leygardagur 7. november 1981síða 11

SOSIALURIN Síða 11 politisku flokkarnir um orkumál Framburðs- og fiskivinnuflokkurin Adolf Hansen, leg- tingsmaður, skrivar Nýtt grundarlag undir framhald- andi elútbygging Sosialurin hevur heitt á undirritaða um, saman við eðrum at hava eitt innlegg í eitt »orku- nummar< av Sosi- alinum. Tað má sigast at vera eitt gott tiltak av blaðnum at skapa eitt tjak um orku, áðrenn tingið fer undir eitt orkutjak, soleiðis at flest megulig sjónar- mið koma fram um henda spurning. Tó fari eg at seta eitt spurnartekin við, um tað er rætta forum blaðið hevur valt. Her hugsi eg um tingmenn. Uppgávan hjá blað- num skuldi heldur verið, at vent sær til onnur soleiðis, at hesi kundu givið sínum fólkavaldu ymisk hug- skot. Tingmenn vita ikki alt, men skulu ofta taka steðu, og er tað altíð gott at fáa ráð og hugskot frá ymsum síðum. Við tað at flokkur okkara júst í hesum degum hevur limafund- ir í feløgunum um m.a. henda spurning, er tað ikki rætt at koma við einum útdýpandi inn- leggi, um floksins steðu, áðrenn limirnir hava sagt sína hugsan í hesum máli. Soleiðis er tíðspunktið ikki tað rætta, men lat tað fara. Um aldamótið reisti Ólavur á Heygum spurningin um at temja ta stóru orku, hann sá í teim fossandi áunum, soleiðis at tær vórðu gjerdar um til elorku. Lagnan, mót- gangur og vånatidir gjørdu, at hetta hansara verk, hóast byrjað, ikki varð full- ført. Fræid vard såad, og mong år seinri bar tað åvøkst. Men spurning- urin er, um åvøksturin er tann, Ólavur hevði vónað. Hjá honum einsvæl sum hjá hansara bróðursyni, Harry Fonsdal, ið tók tráðin upp eftir hann á vatnkraftsekinum, var vónin: bílig elorka til ell. Harry Fonsdal førdi hugsjónina víðari, men varð settur til viks av teimum, sum inspirer- aðir av Ólavi og Harry, hildu seg vita betur, og úrslitið er har eftir: Fimm falda so dýra elorku sum t.d. norð- menn. Tað er so lætt at kveða við, tá annar skipar, men verður hann, ið skipar settur uttanfyri, kemur ofta slingur í dansin, og tað er hvat, ið er hent. Ein kann spyrja, hví okkara elorka er so dýr í mun til grannalon- dini. Spurningurin er lættur at svara, men torferur at loysa. Svar- ið verður, at grundar- lagið undir okkara el- útbygging var og er ov vánaligt. Utbyggingin var og er ikki grundað á fria og sunna kapping, men á eitt monopol, ið bleiv lóg- arfest, áðrenn spakin varð settur í. Framhald á síðu 12 Javnaðarflokkurin Atli Dam, legtings- maður, skrivar Vatnið skal útbyggjast men hvussu nógv? Tjakið um orkumegu- leikar okkara og orku- útbygging hevur higar- til verið merkt av sera festum steðutakanum fyri ella ímóti einum meguleika meðan sam- stundis allir hinir meguleikarnir eru burt- urgloymdir ta letuna hesin ávísi er uppi. Summir hava loyst allan spurningin við kaðali úr Íslandi, aðrir meta vatnorkuútbygg- ing SEV's lívsneyðuga fyri tjóðina og uppaftur aðrir rokna við at kolið í Suðuroy ella vindmegin kemur at loysa allar spurning- ar, í hvussu er fram til tann dagin, teknisku trupulleikarnir við um- seting av aldumegi, fusiónsmegi, sólarmegi ella aðrari til nýtiliga orku eru loystir. Tjakið hevur verið rættiliga einvíst og lítið snúð seg um hvussu vit samanseta útbyggingina innan teir einstøku meguleik- arnar, tí sannleikin er tann, at eingin av teim givnu møguleikunum einsamallur loysir okk- ara trupulleikar å ein búskaparliga forsvar- ligan hátt. Tí er tað gott, at Sosialurin nú leggur upp til eitt orku- politiskt tjak á breið- um grundarlagi. Vit eru helst í teirri steðu meira enn nakað annað land, at vit noyð- ast at troyta allar teir givnu móguleikarnar til eitt ávíst mark og ikki longur, og hetta tí, at hin einstaki megu- leikin hver sær goymir eitt ella annað stig í út- byggingini, har fram- leiðslan er »optimal« í mun til ílegukostnaðin, soleiðis at vit noyðast at leggja okkum onku- staðni nærhendis hesum stigi. T.v.s. ein ov lítil út- bygging er ikki rationell ella fíggjar- liga forsvarlig meðan útbygging til troytan í fult mát gerst alt ov dýr í mun til fíggjar- ligu beriorku okkara. Vit mugu spæla uppá allar teir givnu strein- girnar og sum kunnugt gevur einki ljóðferi harmoniserandi tónar frá sær uttan at hver strongur er stemmaður eftir hinum. Fráfarna landsstýri lat skitsuætlan SEV's viðv. vatnorkuútbygg- ing til nærri kanningar fyri at finna út av, um troytan av vatnorku í slíkt mál var skilagóð ella um ein nýtsla av meguleikum við færri ílegum var skilabetri. Avfallseki okkara er jú so sera avmarkað. Samstundis var hetta ætlað at geva orkuráðnum høvi til at umhugsa hvussu aðrir streingir kunnu tvinn- ast fyri at heildarúrslit- ið gerst hitt best megu- liga. Hesar kanningar eru lutvist gjerdar og kravdi tí tingið í vár at teka tilfarið nú verður givið leyst av lands- stýrinum og at tingið fær meguleika at fara undir eitt orkuorða- skifti. Framhald á síðu 12 Sambandsflokkurin É Ivan Johannesen, leg- í tingsmaður skrivar: Skynsom út- bygging av vatnorkuni Orka er eitt stórt mál og hevur tey seinastu árini havt stóra ávirk- an á okkara økono- misku viðurskifti og harvið alt okkara sam- felag. Eg vil svara persón- liga og ikki fyri flokkin men vísa á, hvat flokk- urin er gingin við til í samgongu skjalinum. Miðað verður ímóti at útnytta heimligar orkukeldur. Tá ið nógv av okkara fólki tosar um orku, so er tað mest bara SEV tosað verður um. Men um vit taka nýtsluna av olju, so fordeilir hon seg umleið soleiðis: Skipini 40%, upphit- ingarendamál 30%, bil- arnir 10%, SEV 10% og annað 10%. Vit eiga, at miðja ímóti at vera so sjålvbjargin sum gjørligt å hesum øki, ti um tad skuldi hent at tað verður av- markað ella kanska heilt avskorið við til- fersli av olju av einari ella aðrari orsøk, tað kann vera kríggj ella okkurt annað kemur í vegin. Eg haldi, at ein skyn- som útbygging av vatnmegini eigur at fara fram. Tað kostar nógvan pening at út- byggja vatnorkuna, men tað lenar seg, og so er arbeiði í landinum og harvið meginpart- urin av peningunum til útbyggingina bara í cirkulatión her heima. Tað verður nógv tosað um og skrivað um kolaverk — heldur enn at útbyggja við dieselverkum, men tað eru vissir trupulleikar at framskaffa kol. Hesar trypulleikar hevur m.a. Danmark havt. Men um vunnið | verður á hesum trupul- leikum er óivað rætt eisini at hava kolaverk. Tað er rætt, at orka frá renovatiónini verður útnyttað til upphitingarendamál. Her hugsi eg um ætlan- ina, sum er fyri Toftir og Rúnavík. Nú er so tann fyrsta vindmyllan av sínum slag gjerd í Feroyum, sum er uppá 90 kw. Sjálvandi má hetta metast sum ein royndarmylna, so tá hon hevur koyrt eina tíð er rætt at framleiða fleiri. Vindmyllan kann nýtast til ymisk enda- mál, men eg haldi, at best er til upphitingar- endamál, um nú nekur taka seg saman og keypa eina vindmylnu sum so aftur drívur eina hitapumpu, ell man setir varma stavar inn í ketilin. Aldur > hava vit nógv av i Føroyum, men royndirnar eru ikki komnar langt enn, men tað er rætt eisini at fylgja við á hesum eki. Í Suðuroy eru um 10 mill. tons av koli og mæla flest allir til, at hetta verður goymt at taka til um okkurt óvæntað hendir. Hetta er óiva rætt, men eg haldi, at nakað kann høggast til upphit- ingarendamál. Eg haldi ikki, at vit skulu fara undir at byggja kjarnorkuverk, ikki enn í hvussu er