leygardagur 15. august 1981síða 8

SOSIALURIN Búðini, var áhugaður fyri øllum bókum. Tá fingu vit nakað at velja í. Bert brúkt sítt bygdamál — Hvat var tað fyrsta, tygum festi á blað og sum kom út? — Tað var ein lítil sega, sum eitur Hegni hin gamli. Hon stóð í Varð- anum. Eg skrivaði hana, tí eg hevði lisið okkurt før- oyskt, sum var komið fram. Og eg sat og hug- saði um, at tað hevði verið ein stuttleiki at skriva eftir tí máli sum var í bygdini. Og tað var hend- an stuttsegan. Síðan havi eg brúkt mítt bygdamál. — Var tað nakað í kring- umsteðunum í Skálavík sum framdi skriving tygara? — Tað dugi eg ikki at siga. Líkt er til tað. Líkt er til, at ein hugur hevur verið í mær til at skriva. So var eg eisini darvaður sum smádrongur, tí eg var sjúkligur og hevði songar- legur viðhvert. Tá long- dist eg eftir at sleppa út at spæla við bernini og tað gjerdi ein longsul í mær sum kundi gera nakað til hetta. — Sum eg havi skilt, var tað eisini undir einari sjúkralegu í Danmark í 1927, at tygum av álvara fóru at skriva! — Ja, tað er so. Tá skrivaði eg tað fyrsta handritið til Lognbrá. Mátti gera sítt ítarsta — Hevdu tygum hugsað leingi um at skriva hesa skaldseguna? — Tað hevði eg nokk, men eg hevði jú hendurnar fullar. Eg gekk jú til fyri- lestrar og alt hetta her. Og vánaligur hevði skúla- gangurin verið í barna- árunum, so eg visti, at eg mátti at gera tað allar ítarsta fyri at koma mær inn í hesi tingini á skúl- anum. (Hans J. Jacobsen læs um hetta mundið á landbúnaðarháskúlanum í Keypmannahavn, blaðm.). — Hetta var kanska orsøkin til, at tygum ikki fóru fyrr at skriva? — Ja, tað hevur tað sikkurt verið, og deils var jú eisini umborð á skipi og til deils arbeiddi eg heima. Vit vóru tríggir breður og vit skiftust um at vera heima og hjálpa pápanum við tí sum skuldi gerast (Pápin var bóndi á Stovu- festinum í Skálavík. Lænti pengar til bókaútgávu — Hvussu var tað at geva eina bók út í Feroyum tá? — Eg var so væl tikin um av ungmannafelagnum í Havn. Og tað var Zakarias Niclasen, sum hevði alt stríðið av at fáa bókina út. Felagið Varðin gav Logn- brá út, men tað var Zaka- rias, sum setti alt hetta í gongd. Hann var for- maður í ungmanna- felagnum, sum tey kallaðu Merkið. — Tað var torfert at geva eina bók út tá, er tað kanska framvegis torfert? — Ja, tað er ógvuliga torført. Eg hevði tað soleiðis upp gjegnum árini, at eg lænti pengar fyri at fáa bókina út og so kundi man rokna við eini fýra árum áðrenn man fekk teir aftur. Og summir komu ongatíð. — Vil tað siga, at tygum hava sett til fíggjarliga fyri at fáa eina bók út? — Ja, tað havi eg gjørt. Líka til út móti tí tíðini, tá Emil Thomsen fór at geva út. Fólk hava seg aftur — Um vit venda aftur til kent sjálvan skaldskapin — í hvenn mun hava tygum brúkt livandi fyrimyndir? — Eg havi brúkt livandi fyrimyndir — hevuðsper- sónarnir fyrst og fremst — víða, men ikki soleiðis at man gongur fólki ov nær. Tað var í hvert fall tað, eg legði upp til. — Er tað hent seg, at fólk, sum hava kent seg aftur, hava gjert vart við seg? — Tað er tað, men ikki soleiðis at tað bleiv ill- støda av tí. — Hava tygum verið noyddur at givið eina um- bering? Nei, nei. — Í hverji bók eru flestu livandi persónar frá tyg- ara samtíð brúktir? — Nú dámar mæl illa at svara, flennur Heðin Brú. — Um eg giti Leikum fagurt? , Bert fyrsti partur av leikum fagurt kom ut — Ja, har eru fleiri livandi persónar í men eg skrivaði bara fyrsta part av tí bókini og lat ikki hin koma út. Eg var tænastu- maður og ferðaðist um Føroyar og kundi ikki leggja meg út við hvenn mann. Heldur ikki við fáar menn. Eg mátti kunna koma allastaðni. Eg lat vera við at føra seguna víðari. — Tað vóru kanska ov nógvir, sum kendu seg aftur? — Tað var ikki eiðasert. Tygum hava ikki hugsað um at fullfera hana? — Nei, nei, yvirhevur ikki. So mikið meir sum at mín slekt eisini var fyi skotum. So tað bar ikki til. — Leikum Fagurt er um politisk viðurskifti. Í hvenn mun hevur poli- tiska steðan í Feroyum serliga í tríatiárunum og fjørutiårunum åvirkad skaldskapin? — Ja, upp i gjøgnum tri- atiårini og longur upp var hart og stórt stríð og eg hevði mínar meiningar um tað, men eg arbeiddi úti millum øll og eg vildi ikki upp á nakran máta vera soleiðis, at eg skuldi blíva burturvístur av politiskum orsekum. — Er stríðið í seinri helvt av triatiårunum, jarðarstríðið t.d., eitt evni tygum høvdu havt hug at bråkt sum evni at skriva um? — Ja, bara skemtiliga. Ikki serligur »partimadur« — Sambært fundarfrá- segnum í gerðabókini hjá Suðurstreymoyar Javn- aðarfelag sóknast tygum fleiri ferðir eftir einum meira hugsjónarligum orðaskifti. Lá tað hugsjón- arliga á láni? — Ja, tað gjørdi tað nokk, men eg havi ikki verið nakar serligur, um man so má siga, »parti- maður<É. Eg havi valt javn- aðarmenninar, síðan teir komu upp í. Eg havi mínar meiningar, men havi onga- tíð soleiðis gingið upp í hetta. Eg havi havt ov nógv um at vera til tað. Eisini havi eg husað um, at tað ber ikki til at vera »partimadur«, tá man skal kunna koma til hvønn mann. Hetta vid floks- arbeidi må ikki koma fram i arbeidinum. — Meina tygum, at til- knyti til åvisan politiskan flokk kann darva sam- starvi vid fólk? — Tað ger tað saktans. — Men eru ikki nøkur av demokratisku rættind- unum i samfelagnum tå sett til viks? — Tad kann ikki nok- tast. Vit hava ju fritt at skriva, meina og tosa, men eg føldi tad soleidis, at eg vildi vera friur yvir fyri hvørjum. — Tygum hava einaferð sagt, at høvundavirksem- id tygara einki hevdi vid politisku stødutakan tyg- ara at gera. Hvat so vid einari søgu sum Bolli i Grágerði. Er hon ikki ein verja fyri teimum happ- aðu og undirkúgaðu og er harvið politiskt rit? — Ikki politiskt sum so- leiðis, men sjálvandi tekur man lut í at skriva um menniskju, sum vera plág- að og pínd. Tað er so líka til at skriva um tað. Og tað havi eg skrivað um í nógvum segum. Ein álvarsbók — Feðgar á ferð verður av mongum roknað at vera ein skemtisøga. Hvat var tygara ætlan við bókini? — Eg havi tikið hana fyri at vera heilt álvars- liga. Hesin gamli maðurin var umboð fyri gomlu tíð- ina — fyrst eg fór at skilja nakað og úteftir. Hann var heilgjerdur av tí gomlu innstillingini, meðan synir hansara, sum vóru vaksnir og vóru komnir til skips, vóru um man so má siga, hálv- gjørdir í tí nýggju tíðini. Ketil, sum var eitt neyð- ardýr, var goymdur inni, tí tey hevdu roknað við, at hann formáddi sær ikki at vera nakrastaðni. Tað var ein misfatan hjá foreld- runum. Í dag verður tikið hond um eitt slíkt neyðardýr — Hevdi tað verið í dag, so var tað sætt heilt annar- leiðis upp á tað. Nú tekur almenningurin sær av í gjøgnum skúlaskap at hjálpa teimum, sum kanska ikki eru so kná sum tey vanligu. Tá var 2inki sovorðið. Eingin hjálpti honum og gav sær far um hann. Tað var tað sum lá aftanfyri. Nú er alt vent upp og niður og nú verður eitt sovorðið neyð- ardýr tikið um hond og hjálpt tað ið hjálpast kann. Nei, bókin var meint sum ein álvarsbók, sjálvt um tað kundi vera okkurt skemtiligt uppi í millum. — Skaldskapur tygara hevur nógvan humor ta fyrstu tíðina, men seinni fjarar hann burtur. Er tað av tilvild ella bevíst? — Nei, tað er ikki bevist, og eg havi ikki varnast tað sjálvur, at tað er soleiðis, men tað er stutt síðani, at ein maður kom til mín og spurdi, hvussu tað bar til. Men eg havi yvirhevur ikki hugsað um tað. Tað er ikki tað, at eg gangi og eri ókátur. Tað er eingin ætlan við tí. Vil hava fólkasam- felagið eitt fet fram — Í bókunum Feðgar á ferð og Tað stóra takið viðgera tygum broyting- arsamfelagið og tygum taka undir við framburð- inum...? — Ja, tað hevur verið meiningin. Fyri uttan at vera ov óargaligur við ta gomlu tíðina havi eg havt lyndi til at vera millum tey, sum vilja hava fólka- samfundið eitt fet fram. — Samfelagið er komið nógv fet fram, men er væl- ferðarsamfelagið, vit liva í, blivið ov materialis- tiskt? — Jú, tað er so heilt vist, at samfelagið er komið mong fet fram í mangar mátar. Men eg haldi ikki, at tað er blivið ov materialistiskt. Bera vit Feroyar saman við onnur samfeløg, haldi eg vit skulu lata nokk so væl at. Nú er tað soleiðis, at tað hendir so nógv fyri at hjálpa teimum, sum hava hjálp fyri neyðini. Tá eg var barn var einki, og nú fáa øll hjálp, um tað eru nakrir meguleikar fyri at fáa hjálp. Og neyðardýr, sum ganga í millum okkum, ganga, eftir sum eg havi upplivað, nógv meira óhappað enn fyrr. Tey, sum minnu máddu, komu ofta undir happið. Tíðarskiftið heilt gjøgnumført — Hava vit blakad ov nógv fyri borð av gamla siðarvinum? — Eg haldi ikki, at eg kann siga tað. Tí, tað er soleiðis, at innstilling og tíð skiftist við hvert ættar- lið og hetta skiftið er heilt gjøgnumført — tað er nor- malt. Eg skal taka upp- aftur, at eg haldi, saman- borið við onnur samfeløg, vit við rímuligheit kunnu meta okkum við, at so skulu vit lata væl at tí, sum er hent í Feroyum. — Hvussu ber tað til, at tygum hava brúkt tíð og kreftir upp á at týða bekur, tá tað kennist sum tygum hava hópin av skaldsligum at oysa av? — Tað eri eg ikki maður at svara fyri, men tað hava verið tær tíðir í mínum lívi, at eg ikki havi havt yvirskot til at skriva bøkur, so havi brúkt at týða. Ferðingin nógv verd — Nú vóru tygum land- búnaðarráðgevi í mong harrans ár og í fleiri av segunum eru tygum kring landið. Inspireraði hendan ferðingin nógv? — Ja, tað gjørdi hon. Eg segði, at eg skrivaði mítt móðurmál, tá eg nú var komin í gongd við at skriva, og tað er rætt Ækk, men tað er ikki soleiðis, at eg ikki havi fingið frá bygdunum nógv gott mál. Tað var gjarna soleiðis, at eg hevði skyldu til, tá eg kom í eina bygd og ikki rakk longur og skuldi gista, at halda reðu um kveldið. Tað gjørdi eg so og har kom eg í hóslag við nógv fólk. Eg feldi ongatíð, at eg var illa komin nakra- GG SURT 65 EL