mikudagur 21. august 2002síða 3

4 Nr. 158 - 21. august 2002 Nr. 158 - 21. august 2002 5 Tað var fyrsti skúla- dagur í orðsins rætta týdningi í Sandavági. Bæði næmingarar og lærarar vóru nýggj, og tað var skúlastjór- in, sum tók ímóti, eis- ini SKÚLABYRJAN Orð og myndir: Edvard Joensen Sandavági: Saman við 700 øðrum føroyskum børnum fóru tey 19 børnini, sum mánadagin byrjaðu í Gamla Skúla í Sandavági, í skúla fyri fyrstu ferð. Og eisini lærararnir vóru nýggir. Í hvussu er onnur, sum ikki hevur verið lærari fyrr, meðan hin var komin aðra- staðni frá. Og skúlastjórin tók fyri fyrstu ferð sum stjóri í móti einum fyrsta flokki. So alt varð sum nýtt. Tey eru øgiliga spent, tey smáu, sum hendan dagin møta upp í Sandavági. Her eru foreldur, eldri og yngri systkin. Ommur eru fleiri komnar, og onkur abbi gongur eisini so spentur við fototóli og tekur myndir. Lærararnir gera klárt innanfyri. Ikki er skúlin stórur. Bara tríggjar stovur, og tær eru heldur ikki stór- ar. Satt at siga er tað ikki serliga rúmligt hjá teimum 19 børnunum, sum sita í norðastu stovuni í Gamla Skúla. Men ikki tí. Tað verða bara tveir flokkar í skúlanum, so alt í alt eru hølisviðurskiftini ikki so heilt út av lagi, tí til ber at býta eitt sindur sundur, heldur skúlastjórin, Hans Jørgensen. So fer hann út í dyrnar og býður vælkomin. Nú er tann álvarsstundin komin, tá farast skal í skúla fyri fyrstu ferð. Og tað er rími- liga ymiskt, sum tað verður gjørt. Summi koma brestandi inn og vilja tryggja sær tað besta plássið beinanveg. Men tað gongur ikki, tí lærararnir hava sett skelti við navninum hjá hvørjum einstøkum á borðini, so tað er longu avgjørt, hvussu tey skulu sita. Dreingir og gentur hvørt um annað. Men onkur er, sum ikki er so álviligur kortini, nú tað er álvara. Hevur hug at lippa eitt sindur, og heldur best vera, um Mamma er við. Jú, sjálvandi ber tað væl til. Tað er ikki at siga. So tá tey flestu noyðast út aftur, eftir at hava tikið myndir og pjátrað fyri hesum smáu so- leiðis, sum nú verður gjørt ein slíkan dag, verður kort- ini onkur, sum hevur gingið í fyrsta flokki fyri langari tíð síðan, sitandi eftir eina løtu, meðan tær báðar Miriam og Jonna royna síni kynstur at fáa børnini at taka við skúlanum sum ein- um nátúrligum parti av ger- andisdegnum frá nú av. Og uttan fyri bíða tey, sum ikki eru við inni í sjálvari skúlastovuni. Standa í gongini ella eru farin runt í Gamla Skúla at hyggja og kanska minnast aftur á, tá tey sjálv gingu her. – Jú, her havi eg eisini gingið, Tvær stovur vóru tá, minnist ein omma, sum komin er higar í dag. Eitt rúm var í endanum, har tey goymdu kol. Men har er helst wc í dag, eru vit samd um, tí hurð er har, og trapp- an upp á loftið er beint við síðuna av, so wc má vera aftan fyri hina hurðina. Skúlastjórin er ikki við inni í tímanum. Hann greiðir okkum í gongini frá, at hetta skúlasamstarvið millum Miðvágs- og Sandavágs Kommunur er frá 1961, tá skúlin varð bygdur á Giljanesi. Áðrenn ta tíð vórðu skúlanir í Mið- vági og Sandavági álitið. Teir eru gamlir. Tann í Mið- vági frá 1830, og tann í Sandavági, sum vit standa í í dag, er frá 1896. Gamli Skúli í Miðvági verður tó ikki brúktur til skúla í dag, uttan til ymiskt frítíðarvirk- semi í bygdini. Men tað gingu bara nøkur ár, til ásannað varð, at skúlin á Giljanesi eisini gjørdist ov trongur, og flutt varð aftur í bygdirnar báð- ar. Í Miðvági kom so nýggjur skúli, har mið- lingaflokkarnir fóru, með- an tey yngstu ganga í skúla í Sandavági. – Her er gott at vera hjá teimum smáu børnunum, ásannar skúlastjórin. Lítil ferðsla og friðaligt. Og søguligt er tað eisini. Eitt nú hevur kenda skald okk- ara, barnaskaldið burturav, Hans Andrias Djurhuus, eisini verið lærari í hesum skúlanum. Í dag ganga 268 børn í Miðvágs- Sandavágs Skúla. Tey eru úr Sandavági, Mið- vági og Vatnsoyrum, sum hoyrir til Miðvágs Kom- munu. Lærararnir eru 26 í tali, og tað man vera rímiliga gott at vera lærari her, held- ur Hans Jørgensen, skúla- stjóri. Tí nógvir hava verið leingi, og ongantíð er nakar trupulleiki at fáa lærarar til skúlan. Tá skúlagongdin byrjaði aftur, vóru fýra lærarar við skúlan, sum høvdu verið lærarar í 30 ár, og ein, sum hevði verið tað í 25 ár. Um ikki øll árini, sum onkur tó hevur verið, so tey flestu júst við Miðvágs- Sanda- vágs Skúla. Fyrsti skúladagur Nýggi skúlastjórin við Miðvágs- Sandavágs Skúla hevði eisini sín fyrsta skúladag saman við fyrsta flokki í Gamla Skúla í Sandavági Tað er sera spennandi at byrja í skúlanum fyrsta dag. Ikki minst hjá foreldrunum, sum brúka nógvan film ein slíkan dag Skipað verður fyri Føroyakvøldið í kappróðrarneysti- num á Glyvrum hóskvøldið klokkan 19.00 FERÐAVINNA Skipað verður í annað- kvøld fyri enn einum av teimum væl umtóktu Før- oyakvøldunum í kapp- róðrarneystinum á Glyvr- um. Kunningarstovurnar í Eysturoy standa fyri, og atgongumerki kunnu keypast á kunningar- stovunum í Fuglafirði og í Saltangará. Kvøldið verður skipað, sum tey vanliga plaga at verða. Farið verður til borðs, har borðreitt er við serligum, føroyskum mati. Framsýningar verða við serligum klædnasnið- um. Tað eru Snældan av Strondum og Tøting í Gøtu, sum standa fyri hesum partinum. Mentanin er sum vera man eisini við. Upplestur verður, har greitt verður frá føroyska samfelag- num, søgu og mentan, eins og føroyskur dansur eisini er á skránni. Hon- um fer Dansifelagið á Látrinum av Eiði at standa fyri. Tey fara at sýna vanligan dans eins og dansispøl, og sjálv- sagt sleppa gestirnir eis- ini upp í ringin, áðrenn endað verður, sigur Kunningarstovan í Sal- tangará, í tíðindaskrivi, sent er um dagarnar. ej Føroyakvøld á Glyvrum – Men nú ein tíð er farin, mugu vit ásanna, at hetta húsið skuldi ikki verið leig- að til sjúklingahotell, tí tað er í so ringum standi, sigur Leiðarin á Hotell Tórshavn í Keypmannahavn HOTEL TÓRSHAVN Áki Bertholdsen – Tað er onki at siga til, at tey, sum skulu vera á Hotell Tórshavn í longri tíð, eru ónøgd. Ina Frisdahl, leiðari á sjúkl- ingahotellinum Tórshavn skilir væl, at summir sjúkl- ingar eru misnøgdir við umstøðurnar á sjúklinga- hotellinum Tórshavn í Keypmannahavn, tí hon ásannar, at rættiliga nógvir trupulleikar standast av, at húsið er í so ringum standi. Men hon sigur, at sjúkl- ingar og teirra avvarðandi mugu ikki sita eftir við eini fatan av, at leiðslan á hotell- inum onki ger við við trup- ulleikarnar, tí onki kann vera meiri skeivt enn tað. – Vit arbeiða alla tíðina fyri at bøta um trupulleik- arnar. Men samstundis sigur hon, at høvdu tey havt somu vitan um húsið, tá ið tey leigaðu tað, sum tey hava nú, hevði tað aldrin verðið leiga til sjúklinga- hotell, tí tað er í so ringum standi. – Men alt hetta eru trup- ulleikar, sum eru komnir til sjóndar eftir at vit leigaðu húsið og sum vit ongan møguleika høvdu at kenna til, tá ið sáttmálin varð undirskrivaður. Og av tí sama sigur hon eisini, at tað tekur langa tíð at koma trupulleikunum til lívs og tilsamans er talan um arbeiðið fyri millióna- upphæddir, og sum tosast skal um við tann, sum eigur alt húsið. Smittuvandin við legionellabakteriuni, sum greitt er frá í aðrari grein, er bara tann seinasti í røðini av trupulleikum, sum tey hava at dragast við á hotell- inum. Serligt ljós varð varpað á viðurskiftini á Hotel Tórs- havn eftir at tað herfyri kom fram, at eitt fólk á hotellinum varð blivið smittað við legionellabakt- eriu. Og í gjár greiddu tveir sjúklingar frá, hvussu ónøgdir teir vóru við um- støðurnar, eitt nú var svampur í summum kømur- um, skipanin, sum luftar út, virkar ikki, onki fríøki er rundanum og hotellið er mangan yvirfylt. Arbeiða alla tíðina Ina Frisdahl ásannar, at trupulleikarnir eru stórir, men at tey alla tíðina ar- beiða fyri at bøta um støð- una. Hon sigur, at stórar ábøt- ur eru gjørdar á húsið, so tey kemur heilt óvart á tey, at trupulleikarnir eru so stórir, sum teir nú vísa seg at vera. – Sjálvsagt er tað strævið hjá sjúklingunum og teirra avvarðandi, men tað er eisini strævið hjá okkum, sum arbeiða her, tí tað fer rættiliga nógv arbeiðsorka til at royna at loysa teir ymsu trupulleikarnar, men hetta eru trupulleikar, sum vit ikki eru harrar yvir. – Trupulleikin við svampi tók seg upp fyri nøkrum mánaðum síðani, men eisini tá varð embætis- læknin tilkallaður og hann hevur staðfest, at svampur- in er púra vandaleysur fyri fólk, so hóast tað er keðiligt við svampi er elva teir ikki til vanda. – Men vit hava gjørt fyri- bils ábøtur, har svampur er staðfestur, men í longdini verða tey rúmini isolerað av nýggjum. Somuleiðis ásannar hon, at skipanin, sum luftar út, ikki virkar sum hon skal, men eisini tað brekið verð- ur arbeitt við at bøta uppá. Vaksið næstan 50% Leiðarin á hotellinum ásannar eisini, at tað er ein trupulleiki, at hotellið er yvirfylt til tíðir. – Men har mugu vit hava í huga, at talið av sjúkling- um, sum verða sendir úr Føroyum til Danmarkar til viðgerð, er munandi vaksið hesi seinastu tvey, trý árini. – Fyrra hálvár í ár høvdu vit næstan 50% fleiri gist- ingar enn vit høvdu fyrra hálvár í fjør og tað er sjálv- sagt, at tað leggur stórt trýst á hotellið. Ina Frisdahl sigur, at fyrra hálvár í fjør høvdu tey 8.052 gistinginar á hotellin- um, men fyrra hálvár í ár hava tað verið 11.828 gist- ingar. – Hetta hevur ført við sær, at vit viðhvørt hava verið noydd at leiga fleiri kømur aðrastaðni í býnum, tí pláss er ikki fyri øllum. Sosatt ásannar hon eisini, at tað gista fleiri ferðir so nógv fólk á hotellinum enn tey upp á nakran máta væntaðu, tá ið tey leigaðu húsið. – Men hetta er heldur ikki ein spurningur, sum vit eru harrar yvir, tí tað kemst av, at alsamt fleiri sjukling- ar verða sendir til Dan- markar til sjúkuviðgerð. Hon eigur, at ein onnur orsøk til, at gongdin hevur verið soleiðis, er, at før- oyskir sjúklingar hava so nógv avvarðandi við á hotellið. – Í so máta hava føroy- ingar rættiliga góðar sømd- ir, tí tað vísir seg, at næstan 90% av øllum føroyskum sjúklingum hava avvarð- andi við sær á hotellið. Hinvegin eru tað bara 25% av sjúklingunum, sum koma úr Grønlandi til Dan- markar, sum hava avvar- ðandi við. – Vit síggja javnan, at sjúklingar úr Føroyum hava alt húskið niður við sær og tað skapar trupulleikar, tí tað var heldur ikki ætlanin við hotellinum. – Tað er serliga um summarið, at hetta er ein trupulleiki. Men tað er kanska onki at siga til, tí tað er sera bíligt at gista her, tey avvarðandi betala bara 200 og 300 krónur um dagin við øllum matinum. – Tað rætta hevði sjálv- sagt verið, at tey, sum eru her leingi, høvdu tvey køm- ur, eitt at sova í og eitt at vera í um dagin, men tað er ógjørligt, so leingi vit ikki hava meiri pláss enn vit hava til tær gistingar vit hava. Men hetta er eisini ein trupulleiki, sum tey arbeiða við, og onkur tiltøk verða sett í verk í næstum. – Hetta er fyrst og fremst eitt hotell fyri sjúklingar og tí fara vit at seta strangari reglar í verk fyri, hvussu nógv avarðandi teir kunnu hava við sær. Hon sigur, í vanligum førum sleppa sjúklingar her eftir bert at hava ein av- varðandi við, men er talan um sjúk børn, kunnu tey sjálvsagt hava bæði foreldrini við. Í serligum førum kunnu sjúklingar sjálvsagt hava fleiri avvarðandi við. Vit mæla eisini frá, at avvarðandi børn ikki eru ov leingi á hotellinum, tí um- støðurnar hjá teimum eru ikki serliga góðar, men tey eru sjálvsagt vælkomin at ferðast í eina tíð. Hvørji onnur stig verða tikin, er ikki greitt, men hetta er ein spurningur, sum nú verður tikin upp við Landsstýrið. Liggur væl fyri Annars er Ina Frisdahl ikki samd í, at hotellið liggur illa fyri. – Tað er 15 minuttir at ganga yvir á Ríkissjúkra- húsið. Fælledparken, sum er eitt stórt fríøki við fót- bóltsvøllum, svimjihøll og øðrum ítrivum, er 10 min- uttir frá til gongu. Tað eru fimm minuttir at ganga til bussar og 10 minuttir til jarnbreytarstøð. – À hotellinum hava vit koyristólar til tey, sum ikki orka at ganga, og tey, sum eru so illa fyri, hava onkran avvarðandi, sum kann hjálpa teimum. – Men vit hava eisini prutl til brekað til tey, sum eru her í longri tíð, og sum ikki fáa gingið. Og í næstu framtíð verð- ur eisini garðurin við sjálvt hotellið gjørdur, so fólk kunnu eisini vera har og børn kunnu spæla har. – Men tað skal heldur ikki gloymast, at føroyingar raðfesta ógvuliga høgt, at hotellið liggur so mitt í býnum sum gjørligt og tí bleiv tað hetta húsið. Hinvegin hava grønlend- ingar keypt eitt niðurlagt røktarheim. Tað liggur eitt sindur uttanfyri býin, men afturfyri fingu teir eitt hús, sum er sera væl hóskandi til brekað við stórum fríøki rundanum. Tey, sum eru á Hotell Tórshavn fáa í næstu fram- tíð eisini møguleikar fyri ymsum ítrivi. – Vit fara at gera eitt rúm við ymsum amboðum og ymsari útgerð, har fólk kunnu stytta sær stundir við ymsum handaligum ítrivi. Hotellið hevur fingið eina gávu upp á 50.000 krónur frá einum fólki, og tær skulu nú brúkast til hetta endamálið. Ein atfinning hevur ver- ið, at hotellið ikki hevur ein buss, men tað hevur hotell- ið ikki havt ráð til enn. – Vit kundu sjálvsagt havt keypt ein buss við teirri játtan vit hava, men fyribils vilja vit heldur brúka peningin til onnur endamál, sum vit halda eru meiri átrokandi, sigur Ina Frisdahl. Eitt nú er betri matur og sjónvarp á kømrini raðfest- ur hægri enn bussurin í løt- uni. Annars sigur hon, at pen- ingur er savnaður til ein buss til hotellið, men nær hann kemur, veit hon ikki. Fyribils hava tey fingið 150.000 krónur frá Føroya Sparikassa og einar 80.000 frá Verkamannafylkingini, sum varð tikin av og tann peningurin er settur á konto til bussin til bussin. – Sostatt er onki meiri ósatt enn at vit onki gera við trupulleikan. Vit eru fullgreið yvir trupulleikan og eru hørm um støðuna. Men trupulleikin er, at tað er sjálvur bygningurin, sum er í ringum standi, og skal hann gerast í góðan stand, er krevur tað milliónaupp- hæddir, men Rom varð ikki bygdur eftir einum degi, sigur Ina Frisdahl. Sjúklingarnir fáa nú betri umstøður á Hotell Tórshavn –Vit eru fullgreið yvir trupulleikan og eru hørm um støðuna. Men trupulleikin er, at tað er sjálvur bygningurin, sum er í ringum standi. Men vit arbeiða alla tíðina fyri at bøta um støðuna, sigur Ina Frisdahl, leiðari á Hotell Tórshavn C M Y K 5 4