining uttan tó at hugsa um avleiðingarnar, meðan annar partur í landsstýrinum ger tað av hatri og aggi til at sum er alment. Tílíkir menn áttu heldur at fingið loyvi til at avrea- gera á annan hátt. Í svari mínum til Sjúrða Samuelsen í blaðnum leygardagin segði eg frá, at eg í blaðnum í dag vildi greiða frá arbeiðn- um í felags sosialu nevndini, frá teimum ætlaðu hækkingunum í sosialu pensiónunum og broytingunum i forsorgarlógini. Sum eg havi nevnt fyrr, varð felags sosiala nevndin sett í 1959, og endamálið við nevndini er, at hon skal geva teimum politisku mynduleikunum tilmæl- ir til broytingar og ajour- føringar í føroysku sosi- allóggávuni. Nevndin er samansett av donskum og feroyskum embætis- fólkum. Landsstýris- maðurin i almannamålum er limur i nevndini. Sum eg nevndi leygardagin, eru ajourføringar gjørdar i øllum landsstyris- skeiðum, við undantak av seinasta, sum av kendum orsekum bert vardi í tvey ár. Bæði í Jákup Lindenskovs parti og í mínum parti av tvey ára skeiðnum varð arbeitt við broytingum og ajourferingum. Í mínum parti av lands- stýrisskeiðnum vóru tvey fundarumfer í fel- ags sosialu nevndini. Hetta var fyrst í farna ári. Vit fingu at vita at fundir kundu verða í Keypmannahavn 4. og 6. juni. Í Keypmannahavn samdust vit um at hitt- ast aftur um månadår- skiftið september/okto- ber. Undir teimum seinnu fundunum komu vit so langt, at semja var um, at mæla til hækkingar og broytingar, ið tilsam- ans fóru at kosta 18 mió. SOSIALURIN Pensiónirnar kundu verið hækkaðar nú kr. um árið. Vit fingu at vita, at staturin var til reiðar at rinda sín part av hesi upphædd. Eftir hesi semju skuldu pensi- ónirnar hjá stekum hækka við 15 pst. og hjá hjúnum við 18 pst. Broytingin í forsorgar- lógini, sum semja var um at mæla til, hevdi m. a. til endamáls at tví- falda forsorga hjálpina, umframt aðrar ábetur. Eftir var so at finna fram til, hvussu hækk- ingarnar skuldu býtst ímillum grundupphædd- irnar og pensiónsískoyt- ini, men her var semja um, at danska almanna- ráðið skuldi gera upp- skot at senda upp til góðkenningar. Hesi vórðu send frá almanna- ráðnum við skrivi dag- fest 5. december 1980. Eftir at nýtt lands- stýri varð valt 5. januar 1981, hildu vit í javnað- arflokkinum tað vera rætt, at undirritaði setti fyrispurning hesum málið viðvíkjandi til landsstýrismannin í al- mannamálum. Endamál- ið við fyrispurninginum var fyri tað fyrsta, at gera vart við málið, og fyri tað næsta, at fáa at vita, um nýggja lands- stýrið vildi fremja broyt- ingarnar. Men svarið varð, at landsstýrið vildi arbeiða víðari við mál- inum við tí fyri eyga, at fremja broytingarnar í figgjarårinum 1982/83. Tá vit í javnaðarflokk- inum vóru vitandi um, at málið lá so mikið greitt, at tað kundi verið framt nú beinan vegin, legdu vit uppskot um hetta fyri tingið. Landsstýrismaðurin í almannamálum, Sjúrður Samuelsen og aðrir við, hava uppfunnið og nýta ymiskar umberingar, fyri at sleppa sitandi landsstýri undan ábyrgdini av, at hækk- ingarnar og broyting- arnar ikki verða framdar nú. Sagt verður, at frá- farna landsstýri ongan pening setti av til hesa meirútreiðslu, at broyt- ingarnar ikki eru góð- kendar av sosialmálaráð- harranum og at freistin fyri at leggja mál fram í fólkatinginum var úti 1. februar. Men tá alt kemur til alt er onki hald í ellum hesum umber- ingum. Orsekin til, at fráfarna landsstýri ikki setti peningin av á fíggjar- lógaruppskotinum, sum varð framlagt 15. decem- ber, var tann, at okkum var púra greitt, at eitt nýtt landsstýri skuldi taka við og tá so hevur verið, hevur manna- gongdin altíð verið tann, at tað nýggja landsstýr- ið leggur fíggjarlógar- uppskot fram aftur av nýggjum, og sostatt skuldi okkara framløga av fíggjarlógaruppskot- inum einans verið ein formalitetur. Ut frá hesum var semja í frá- farna landsstýrinum um, at leggja fíggjarlógar- uppskotið frå í fjør fram við hækkingum, sum samsvaraðu prís- og lønarvøkstrinum. Tad, at danski sosial- målarådharrin ikki hevur góðkent broyting- arnar, er eisini ein reint formellur = spurningur. Tað, sum hevur týdning í hesum sambandi er, at staturin hevur góðkent eina meirútreiðslu uppá 18 mió. kr. og at ríkis- kassin hevur sín part av Jú, søgan endurtekur seg Gamli í Garðinum gremur seg illani í Dagblaðnum nr. 19, um tað at Sosi- alurin hevur sagt nekur rósandi orð um menta- mannin Rikard Long. Her misskilur Gamli í Garðinum fullkominliga Sosialin. Teir geva honum rós fyri tað, hann eigur rós fyri, men — politikarin Rikard Long lata teir fara i gloymskunnar hav, hvat eisini er fyri bestum, ti har var hann lítið mætari enn fólkafloksmenn, og tað sigur ikki lítið. Men tað allar stuttlig- asta er, at nú vil Gamli í Garðinum gera Janus skald til fólkafloksmann. — Vit eru mong ið minn- ast, hvussu hann vaskaði følkaflokkin av undir krignum, og vit minnast fråliku hådaryrking hans- ara um Skøndil og Dillar- an. Hvønn flokk mundu teir bådir hoyra til? Spyr Gamla í Garðinum. Hann kendi báðar. Teir vóru allir politiskir brødur. Og skuldi Gamli i Gard- inum havt gloymt, hvussu Janus skald hevði Fólka- flokkin uppi å penninum, so spyrji hann Kristian Djurhuus um hetta. Hann segði frá hesum i Sosi- alinum fyri stuttum í sera áhugaverdari samreðu. — Nei, Fólkaflokkurin er ikki tann rætti at siga nekrum, hvussu ein skal bera seg at, hverki í talu ella skrift, hann dugir einans til ræðumynd. Tað gav best at býta, nú Fólkaflokkurin misti mannin í Sandoynni. Teir við- merkingar teimum 18 mió. kr. tekar longu í hesum árinum. Og tað, at freistin fyri at leggja mál fram í fólka- tinginum var úti 1. feb- ruar, er heldur ikki nek- ur nýtilig umbering. Vit vita, at nevnda frest ikki verður tikin so bókstav- liga, tá talan er um mál viðvíkjandi Feroyum. Eftir fundarumfarið um mánaðarskiftið sep- tember/oktober sendi al- mannaráðið sum nevnt við skrivi dagfest 5. desember 1980 lands- stýrinum tey endaligu uppskotini til góðkenn- ingar. Spurningurin er, um landsstýrið og løg- tingsmeirilutin vilja fremja málið, og tað hendir, um teir góðkenna uppskotini og vilja seta føroyska partin av meir- útreiðsluni á fíggjarlóg- ina fyri 1981/81. At enda kunnu vit sláa fast: at staturin hevur góð- kent broytingar í fer- oysku sosiallóggávuni, sum kosta upp til 18 mió. kr. um árið at ríkiskassin longu í hesum álmanakkafinum hevur sín part av meir- útreiðslunum ella 9 mió. kr. tøkar til endamálið at tað er meguligt at fáa málið fram og av- greitt í fólkatinginum, hóast freistin fyri at leggja mál fram annars, var úti 1. februar at málið stendur og fellur við viljanum hjá sitandi landsstýri og løg- tingsmeirilutanum at javnadarflokkurin hevur givið sína tilsøgn í hesum máli og hevur ávíst neyðugan pening til endamálið. Vilhelm Johannesen gjørdust so sansaleysir, at teir beittu kriminalpolitiið á oynna, men fóru sjálv- andi sum Hundasjúrður norðuraftur = — halan millum beinini. Uppsala Pætur