leygardagur 13. februar 1982síða 11

SOSIALURIN Síða 11 Vindorkan & kann ikki einsamøll loysa orkuspurningin Vindorkuverk kunnu koyra saman við vatnorkuverkum. Vatn verður spart, tå nakað av vindi er, meðan vatnmegisverkini yvirtaka framleiðsluna, tá minni av vindi er. M.a. hetta sigur Hergeir Petersen, verkfrødingur í hesi greinini. Greinin stóð at lesa í blaðnum »Sigma« april 1980. Blaðið verður givið út av lærarum i stødd-, alis- og evna- fróði. Vit meta, at innihaldið er eins aktuelt í dag, nú so nógv verður tosað um m.a. vindorku í Føroyum Meguleikarnir fyri orku- framleiðslu úr vindi í Fer- oyum eru uttan iva hampi- ligir, tá tann vindur, vit hava verður mettur uttan at hugsa um vindviður- skiftini annars. Reiðuliga avgerandi, tá arbeitt verður við at nýta vind- orkuna, eru vindviður- skiftini, og tey eru her nokk verri enn manga aðrastaðni, grundað av tí harðliga veðri, vit hava, og tær hvirlur, ið kunnu vera mangastaðni í Føroy- um, hóast veðrið ikki er serliga ringt. 1ær vindmåtingar, vit hava frå vedurstødunum i Føroyum visa eina hampi- liga miðalvindferð (Tele- grafstødin uml. 6,8 m/s i 25 Mm. hædd). Sterri áhuga hava tó vindviður- skiftini á fjellunum í Feroyum; men her fyriliggur ov lítið tilfar enn. Um vit rokna við, at vindviðurskiftini á fjøll- unum í Feroyum eru Fig. 4 Elframleiðslan 24/7—79 og 8/1—80 (SEV-megin- ekið) umleið tey somu sum á fjøllunum í Shetlandi, har onglendingar hava gjert mátingar, skuldi miðal- vindferðin verið um 10—11 m/s. Tær mátingar, ið fyri- liggja frá fjøllum í Feroy- um, eru av Sandfelli og Húsareyni. Mátingarnar av Sandfelli (26—10—77 til 22—1—78) vístu ca. A —I—B———— ta útbygging, sum er gjørd í Vestmanna. Hylj- arnir og verkini eru av teimum flestu roknaði sum »turistattraktiOnir«. Og viðvíkjandi turrlegg- ing av áum og lendi er tað neyvan nakar, ið heldur, at ekið við Vestmanna er oyðilagt ella lagt turt, hóast allar áirnar millum Dalá og Gassá eru reguler- aðar og renna í SEV-hylj- arnar. Tað kann ikki umgang- ast, at tað kemur at síggj- ast nakað til útbyggingar- nar, hvat eisini er gald- andi fyri vindorkuanlegg, hesi koma at síggjast í náttúruni. Ein annar spurningur eigur her at verða nevndur í samband við umtaluna av hitapumpuni, hvar hitin verður tíkin úr sjógvi, ið verður pump- aður til hvert hús gjøgn- um eina serliga rerskipan. Hesin meguleiki er góður har húsini liggja nær sjón- um ella slættlendi er og lætt er at koma fram við eini tílíkari rerskipan. Í fleirr bygdum/byum í Feroyum er tað nokk ikki realistiskt við eini tílíkari rerskipan, tá hugsað er um kostnaðin av at leggja tílíkar skipanir langvegis — og tað orkunøgd, ið skal til fyri at pumpa tær neyðugu sjógvnegdirnar fram. Framhald á síðu 9 sama miðalvind sum á Telegrafsteðini sama tíðarskeið. Ein skuldi roknað við væl hægri miðalvindi á Sandfelli, og meguliga er feilur í mát- ingunum. Mátarin var ein part av tíðini frystur fast- ur, og tí eru bert mátingar brúktar í samanlíkningini, tá hitin við Telegraf- stødina var yvir 7”, so ongin klaki skuldi verið á mátaranum á Sandfelli. Steðisútbúgvingin gjørdi mátingar á Húsareyni síðst í 1977 og simuleraðu hesar við mátingar á Tele- grafsteðini (Stødis- rapport, juni 1977). Eftir hesum er midalvindurin å Husareyni ikki nógv hægri enn á Telegrafstød- ini, bert góðar 7 m/s. Hett- ar er eisini minni enn væntað. Tað er tí ivasamt, um vit kunnu rokna við eini miðalvindferð | upp á 10—11 m/s á fjøllunum í Feroyum; men einar 9 m/s á góðum steðum til vind hava vit meguliga. Kanningar av fram- leiðsluprísinum pr. kWh vísa (v/m = 9 m/s), at vit fáa tann bíligasta streym in, tá generatorsteddin í mun til vindmylluarialið er umleið 500 W/m". Hes- ar kanningar eru gjørdar í Onglandi í 50-unum og undir teirra vindviður- skiftum Tey nýggju projektini, sum arbeitt verður við í dag, hava eisini eina gene- ratorstedd upp á umleið 4—500 W/m', og tað eldra tilfarið eigur sostatt at vera vegleiðandi eisini í dag. Orkuframleiðslan verður her (500 W/m? mylluarial og v/m = 9 m/s) umleið 3100 kWh år/kW installerað, ella taka vit eina 1 MW-maskinu, verdur årsframleidslan um 3,1 mill. kWh. Tá vindvariatiónin er nakað ymisk frá stað til stað, er ringt at siga nakað gjølla um framleiðslu- mynstrið; men omanfyri nevnda vindkraftanlegg vil, undir somu vindviður- skiftum sum í Onglandi (og vim = 9 m/s), geva fulla produktion (1 MW) ca. 1600 tímar av árinum Einar 4000 tímar vil fram- leiðslan vera 0, grundað av ov lítlum ella ov nógv- um vindi (yvir 25 m/s, so anleggið má steðgast). Restina av tíðini er fram- leiðslan millum 0 og 1 MW. Vit síggja, at fram- leiðslan er ógvuliga varier- andi, og tí mugu hesi vind- kraftanlegg koyra saman við eðrum kraftverkum, t.d. vatnkraftverkum. Viðvíkjandi samankoyr- ing við elverkunum, er framleiðslu nýtslu- mynstrið avgerandi fyri, hvussu nógv vindkraft kann installerast, um tað ikki er meguligt at goyma Skulu vit fáa nakað munandi burtur úr vindorkuni mugu vit hava stórar vindmyllur. Tær fara eins og vatn- orkuverkini eisini at síggjast aftur í náttúruni mugu vit læra at liva við. orku. Taka vit t.d. viður- skiftini i Føroyum — meg- inøkid, so er el-fram- leiðslan um 126 mill. kWh ár (1979). Miðallastin (fyri alt árið) liggur millum 14 og 15 MW, meðan nátt- lastin (fig. 4) er umleið 9 MW (miðal ár). Fyri at umganga, at orka frá vindkraftanlegg- um fer til spillis og soleiðis minkar um rentabilitetin hjá anleggunum, kunnu teoretiskt bert installerast vindmyllur upp á tilsam- ans 9 MW svarandi til náttlastina (meguliga ber bert til at koyra við vind- kraftverkum upp á 5—6 MW, tá vindkraftin er varierandi og óstabil). Taka vit vindmylludøm- ið frammanfyri, kunnu uppsetast niggju 1 MW vindmyllur, og ársfram- leiðslan verður 9 x 3,1 x 10 kWh ella um 28 mill. kWh svarandi til ca. 22% av ársframleiðsluni (126 mill. kWh). Skulu meir enn 22% av ársframleiðsluni klárast vid vindkraft, uttan at framleidsla skal fara til spillis, mugu pumpukraftverk gerast fyri at taka ímóti fram- leiðsluni, so orkan kann verða goymd í hyljunum Um vit rokna víðari upp Tað á fyrr nevnda teoretiska demið og ynskja um 30 av års-el-framleidsluni úr vindi, uttan at orka skal fara til spillis, skulu 12 1 MW anlegg setast upp, samtíðis sum vit byggja eitt pumpukraftverk upp á 3 MW fyri at taka ímóti vvirskotsframleiðslu, tá henda fyrikemur. Ein tilik utbygging er dyr, og møguliga er minni mist vid at missa nakad av framleidsluni frå kraftverkunum og koyra við einum minni ella ongum pumpukraftverki Tað eigur eisini at verða nevnt, at tað samlaða tapið er væl sterri, tá koyrt verður við pumpu- kraftverkum, við tað at vit hava tap, bæði tá vatn ið verður pumpað niðan og tá vit nýta tað aftur í turbinunum. Tað omanfyri nevnda vísur at vindorkufram- leiðslan passar illa saman við orkunýtsluni hjá sam- felagnum Vindorkan kann tí ikki einsameli lovsa orkuspurningin Við at leggja upphiting- ina av húsum og bygn- ingum um soleiðis, at koyrt verður við el-drivn- um hitapumpum, kemur hetta at útjavna variati- Framhald á síðu 9 vind UU ss