leygardagur 14. november 1981síða 6

telf. 147 20. 11820 box 76, 3800 Tórshavn p/f sosialurin Útgevari: Fyritaks- og blaðstjóri: Blaðmenn: Tórfinn Smith (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Árni Joensen Sosialurin Dimmalætting Lýsingar: Uppseting: Prent: Ikki tespiligt MIKUDAGIN bar Dagblaðið tey tíðindi, at ís- lendingar meguliga verða einsamallir um at leiga ella keypa risaferjuna Rogalin til sigling í Norðuratlantshavi. AFTANÁ AT borgarliga alternativið hevði kvalt føroysku millumlandasiglingina, var ætlanin tann, at tvey islendsk og eitt før- oyskt skipafelag skuldu fara undir hesa sig- ling við hóskandi ferju, ið annadhvørt skuldi leigast ella keypast til endamálið. NU TYKIST tað at vera eitt ivamál um nakað føroyskt skipafelag verður við í tiltakinuæm, Tað ljóðar, at íslendsku umboðini, sum komu higar hósdagin, skuldu tosa við landsstýrið, tá tað møguliga verður neyðugt at fáa lands- kassan at standa fyri ti føroyska partinum. Og tað er sjálvandi óhugsandi. DAGBLAÐIÐ heldur tað ikki verða tespiligt hjá føroysku skipafeløgunum, at ein íslendsk risaferja kemur at sigla higar tvær ferðir um vikuna. Og her kunnu vit vera samdir. Hetta verður ikki tespiligt fyri føroyska samfelagið. Men hverjum kunnu føroyingar so takka fyri tað ótespuligu gongdina í siglingarmálinum? FYRST OG mest av øllum kunnu teir takka Hinum »Føroyska« Fólkaflokkinum. Síðani báðum stuðulsflokkunum, nevniliga sam- bandsflokkinum og gamla sjálvstýrisflokk- inum. Hesir hava kvalt føroysku millum- landasiglingina. Tað stersta og týdningar- mesta takið í kvalingini tóku teir longu í 1979, tá teir søgdu nei til at keypa Lassa Il. NÓGV ER hann kvokkin, fólkaflokkurin. Tá føroyingar á sinni høvdu Oyrnafjall, var tað utopi at nevna tann møguleikan fyri fólka- flokkinum, at vit ta fyrstu tíðina kundu fáa sakkøna hjálp uttan í frå í sambandi við rak- sturin av Oyrnafjalli. Tað var kortanei. FØR- OYINGAR og ongir aðrir skuldu fyriskipa rakstrinum og manna skipið. NÚ ERU 35 ár liðin. Í dag hava vit sjálvir allan sakkunnleikan, bæði á sjógvi og á landi og sostatt allar fortreytir fyri hesi sigling, men nú sigur sami fólkaflokkur kortanei. Føroy- ingar skulu ikki. Allir aðrir kunnu. Bara ikki føroyingar! MAN HETTA vera radikalt sjålvstyri? Í øllum førum er tað ikki serliga tespiligt. SOSIALURIN bokarummæli Pligtlæsning for enhver advokat, direktør, aktionær, revisor og politiker Rigmor R. Hjælm- hof: »Schou's 65 mill.« Husets For- lag 1981. 122 sider + 8 s. ill. 200 kr. Da den kendte danske varehus-koncern »Schous« i 1974 drejede nøglen om mistede 3.000 medarbej- dere dered hidtige arbejdsplads. Det var de fleste af dem meget ulykkelige over, for der var mange medarbejdere som havde arbejdet for denne virksomhed i over en halv snes år. Men den enes død er jo som be- kendt den andens brød. Og der var andre, for hvem lukningen af den store kæde af Schous sæbehuse blev en kilde til lykke og rigdom. Een af dem var tilsyneladende en kendt dansk advokat ved navn Kristian Mogensen. Det er netop blevet afslø- ret i en ny bog ved navn »Schous 65 millioner« fra Husets Forlag i Århus. Bogen er dyr og skrevet i et lidt tørt, økonomisk sprog, men den er spæn- dende som en detektiv- roman. Og det er faktisk også en ret usædvanlig be- retning om — mystiske transaktioner i det store erhvervsliv, som hvis det virkelig forholder sig som beskrevet i bogen, nær- mest må betegnes som økonomisk kriminalitet. Det er naturligvis ære- krænkende for en kendt dansk landsretssagferer som Kristian Mogensen at blive beskyldt for at med- virke til eller deltage i øko- nomisk kriminalitet. Landsretssagfører Kris- tian Mogensen er nemlig ikke nogem hvemsom- helst. For det første er han en kendt og anset advokat og for det andet er han det konservative folkepartis »grå eminence« og medlem af partiets hoved- bestyrelse. Når man ind- tager en så fremtrædende plads i samfundet som Kristian Mogensen er det ikke rart at blive »hængt ud« i en økonomisk gyser som »øØkonomisk be- drager« eller tilsvarende. Det er krænkende for Kristian Mogensens ære og omdømme, set med mange øjne. Man kunne derfor forvente, at Kris- tian Mogensen, hvis bogens pástande var urig- tige ville søge at rense sig for beskyldningerne ved retten. Men det er ikke sket. Tværtimod har landsretssagføreren til Ekstrabladet udtalt at han ikke anlægger injurie- sag mod bogens forfatter Rigmor Rødseth Hjælm- hof og at han håber at sagen kan ties ihjel. Dette kan jeg vanskeligt tolke anderledes, end at Kris- tian Mogensen enten ikke kan tilbage vise bogens påstande eller at han er en æreløs advokat. For hvis bogens grove beskyld- ninger mod Kristian Mo- gensen var urigtige, så måtte det vel være både let og ønskeligt for ham at tilbagevise og få mortificeret disse »inju- rier«. Og hvis landsrets- sagføreren var en mand af ære, så ville han ikke tøve med at fjerne den plet på hans ære, som denne bog sætter. Den spændende bog »Schous 65 millioner« en mængde dokumentation som efterlader alle dens læsere med det indtryk, at den kendte landsretssag- fører er en tvivlsom herre og en økonomisk kriminel. Kristian Mogensens egen reaktion på beskyldninger i bogen har efter min op- fattelse stærkt medvirket til at befæste dette ind- tryk. På denne baggrund bliver bogen næsten »pligtlæsning« for enhver advokat, direktør, aktio- nær, revisor og politiker. Jussi Merklin Renovatiónsspurningurin Nú ein steðgur er í spur- ninginum viðvíkjandi bygging av brennisteðini hjá IRF, eigur allur spur- ningurin um bygging av brennisteð ella aðrar mátar at beina fyri rusk- inum, at verða tiknir upp til viðgerðar av nýggjum. Orsekirnar til hetta eru: 1. Samsvarar ein brenni- stød til tørvin hjå okkum at beina fyri ruski? 2. Hevur skattgjaldarin råd at økja útreiðslurnar til burturbeinan av køks- ruski vid ca. 4 ferdir nu- verandi prisi? 3. Hvussu stérur partur av ruskspurninginum verður loystur vid iløgum upp å 33 milj. ella meira? Viðv. 1. Tørvur á brenni- stød. Tørvurin á brennistødum hevur nakad at gera vid hvussu tætt fólkað eitt ekið er, hvussu góðir meguleikarnir at brúka avlopshitan eru. Tað eru fleiri brennisteðir í Kjøpinhavnsøkinum og eðrum tætt fólkaðum ekjum í Danmark, har fjarhitanetið er útbygt. Umframt hetta er tað ringt at sleppa av við ruski á annan hátt. Føroya eru ikki serstakliga tætt fólkaðar og umframt hetta er tað ongastaðni eitt fjarhitanet, sum hitin kann verða settur inn á. Einasta kommunan í land- inum, sum er tætt fólkað, har hitin eisini kundi verið brúktur, er Havnin, sum kortini ikki metir seg hava ráð at fáa ruski brent í eini brennisteð. (Ella er ruski frá havnarmonnum so reint, at tað verður dálkað, um tað verður brent saman við ruski frá bygd- armonnum). Havnin vil so ikki vera við í IRF, tað er ein staðroynd. Nevndin fyri IRF ferir fram, at tey krøv, ið verða sett til brennisteðina, eru tey somu, sum verða sett til brennisteðir í Dan- mark, men vit eru ikki i Danmark og okkum nýtist heldur ikki at brúka tær loysnir, sum verða brúk- tar í Darnmak, har um- stødurnar eru heilt eðrvísi. Sjálvandi skal eitt ella annað verða gjørt við ruskið, áðrenn tað verður koyrt á sjógvin, men tað skuldi ikki verið neyðugt at gera tað sama, sum verður gjert í einum tætt- fólkaðum eki, har ein brennisteð er tann besta loysnin. Viðv. 2. Kostnaður. Kostnaðurin á brennistød- ini hevur allar longu sprongt prísmúrar. Í 1978 kostaði stødin 11 milj. og á várið 1981 33 milj. Í 1978 var Havnin við, tað vil siga umleið 14.000 fleiri borgarar gjalda. Um rakstrarútreiðslurnar ver- ða settar til 18 milj. um árið (sama býtið millum rakstur og ílogur, sum í álitinum frá 1978) fyri steðina, so kemur hetta at svara til 720 kr/íbúgva ella umleið 4 ferðir meira enn tað í dag kostar fyri burturbeining av keksruski. Fyri hvert húsarhald verður útreiðs- lan 2700 kr/ár. (Til sam- metingar kann verða nevnt, at eitt vanligt hus- arhald brúkar umleið 4000 kr. til streym). Munurin millum Danmark og Fer- oyar í hesum sambandi er, at í Danmark hevdu teir ikki gingið við til eina so dýra loysn. Viðv. 3. Hvussu stórur partur av ruskspurning- inum verður loystur. Hóast kommunurnar nú gera eina ílegu upp á 33 milj., so kann ikki verða roknað við, at allir spur- ningar viðv. ruski frá hús- arhaldum, og enn minni ídnaði, verða loystir. Kloa- keringsspurningurin og reinsing av spillivatni eru óloystir. Spurningar við- víkjandi kemiskum avfalli eru óloystir. Aðalspurningurin við- víkjandi brennisteðini er, um tað rímuligt at gera eina so 100% rætta loysn fyri ein part av ruskinum, og annars lata hinar part- arnar liggja óloystar 100%. Tað hevði kanska verið betri við eini minni umfatandi loysn viðv. køksruski, og so havt meguleikar fyri at loyst aðrar spurningar. Tað kemur mær fyri, at tað at steðin er stór og tað at loysnin kostar nógvar pengar, ger, at steðin í sær sjálvum verður ein heilagur lutur, tabu, sum ikki má verða álopin. Hjal- grím Janusarson rópar upp um fleiri gerðir man færri orð, tað er tó eingin kunstur at gera stórar gerðir um midlarnir eru óavmarkaðir, kunsturin er at gera nakað stórt við av- markaðum midlum, royn tað Hjalgrímur. Skattgjaldari við áhuga fyri kommunalum viðurskiftum