leygardagur 7. november 1981síða 12

Síða 12 Eilif Samuelsen, orkumálaráðharri: Vit mugu fáa kjak um orkumál — men vit kunnu ikki bíða við at útbyggja vatnorkuna Fiskaídnaðurin góðska vørurnar skal ti at meira — hetta krevur orku — tað má ikki henda, at virkini koma at mangla orku — Verður ikki ein avgerð tikin longu í núkomandi tingsetuni um at útbyggja vatnorkuna í Feroyum, so mugu vit longu nú bí- leggja ein líknandi diesel- motor, sum tann, ið er keyptur til verkið á Sundi. Soleiðis sigur Eilif Samuelsen, orkumálaráð- harri uppá fyrispurning, um landsstýrið hevur avgjert at góðtaka Sev- ætlaninar at útbyggja vatnorkuna í Feroyum. Eilif Samuelsen sigur, at landsstýrið enn onga avgerð hevur tikið til pro- jektið hjá SEV til útbygg- ing av vatnorkuni. — Men henda avgerð má takast skjótt, skulu vit kunna nekta okkara orkuterv í næsmastu framtíð, sigur landsstýrismaðurin. Til kjak í tinginum Hann upplýsir annars, at landsstyrið fer at leggja orkuspurningin fyri tingið til kjak í tingsetuni, sum kemur. Í letuni savnar landsstýrið saman allar upplýsingar og ymiskt tilfar um orkumál. Hetta tilfar verður so sent til allar flokkar, soleiðis at tað kann vera eitt grund- arlag til kjak um orku- spurningar. Eilif Samuelsen heldur, at tað er sera umráðandi, at allir tingmenn koma fram við sínum áskoðan- um um orkuspurningin, tí hetta er eitt samfelagsligt mál, sum allir eiga at kenna ábyrgd av. — Tað er ikki so avger- andi, um vit koma til eina endaliga niðursteðu við- víkjandi ollum orkupoli- tikkinum í framtíðini. Henda tingsetan skal vera karmur um eitt kjak, sum skal halda fram eisini í framtíðini. Norskt felag samt við Hejgaard og Schultz Eilif Samuelsen sigur víð- ari, at tað kortini er neyð- ugt, at vit koma til eina avgerð í spurninginum um útbygging av vatnorkuni. SEV hevur gjegnum danska - projekteringsfel- agið Højgaard og Schultz fingið gjert eina útbygg- ingarætlan. Landsstýrið hevur gjøgnum orkuráðið latið eitt norskt felag kannað projektið. Nú hevur orkuráðið so frætt frá norska felagnum, at tað í hevuðsheitum tekur undir við projektinum hjá Hejgaard og Schultz. Eilif Samuelsen: — Vit eru noyddir at útbyggja onkunstaðni nú beinan- vegin. Tað er alt ov kost- naðarmikið at gera okkum enn meira bundnar av olj- uni, og tí meti eg, at ein útbygging av vatnorkuni má fara í gongd nú. Sjál- vur haldi eg, at henda út- byggingarætlanin hjá SEV er væl undirbygd. Tó skal eg viðganga, at hon hevur sínar vansar, men vit eru nú einaferð noyddir til at hugsa um fram- tíðina. Vit koma at hava steðugt sterri terv á meiri orku, nú okkara hevuðs- vinna skal leggja um til at góðska fiskin meira í Fer- oyum, áðrenn hann fer av landinum. Landsstýrismaðurin sig- ur víðari, at tað má ikki henda, at virkini brádd- liga ein dag standa og mangla orku, bert tí vit ikki fingu sett vatnorku- útbyggingina í gongd. Eisini aðrar orku- keldur Uppá fyrispurning um vit ikki eiga at byggja uppá alternativar = orkukeldur eisini, sigur Eilif Samuel- sen, at tað eiga vit so av- gjørt. — Eg eri fyri at spjaða okkara orkunýtslu yvir á fleiri orkukeldur, m.a. bæði vindmylnur og kolaverk. Tað er greitt, at hetta má kannast gjella, áðrenn vit kunnu byrja av álvara. Vindmylnufram- leiðslan er eitt gott alter- nativ. Men vit eru enn ikki komnir so langt við hesum, at vit kunnu lýta á hesa eini orkukeldu aleina. Javnaðarfl.... Framhald av síðu 11 Landsstýrið gekk undir hesa samtykt, men enn er einki tilfar latið og enn er einki orðaskifti ásett. Hetta hevur nú skund, tí givið er, at so nógvir torgreiddir spurningar eru í hesum máli, at arbeiði at loysa teir tekur mong ár og mugu tí skapast megu- leikar fyri at kann- ingararbeiðið verður framskundað, meðan farið verður í gongd við bygging á teim ein- støku økjunum. Vatnið skal utbygg- jast, men hvussu nógv? Vindurin goymir heilt stórar megu- leikar, men hvussu loysa vit regulerings- spurningarnar? Kunnu vit greiða tervin við smærri vatngoymslum (»reservoirum«) við at spenna vindmylnuork- una fyri pumpuverk, ið steðugt fylla vatn- goymslurnar? Kann kaðalprojektið á nakran hátt tengjast at orkutervinum inni á meginlandinum? Í hvenn mun skal teknisk orka framleið- ast við olju, føroyskum koli ella innfluttum koli? Tann politiska stødu- takanin til vindmylnu- útbyggingina er heldur ikki greið. Hver skal byggja? Hver skal reka? Skulu teir ein- staklingar sum byggja og reka, takast burtur úr felagsskapinum, so- leiðis at hesin kann framleiða nakað minni, men samstundis má útlíkna kostnaðin á færri herðar? o.s.fr., 0.s.fr. Sosialurin eigur ti tøkk fyri, at hann fer undir at leggja allar hesar spurningar fram í ljósið. Ein rett stødu- takan liggur tá nærri verunleikanum. Haldið ikki... Framhald av síðu 9 Tað er vón okkara, at kjakið kann gerast eitt kjak um: hvussu vit øll — samfelagið í síni heild — kunnu fáa sum mest burtur úr einum skilagóðum orkupoli- tikki. Latið ikki politik- ararnar sleppa at trumfa igjøgnum loysnir, bert fyri at hjúlka um seg og síni fyri á tann hátt at tryggja sær afturval — loysnir, sum framtíðin fer at venda bakið, tí tær tæntu bert áhuga- málunum hjá eini stutt- skygdari politiskari tingmanning. Jan Miller, blaðmaður SOSIALURIN Sjålvstyris… Framhald av sidu 10 Hendan stødutakan floksins er ikki broytt við ti sum til nú er frá- sagt um turrleggjan av hagum, tíningin av flest meguligum áar- lekum í firðirnar, og tær milliónir tons av sjógvi sum árliga halda firðir og sund rein og hava tað ið viðferir ið er ein fyritreyt fyri lív. Tað er tí vón floksins at vit gera nýtslu av tekari fossamegi sum umsett til oljukostna í dag svarar til um 100 mill. kr. eitt ikki týdn- ingarleyst tal í okkara búskapi. Vónandi verður hendan ætlan íkki framhaldandi politisk handilsvera í Tingnesi, hetta hevur verið okk- um dýrt nokk til nú, hvat hver einstakur, ídnaðurin og eisini landskassin má ásanna. Hendan útbygging kemur sjálvandi ikki at loysa okkara orku- spurning á hesum eki fyri alla framtíð. Neyðugt er tí við al- ternativum loysnum, og er tá vindmegin eitt gott ískoyti, ein orku- kelda ið eins og vatni er okkara egna. Fremm- andar orkukeldur so sum olja og kol eiga vit at verða minst megulig knýtt at. Nú veit eg at onkur hugsar um kola- verki sum grundlast- verk, við partvísari nýtslu av tí orkufá- tæka kolinum vit eru vælsignað við, men til borgan fyri hesi loysn krevst rúgvismikil prógvtilfar. Eisini = kundi tað gjerst torfert at fingið geologiska undirtøku til virksemi innan kola- grevstur til umrødda endamál. Tað er soleiðis eftir floksins tykki heilt burtur við at framstilla tær ymisku orkukeld- urnar sum endaligar al- ternativar loysnir, men eiga allar nú kendar og komandi loysnir at finna nýtslu í teirri rað- fylgju ið tekniskt og fíggjarliga er hin besta. Tá hugsað verður um, at vit fyri stersta part- in nýta orkukeldur sum bæði í fyrstu og aðru reð kasta almikið av spillihita frá sær, so var tað bert rímiligt at tann kreppa sum tók seg upp í 1973 innan oljumarknaðin fekk teknokratar at taka orkuspurningar til álvarsama umhugsan. Sparsemi á sjógvi og landi, umleggjan innan framleiðslur, og nýtslu- gerð av øllum tí ið ann- ars bant nakað av orku, her íroknað beinleiðis spill frá husarhaldi, ídnaði og fyritøkum. Enn er lítið komið burtur úr, uttan ósemja hóast politiska undirteku. Framburðs... Framhald av síðu 11 Hetta at vit føroy- ingar halda, at bert monopolir ella einkar- rættir eru til staðar, so er »den hellige grav vel forvaret« er helst ein leivd frå kongaligu einahandilstidini. Men eftir 125 årum uttan kgl. einahandil má hesin tvangstanki kunna sleppa okkum. Skulu vit fáa ein bert sámuligan elorkuprís, so má nýtt grundarlag undir framhaldandi el- útbygging. Fyrsta boð má tí verða, at SEV ikki fær loyvi til fram- haldandi útbygging, men verður ístaðin av útviklinginum tvungin inn í eina djúptgangan- di rationalisering. Harnæst má einkar- rætturin (monopolið) avtakast fyri at fáa sunna kapping á hesum eki. Fyri tað triðja má ein mótpolur til SEV set- ast á stovn, soleiðis, at kapping verður tryggjað á ein tílíkan hátt, at báðir polar hava áhuga fyri at út- vega brúkarunum ódýra orku. Fyrr skulu vit ikki gera okkum vónir um ódýra orku, hvat ið elorku viðvíkir. Fyri tað fjórða má forast ein miðvísur orkupolitikur, sum umfatar orkugoymslu til longri tíð, orkupul- jing og harav fylgjandi orkueindarprísir, nak- að sum vil gera, at meira verður hugsað um „hvat kostar orkan«, áðrenn iløgur verða gjørdar, og må orkupolitikkurin eisini umfata meguleikar fyri endurnýðslu, privat- framleiðslu og avlops- selu av orku. — Vit hava tríggjar formar fyri orkunýtslu, men tað ber ikki til at fara at viðgera hesar nágreinliga enn. Tær orkur vit mest nýta fara eil el, varma og framdrívning, og er at vóna, at onkur fer at lýsa hesar hver sær. Øe SE SA DN