hósdagur 22. august 2002síða 4

6 Nr. 159 - 22. august 2002 Nr. 159 - 22. august 2002 7 – Kann ein móður- hjálparbólkur geva okkum upplýsingarn- ar, er tað ein nógv einfaldari loysn, sigur Bill Justinussen, Landsstýrismaður FOSTURTØKU- KANNING Áki Bertholdsen Ætlanin at gera eina kann- ing fyri at vita, hví føroysk- ar kvinnur fáa fosturtøku, verður ikki sett í verk beint nú. Bill Justinussen, lands- stýrismaður í heilsumálum, sigur, at hann fyribils hevur gjørt av at bíða við nógv umstríddu kanningina, har ætlanin var at gjøgnum- ganga sjúkradagbøkur hjá kvinnum, sum hava framt fosturtøkur, fyri at vita, hvør orsøkin var til, at tær tóku hetta stigið. Hetta merkir kortini ikki, at hann hevur slept royndini at fáa talið á fosturtøkum niður. Tað merkir heldur ikki, at hann hevur slept ætlanini at fáa tilfar til vega sum lýsa, hví kvinnur vilja hava fosturtøku. – Sjálv kanningin var ikki nakað endamál í sær sjálvum. Endamálið er at fáa til vega almenn hagtøl sum vísa, hví føroyskar kvinnur fáa fosturtøku og í tí sambandi var ein kanning nevnt sum ein møguleiki fyri at fáa hesi hagtølini til vega. Men hann sigur, at kanska ber tað til at fáa hesar upplýsingar til vega á ein lættari og smidligari hátt enn tað er at kanna sjálvar sjúkradagbøkurnar. Í samgonguskjalinum stendur, at arbeiðast skal fyri at avmarka talið á fost- urtøkum og hann er longu farin at fyrireika, sum skulu avmarka talið á fosturtøk- um. – Eg havi givið umsiting- ini í Trivnaðarmálaráðnum nakrar arbeiðsuppgávur á fosturtøkuøkið, sum umsit- ingin er farin í holt við og arbeiðir við. Hann sigur, at talan er um at kanna møguleikarnar fyri at seta ein móðurhjálp- arbólk á stovn. Umsitingin skal eisini kanna, hvussu ein slíkur bólkur skal vera mannaður og um nakrar lógfrøðiligar forðingar eru fyri at seta ein slíkan bólk. – Samstundis skal umsit- ingin kanna eftir, hvar lóg- gávumyndugleikin á hesum øki liggur. Hetta er ein gomul lóg og tað er ein spurningur um myndug- leikin liggur í Føroyum, ella um vit mugu ígjøgnum Fólkatingið. Fáa hagtøl til vega Bill Justinussen sigur, at fáa vit skipað ein móður- hjálparbólk, sum kemur uppí málið, hvørja ferð ein kvinna biður um fostur- tøku, ber væl til at fáa upp- lýsingar um orsøkirnar tann vegin. – Kunnu vit fáa somu upplýsingar um orsøkirnar til fosturtøku ígjøgnum ein móðurhjálparbólk, sum vit annars kundu fingið í eini kanning, er tað ein nógv einfaldari loysn. – Hetta er ikki ein møgu- leiki, sum er komin mær til hugs fyrr, men ber tað til, er tað ein spurningur um, hvussu neyðugt tað er at gera eina afturlítandi kann- ing. Hann sigur, at móður- hjálparbólkurin kann savna upplýsdingar saman til nøkur almenn hagtøl sum kunnu geva okkum ábend- ingar um, hvørji stuðulstil- tøk, vit eiga at seta í verk fyri at fáa talið at fella, sig- ur Bill Justinussen. Tó leggur landsstýris- maðurin afturat, at hevur ein granskingarstovnur áhuga fyri at granska spurningin og at gera eina afturlítandi kanning, fer hann sjálvsagt at arbeiða við vælvild saman við stovninum um tað, tí spurn- ingurin er áhugaverdur. Bill Justinussen, landsstýrismaður í heilsumálum, fer at kanna umstøðurnar á sjúklingahotellinum Tórshavn í Keypmannahavn SJÚKLINGAHOTELLIÐ Áki Bertholdsen Nú skulu ávísar umstøð- urnar á sjúklingahotellinum Tórshavn í Keypmanna- havn, kannast. Tað hevur nýggi lands- stýrismaðurin í heilsumál- um, Bill Justinussen, sett sær fyri. Hann sigur, at hann hevur staðfest, at tað er rættiliga stór ónøgd við ymisk viður- skifti á hotellinum og tað hevur hann tikið til eftir- tektar. Bill Justinussen sigur, at sjálvur hevur hann ikki ver- ið á hotellinum og tí hevur hann bara frágreiðingar frá øðrum at halda seg til. Sjálvur er hann rættiliga nýggjur í starvi sum lands- stýrismaður í heilsumálum, so tað er ikki fyrrenn nú um dagarnar, at hann hevur frætt um summar av trupul- leikunum, sum eru á hotell- inum. Og tað skilst, at trupul- leikarnir á hotellinum kunnu býtast í tvey, tí í fyrra lagi er talan um heilsuligar trupulleikar og í øðrum lagi er talan um trivnaðartrupulleikar. Og hvat teimum heilsu- ligu trupulleikunum við- víkur, er tað serliga vandin fyri smittu av legionella- bakterium í tí heita vatnin- um í húsinum, sum hotellið heldur til í, sum hevur verið frammi seinstu dagarnar. Men fólk hava eisini ampa av, at svampur er í summ- um av kømrunum. Hesir trupulleikar hava ført við sær, at nøkur aftra seg við at vera á hotellinum og tað eru eisini dømi um fólk, sum eru rýmd av hotellinum. – Akkurát hesir trupul- leikarnir eru nýggir fyri mær. Men tað kann undir ongum umstøðum góðtak- ast, at allar minsti ivi um, at heilsuvandi kann standast av at vera á hotellinum, tí minsta kravið er, at fólk kenna seg púra trygg at vera á hotellinum. Fyri at beina allan ótryggleika av vegnum, gav landsstýrismaðurin tískil týsmorgunin umsitingini í trivnaðarmálaráðnum boð um at seta eina nevnd, sum skal kanna tær heilsuligu umstøðurnar á hotellinum. Bill Justinussen leggur dent á, at talan skal vera um eina skjóttarbeiðandi nevnd, fyri at koma ótrygg- leikanum til lívs sum skjótast. Hann sigur, m.a. at em- bætislæknin í Keypmanna- havn hevur víst á, at svamp- urin, sum er á hotellinum er púra vandaleysur fyri fólk. – Men er hetta ein spurn- ingur, sum framvegis elvir til ampa, vil eg hava trupul- leikarnar kannaðar av nýggjum av eini nevnd, har eisini føroyingar eru uppi í, tí tað kann ikki góðtakast, at fólk skulu hava minsta ampa av at vera á hotellin- um. Arbeiða alla tíðina Hvat trupulleikunum við trivnaðinum á hotellinum viðvíkur, er tað hinvegin eitt mál, sum tey mugu arbeiða við alla tíðina, sigur Bill Justinussen. – Men talan er um rætti- liga umfatandi spurningar, sum tað tekur tíð at loysa og hóast ónøgd er við hotellið, fáa vit eisini at vita, at umstøðurnar á hes- um hotellinum eru mun- andi betri enn á tí gamla. Hann sigur, at ikki slepst undan, at umstøðurnar á Hotel Tórshavn vera sam- anbornar við umstøðurnar á tí danska sjúklingahotellin- um og tað er onki yvir at dylja, at í tí samanberingini er tað føroyska sjúklinga- hotellið eftirbátur. Tó ásannar hann, at trivn- aðurin hevur rættiliga stór- an týdning á einum sjúkl- ingahotelli og hann sigur, at arbeitt verður við málinum, men enn er ongin niður- støða tikin um, hvat kann gerast. Hinvegin vísir hann eis- ini á, at tað er ein spurning- ur, hvat vit kunnu gera við tí fíggjarliga karmi, vit hava, tí tað slepst heldur ikki undan, at útreiðslurnar til serviðgerð uttanlands er vaksin ómetaliga nógv seinastu árini og hon er nú uppi á 80 milliónum um árið- hóast hann ikki heldur, at sjúka kann gerast upp í pengum. – Tað vil so aftur siga, at hóast mett var, at hetta nýggja hotellið nøktaði tørvin, tá ið tað varð leigað, er tað ikki vist, at tað nøktar tørvin nú. Vit spurdu eisini lands- stýrismannin, um talan ikki var um vánaliga tilrættis- legging, um tað er so, at hotellið longu blivið ov lít- ið eftir bara trimum árum. Men hann vil ikki gera viðmerkingar til tað, sum er gjørt, men hann sigur, at nýggir viðgerðarhættir hava ført við sær, at rætti- liga nógv fleiri føroyingar verða sendir niður nú, enn tað vóru fyri bara nøkrum fáum árum síðani. Ein spurningur, sum hev- ur verið leyðsliga umrødd- ur, er at leiga eina hædd aft- urat í sama húsið fyri at gera hotellið størri. – Men er húsið í ringum standi, og umstøðurnar annars vánaligar, er tað ongin loysn at bara at gera hotellið størri. Hinvegin liggur hotellið sera væl fyri og tað hevur esini týdning fyri trivnaðin, so har eru ymisk viðurskifti at seta upp ímóti hvørjum øðrum og enn er ongin niðurstøða, sigur Bill Justinussen. Umstrídd kanning um fosturtøkur skal bíða Fer at seta kanning í verk á Hotel Tórshavn At fáa hagtøl til vega sum lýsa orsøkirnar til fosturtøkur er framvegis ein ætlan hjá Bill Justinussen fyri at fáa at vita, hvussu stuðulstiltøk kunnu setast í verk. Men hann nú fer hann at vita um tað ikki ber til, uttan at gera nógv umstríddu kanningina –Tað skal ongin ivi vera um, at ongin heilsuvandi stendst av at vera á Hotel Tórshavn og tí fer Bill Justinussen, landsstýrismað- ur at seta eina skjóttarbeiðandi nevnd at kanna heilsuligu við- urskiftini á hotellinum Politiskur meiriluti at broyta hernaðarsamtyktirnar Eftir at Uttanlands- nevndin hjá Løgtingi- num er komin til ta niðurstøðu, at hon kann ikki taka støðu til radaraútbygging- arnar, sum NATO ætl- ar at gera á Eiði, tí vit hava nakrar løgtings- samtyktir, sum siga, at Føroyar skulu vera leysar av øllum hern- aðarvirksemi, eru stóru flokkarnir á løgtingi samdir um, at gomlu hernaðar- samtyktirnar eiga at broytast NATO Jón Brian Hvidtfeldt Spurningurin um hernaðar- ligu støðu Føroya í heims- samfelagnum skal takast upp av nýggjum. Orsøkin er ítøkiliga ætlanin hjá NATO at útbyggja radara- samskiftiskervið í Norður- atlantshavi, tann sonevnda SSSB-FAR ætlanin. Løgmaður varð kunnaður um málið, sum annars stav- ar heilt aftur frá 1984, fyri góðum hálvum øðrum ári síðan, og hevur síðan biðið Uttanlandsnevndina hjá løgtinginum um sítt til- mæli. Men Uttanlands- nevndin hevur víst máli- num frá sær við tí grund- geving, at løgtingið tilsam- ans fýra ferðir, seinast í 1984, hevur samtykt, at Føroyar skulu ikki vera við í nøkrum hernaðarligum samskifti. Anfinn Kallsberg, løg- maður, hevur síðan boðað frá, at spurningurin skal takast upp í einum aðal- orðaskifti í løgtinginum, og síðan skal løgtingið taka støðu til hernaðarsamtykt- irnar. Men longu nú tykist meiriluti vera fyri at broyta gomlu hernaðarsamtyktir- nar. Tjóðveldisflokkurin, Fólkaflokkurin og Sam- bandsflokkurin siga seg all- ar vera fyri at fremja broyt- ingar, meðan Javnaðar- flokkurin enn ikki hevur tikið støðu til málið. Hergeir Nielsen, tinglim- ur fyri Tjóðveldisflokkin, sum eisini er formaður í Uttanlandsnevndini, metir, at illa ber til at halda fast við hernaðarsamtyktirnar. - Tað ber illa til at halda fast við samtyktirnar, nú kalda kríggið er av, og her- naðarliga myndin av heimi- num er so nógv broytt, sig- ur Hergeir Nielsen, og vísir á, at løgtingið eigur at við- gera málið í hesum ljósi. Óli Breckmann, formað- ur í tingbólkinum hjá Fólkaflokkinum, sigur, at Fólkaflokkurin hevur eina greiða støðu í hesum mál, og vil gera alt fyri at varð- veita friðin í okkara parti av heiminum. Hann metir tí, at ítøkiliga NATO-ætlanin, sum nú liggur á borðinum, er eitt gylt høvi hjá Føroy- um at fáa ein virknari lut í altjóða politikki. Hann vísir á, at føroyingar alt ov leingi hava stungið høvdið í sand- in og hava ikki viljað tikið støðu til mál av tílíkum slag. - Sjálvur havi eg altíð hildið, at tað hevur verið ein óvani við hesum her- naðarsamtyktunum, sigur Óli Breckmann, og leggur afturat, at principielt hevur Fólkaflokkurin einki ímóti at broyta hernaðarsamtykt- irnar. Johan Dahl, tinglimur fyri Sambandsflokkin og limur í Uttanlandsnevndini, sigur, at Sambandsflokkur- in sær ongan trupulleika í at broyta hernaðarsamtyktir- nar. - Vit noyðast at tillaga okkum nútíðina. Vit eru jú vard av NATO, skuldi okk- urt borist á, og tí eiga vit eisini at vera við, sigur Jo- han Dahl. Persónliga heldur Johan Dahl, at tað ikki eig- ur at vera nakar trupulleiki fyri Føroyar at lata NATO sleppa at seta upp radar- mastrar á Eiði. Katrin Dahl Jacobsen, tinglimur fyri Javnaðar- flokkin og limur í Uttan- landsnevndini, heldur eis- ini, at løgtingið eigur at taka støðu til hernaðarsam- tyktirnar av nýggjum. Hon sigur, at enn hevur Javnað- arflokkurin ikki tikið enda- liga støðu til, hvørt hernað- arsamtyktirnar eiga at broytast ella ikki, men mál- ið verður tikið upp í flokki- num. Katrin Dahl Jacobsen metir, at NATO-málið hev- ur noytt føroyskar politikar at taka viðgera hernaðar- ligu støðu Føroya av nýggj- um, og at løgtingið eftir eitt aðalorðaskifti hevur skyldu at hava eina støðu til spurn- ingin. Løgmaður skal útvega fleiri upplýsingar Hergeir Nielsen úr Tjóð- veldisflokkinum sigur, at Anfinn Kallsberg eigur at útvega nógv fleiri upplýs- ingar um hernaðarmálið, enn tær, sum Uttanlands- nevndin higartil hevur fing- ið, áðrenn málið skal til aðalorðaskifti. Hergeir Nielsen metir, at allir við- komandi spurningar í við- urskiftunum millum Føroy- ar og NATO eiga at leggj- ast á borðið, so til ber at fáa eitt grundleggjandi orða- skifti um alt NATO-málið. - Eitt aðalorðaskifti er í sær sjálvum ikki nokk. Sum er hava vit bara fingið nakrar upplýsingar um hesa ítøkiligu ætlanina hjá NATO á Eiði, men vit hava framvegis tørv á upplýsing- um um búskaparligu av- leiðingar av virkseminum hjá NATO í føroyskum øki, bæði fyrr og eisini í fram- tíðini, sigur Hergeir Niel- sen. Hann sigur, at fáast ikki fleiri upplýsingar á borðið, so fer hann ikki at taka undir við at loyva NATO at byggja út á Eiði. Málið viðgerast skjótast gjørligt Teir fýra stóru flokkarnir eru samdir um, at løgtingið eigur at viðgera framtíðar, hernaðarligu støðu Føroya skjótast gjørligt, og meta allir, at aðalskifti eigur at vera, møguliga longu í heyst. Formaðurin í Uttan- landsnevndini hjá løgtingi- num, Hergeir Nielsen, sig- ur, at hann, eftir vitjanina hjá danska verjumálaráð- harranum, kennir tað sum um danir vilja hava at vita føroysku støðuna rímiliga skjótt. Stóru flokkarnir á tingi taka undir við at broyta gomlu hernaðarsamtyktirnar um uttanveltaðu støðu Føroya Savnsmynd Tá luksus skipið The World kemur á Havn- ina fríggjadagin verð- ur tað við einum før- oyskum ísletti um- borð. Per Einar Skaar er kvartur skálamað- ur. Hann hevur sent boð eftir familjuni í Føroyum, sum kemur umborð at heilsa uppá hann, tá skipið kemur á Havnina FAMILJUBOND Heri á Rógvi Tá stásiliga skipið The World kemur á Havnina fríggjadagin, so verður tað við einum føroyskum ísletti umborð. Við skipinum er Per Einar Skaar. Hann eru væntandi fá, ið kenna, men hann fær fríggjadagin vitj- an av umleið 40 familju- limum. Søgan er nevniliga tann, at Per Einar Skaar er kvart- ur føroyingur. Abbi hansara var Hans Petur Jacobsen úr Norðhúsum á Skála. Hesin Hans Petur Jacob- sen var bestimaður á Flor- entz hjá Mortan í Hvanna- sundi. Teir fóru í januar mánað í 1920 úr Norra til Føroya við nýggju Flor- entz, men tá brast illveður á. Teir mistu øll seglini utt- an stórseglini. Skaða kom á bæði skip og farm, og teir settu inn móti landi í syðra endanum av Norra. Har hitti hann norsku Emmu, sum var úr býnum Lyngdal. Hann fór aftur til Føroya við skipinum, men hjarta lá so at siga eftir í Norra, og hann fór skjótt yviraftur, og hann og Emma gifust seinni.Tey fingu eitt barn – Anna Maria. Hon verður seinni gift og fær eftirnavnið Skaar. Hans Petur doyr í 1941, tá skipið, hann var við, varð søkt av týskarum. Annar Maria Skaar flytir saman við manni sínum, sum førdi fraktskip til USA, vesturum hav til USA, til New York, har hon búsettist. Tey fingu sonin Per Einar, sum í dag er um- leið 61 ára gamal. Mammam, Anna Maria, livir enn, og hon arbeiðir sum lækni í New York. Hon hevur regluliga samband við systkinabarn sítt, Oluffa Mikkelsen, á Skála. Emma, sum jú giftist Hans Peturi, doyði fyri tveimum árum síðani. Oluffa og børn hennara hava verið og vitj- að Emmu yvir í Norra, og har hava tey eisini hitt Per Einar, sum er einabarn. Til Føroya Per Einar Skaar er vorðin múgvandi maður í USA. Hann hevur starvast sum sjónleikari, og onkur kann hava sæð hann í onkrum filmi. Oluffa minnist at hava sæð hann í onkrum filmi, tá hann hevur verið og ferðast. Per Einar eigur fleiri hár- fríðkanarstovur, eina kos- metikk fabrik og hann hev- ur eisini sín egna farm (stóran bóndagarð). Hann eigur íbúð í New York, har mamma hansara eisini býr. Somuleiðis eigur hann eis- ini eina íbúð umborð á cruise skipinum The World. Tað er hetta skipið, sum fríggjadagin kemur á Havn- ina. Sent boð Per Einar sjálvur sendi Oluffu eitt bræv. Í brævi- num boðar hann frá, at hann kemur til Føroya, og hann vil ógvuliga fegin hitta sína føroysku familju. Familjan hevur fingið skipað soleiðis fyri, at tey fara umborð fyri at hitta Per Einar. Tey vera umleið 40 fólk, ið øll eru í familju ella gift við onkrum í familjuni hjá Per Einar. Sum gávu hava tey fingið gjørt ein málning av Skála bygd, ið Bibi Haraldsen hevur mál- að, og málningurin er av Skála bygd. Tey eru sjálsagt øll sera spent og gleða seg at sleppa umborð at hitta familjulim- in, ið ongantíð áður hevur verið í Føroyum. Bert mamma hansara hevur einaferð verið í Føroyum. Skipið Skipið, The World, ið hesin kvarti føroyingurin er við, er ikki bara nakað heilt vanligt. Talan er um eitt spildurnýtt luksus cruise, har fólk kunnu vera fast- búgvandi í egnari íbúð. Har eru allar hugsandi – eins og óhugsandi - hentleikar. Sambært heimasíðuni hjá skipinum eru prísirnir á íbúðunum umborð frá 17 mió til 57 mió! Tað eru 110 eigara íbúðir umborð. Íbúð- irnar eru – sum kanska eis- ini kann vænta fyri hasar pengarnar – tað reina luk- sus í allar mátar. Tú kanst eisin leiga eina suitu umborð. Fyri tann túr- in, har lagt verður at landi í Føroyum, skalt tú av við í minsta lagi einar 75.000 kr., men tað kann eisini ger- ast rættiliga nógv dýrari. Tá er alt eisini í roknað. Hesin túrurin varðar einar tíggju- tólv dagar. Gestur umborð á Cruise skipið er av føroyskari ætt: Vil hitta familjuna í Føroyum Tað er hetta skipið, The World, ið Per Einar Skaar er við, og familja hansara fer fríggjadagin umborð C M Y K 7 6