mikudagur 21. oktober 1981síða 6

SOSIALURIN telf. 14720. 11820 box 76, 3800 Torshavn p/f sosialurin Utgevari: Fyritaks- og blaðstjóri: Tórfinn Smith (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Árni Joensen Sosialurin Dimmalætting Blaðmenn: Lýsingar: Uppseting: Prent: Tað lýsir á landi Aftan á at grikska fólkið við ræðuligum ofrum hevði gjørt sítt til at berja nazismuna niður í 1945, hevði einki verið rímuligari enn, at hetta fólk eins og onnur, ið høvdu knógvað undir okinum, slapp at njóta síni demokratisku rættindi. Men so var sum kunnugt ikki. Høgrakreftirnar vendu sær við bretskari og ameriskari hjálp og vid Stalins væl- signilsi ímóti fólkinum. Demokratiid varð niður bart, tað korrupta kongahúsið varðveitti sítt vald og herurin var fullur av fascistiskum yvirmonnum. Undir slíkum umstødum varð eitt eiti av poli tiskum frælsi sett á stovn — eitt frælsi, sum mest var ætlað borgaraskapi og góðseigarastættini. Men sjálvt undir hesum viðurskiftum eydnaðist tað í sekstiárunum hjá teimum demokratisku kreftunum at vinna valdið. Centrumssamgongan hjá Georg Pappandreou vann meirilutan. Hon fór alt fyri eitt undir at umskapa Grikkaland til eitt vælferðarsamfelag. Hetta toldu hegrakreftirnar sjálvandi ikki og hernaðarkvett varð úrslitið. Men aftur sigraðu frælsiskreftirnar. Herovastarnir stýrdu so út av lagið illa, at teir spældu ein part av Cypros yvir í hendurnar á Turkalandi, fólkið reisti seg og herurin læt valdið uppí hendurnar á tí gamla konservativa revinum frá fimtiárunum Karamanlis. Á henda hátt vildi hann tryggja sær, at afturhaldslinjan varð hildin. Og tað var hon Karamanlis og hansara skutilsveinur Rallis góvu landið upp í hendurnar á EF á ein hátt, so øll onnur uttan grikkar høvdu fyrimunir av hesum lima skapi Í hesari støduni hevur sosialistiski og demokra- tiski flokkurin vunnið stórsigur, og hann stendur fyri stórum avbjóðingum, um hann annars fær frið at virka fyri herinum og Karamanlisklikuni: Høv- uðsuppgávan er at fáa skil á búskapin og peninga- viðurskiftini, sum konservativa stjórnin hevur vavt upp í ein ellibita við eini inflatión upp á 25% og rekordarbeiðsloysi, alt framt eftir respeptini hjá Friedmann og øðrum vælkendum konserva- tivum økonomum. Onnur uppgåvan verdur at fåa ein verdugan sått- måla vid EF, ti burturår sleppst ikki. Tad hevur Karamanlis longu forðað. Somuleiðis ferð Papandreou at beta um tey sosialu viðurskiftini, útbúgvingarviðurskiftini og bústaðarviðurskiftini, sum øll eru á u-landsstødi eftir 35 ára høgrastyri. Fyri Nato fær demokratiski valsigurin álvarsamar fylgjur: Higartil hevur Nato kunnað billað grikkum og sær sjálvum inn, at hóttanin móti Grikkalandi kom frá Warzawasamgonguni. Papandreou og meirlutin av griksku veljarunum hava gjøgnum- skoðað, at hóttanin kemur frá tí fascistiska Nato- landinum Turkíinum. Hetta kemur at noyða Nato- leiðsluna at taka Grikkaland sum ein javnlíka og ikki sum ein triðjaflokks skutilssvein. Samanumtikið er valið í Grikkalandi eitt tekin um, at tað nú tykist at lýsna aftur ikki bert í tí landi, har demokratiið sá dagsins ljós, men eisini fyri demokratiinum í Europa. Fyrst Frakland, so Grikkaland — tvær tryggar hegraborgir. Fram- vegis hava vit Eysturríki, Vesturtýskland, Dan- mark, Noreg, Svíaríki, Finland og Bretland — alt lond við javnaðarstýri ella sterkum javnaðar- flokkum í andstødu. Kanska hevur høgrabylgjan lagt seg. kanska var hegrasigurin í Noregi bert tann bakslátturin, sum altíð kemur aftur á eitt stórt brot. Kanska hava pappúlvarnir glett seg ov tíðliga! „Fleiri gerðir, færri orð“, harra Tormóður Dahl, idnadarrådgevari Eg loyvi mær vegna nevn- dina fyri Interkommunala Renovatiónsfelagsskapin at átala tað undirmeting nevndin og Feroya kommunalpolitikarar stan- da fyri av ídnaðarráðgev- aranum, Tormóður Dahl, sum má skiljast av mál- burði hansara, sum hesir lata seg blóðsúgva av ávísum, sum verða kall- aðir »iglar«. Hetta í sam- band við fyrireikingar til byggjan av brennisteð. Harra Tormóður Dahl. Tygara óhóskandi mål- burð skal eg ikki skifta mær av, tað burdu tygum nú verið vaksin til at dugað at skynað á, av starvsmanni í allmennum starvi at vera. Men tá ein við at lesa blaðskriving tygara, fær hesa uppfatan av tygara persøni, at tygum ikki vita, hver tygum eru, loyvi eg mær her at siga tygum tað. »Tygum eru við evnum og vitan mettur so høgt av monnum, at tygum eru settur at ráðgeva eðrum monnum, sum við teirra vitan stoyta ímóti ein- hverjum ivaspurningi, so tygum skuldu vanda tyg- um meira um veruleikan, tá tygum koma so harð- liga og persónliga fram í blødini um eina ætlan, sum tygum meta til 120 milliónir krónur, har ávís- ir: 1. privatur feroyskur juristur, 2. privatir før- oyskir ráðgevarar. 3. donsk ráðgevandi felog, skúma róman av hesi ætlan. Viðvíkjandi at skúma róman, skal eg upplýsa, at avtalur eru gjørdar um samsýning fyri ráðgeving og projektering, men tað man vera eindømi í dag, at kunna hava lagt loft í hes- ari samsýning vidvikj- andi. Tað er gjørt við skrivligari avtalu. Tað samsvarar, sum tygum frambera, at ætlan- in í 1980 telum, er mett til 26 milliónir krónur, við kølileidingi + hitaveks- lara 5 milliónir. Her aftur- at kemur so dýrtíðin, sum metist 10% árliga. Hetta er so ætlan okk- ara, sum kommunurnar koma at bera byrðarnar av og svara skyldu til. Men ikki at gloyma: Hervið hesum kølileidingi til 5 mill. í mun til luftkeling til 2 mill., halda vit megu- leikan opnan fyri at kunna útnytta hitan, sum, um hann verður útnyttaður, ikki verður hesum okkara limakommunum til byrðu, heldur tverturímóti. Harra ídnaðarráðgevari, høgt hevjaður yvir høgum monnum. Bert eina áminn- ing í ábyrgdarmikla arbeiði tygara, við orðum skaldsins: >Fleiri gerðir, færri orð, leggi knørr við knarraborð<. Í Vestmanna, okt. 1981. hin il. Vegna nevnd I.R.F. Hjallgrímur Janusarsson form. PENGAR Sjáldan hevur Óli Breck- mann skrivað nakað so vitugt, sum tá hann her- fyri í svari til íðnaðarráð- gevan lovprísti pengunum og teirra nyttu, tí teir eru eitt „felags býtisvirði í mun til aðrar vørur« ella hvussu var tað hann tók til. Eisini Marx gamli hevði henda einfalda sann- leika sum nakað grund- leggjandi fyri alt bú- skaparfreðiliga arbeiði sítt. Tað er praktiskt at hava eina felags býtis- veru, í staðin fyri at rokna út hvussu nógv kilo av mjeli tú fært fyri tveir toskar, ella hvussu nógv dagbleð fyri hvussu nógv- ar ulkur osfr. Men í okkara samfelag er tað eins og pengarnir eru farnir út um hesa reint praktisku uppgávu. Teir eru ikki longur bert ein fel- ags býtisvera á mark- naðinum fyri materiellar lutir. Tað er eins og vent er í holuni. Pengarnir í kapitalistiska samfel- agnum eru ikki longur einans praktiskt amboð hjá fólki í teirra samskifti av lutum. Tá pengarnir hópa seg til kapital, og alt samfelagslívið skal laga seg eftir kapitalistiskum búskaparlógum, tá fáa pengarnir eins og egið vald á samfelagsskipanini, og tá eru tað fólk, sum gerast amboð hjá peng- unum. Politiska lívið er í dag minni ein spurningur um hvussu vit skulu skipa samfelag okkara, so at vit kunnu liva sum best, meiri ein spurningur um hvussu vit skulu laga okkum eftir teim búskaparligu >krev- unum«, sum tað »frælsa peningalívið< setur. Tvs. vit hugsa meir um hvat »loysir seg« enn hvat vit hava hug til. Tað er ikki einans í být- inum av deyðum lutum, at pengarnir í dag hava sítt vald. So at siga alt verður av borgarligt hugsandi fólki mett í pengum. Hug- takið »nytta« er vorðið tað sama sum „hvat fekst tú fyri tað í pengum«. At „ganga fyri onki« merkir ikki at ganga og gleða út í tóman heim, nei, tað merk- ir bert at tú ikki fært pengar fyri tað tú gert. Hugtakið »dovinskapur« merkir at tú ikki tjenar nógv. Um tú situr á tíni flotu, hartil innrættaðu, og tjenar milliónir vegna onkrar ílegur tú hevur gjørt av t.d. niðurarvaðum kapitali, so ert tú ein >góð- ur samfelagsborgari<. Ein sum situr ein dag og til dømis skrivar eina grein í eitt blað uttan at fáa pen- ing fyri tað, hann hevur so at siga »spilt« dagin, hevur „onki gjert til nyttu< ella er beinleiðis »dovin«. Men situr hann á einum blaðstjórnarsessi og skrivar fyri len, so hevur hann gjert sín dag- liga gerning. (Blaðstjóri Dagblaðsins hevur skriv- að, at hann onki fær fyri sítt starv, — um tað nú er av skattatekniskum or- sekum ella av tí at fólka- floksmenn eru so fátækir skal eg ikki svara her — men eftir borgarligari vanahugsan, so ger maðurin onki til »nyttu« meðan hann skrivar blaðið). Í veruleikanum fram- leiðir arbeiðaraklassin í teim framkomnu lond- unum so mikið av materi- ellum virðum, at um hesi virði vóru rættvíst býtt (og ikki fóru m.a. í bankar í Sveits ella luksus-hús við Rivieraina hjá kapitaleiga- runum) so høvdu vit havt ivaleyst »råd« til bædi eitt og annad, sum vit hava hug til, uttan at tad »loys- ir seg« beinleidis i peng- um. Millum annað at royna nyggjar vinnuvegir, sum fólki dámar at fåast við. Men hetta krevur sjálvandi at vit velja poli- tikarar, sum hava annað enn pengar millum oyruni. Eg rokni við, at Tor- móður Dahl er líka nógv hugsjónarmaður og huma- nistur sum pengaspeku- lantur. Tað er kanska tí at roynt verður so ofta at gera spott burtur úr han- sara hugsanum. Tí er tað jú fullkomiliga láturligt at 2 beiða við ætlanum, har møguleiki er fyri at fólk fer at fáast við virki sum ikki beinleiðis gevur pro- fitt av sær í fyrstu atløgu. Ti ein gerst einans veru- ligt samfelagsmenniskja vid at selja sina arbeids- megi til kapitalin. Og smærri alistødir ella vind- megi osfr., hvat er tað annað enn fjas, um ikki onkur ríkmaður knappliga pumpar nakrar milliónir inn í eitt risaprojekt og fær tað at >mala runt< — ja tá skal tað helst fara at mala runt inni millum oyruni á borgarligum poli- tikarum eisini. Nei, Tormóður, feroy- ingurin er meira »finna seg ímenniskjaK enn »finna-upp-å-menniskja«. Ikki veit eg hvat fyri grundarlag tit hava' fyri virðismetingum av inn- komnum hugskotum í kapping tykkara, um tað er meting av meguleika fyri profitti, ella um tað er ein annar formur fyri »nyttu«, nevniliga skapan av arbeiðsmeguleikum sum geva fólki møguleika fyri menniskjaligum trivnaði og vælveru. Ikki so — tað kundi gott verið bæði. Hetta vóru so bert nakrir ósekir hugamolar í einum fríkorteri. Human-Action-Minded- Man Ps. Túr Tormóður, viðvík- jandi hasum um, at ein maður sum ríður so niðar- liga ikki er í vanda fyri at falla, hatta er eitt sindur ivasamt. OK við Newtons lóg, men Einstein hevur livað, og nógv er relativt, so tað kann vera at hann dettur upp í loft. H.A.M.M. Framhald av síðu 2 í seg. Nei, ikki heldur tú rodnar av skomm. Alt tit mólu sum hundur um heit- an greyt av ferðum undan- farna landsstýrisins og tað serliga av legmanni, Atla Dams, ferðum til hesi kommunistisku lond. Hesi somu lond hevur tú, Pauli Ellefsen, glaðbeint- ur tikið í tín favn fyri politiskan vinning ella? Pauli sigur alt er í ordan á brúnni. Flemming rópar á samgongunikkudukkurn- ar. Sjálvur ger hann eitt nikk av og á. arbeiðandi á Polarfrost UNS F | £ * É UN A