hósdagur 22. august 2002síða 6

10 Nr. 161 - 24. august 2002 Nr. 161 - 24. august 2002 11 Tað hevur í nógv ár verið ein borgarligur tvangs- tanki, at vegaíløgur hja landinum skulu loysa seg rakstrarbúskaparliga. Hesin tankin er blóðskeivur, tí infrastrukturur er ikki bert um handil og vinnu. Tað snýr seg eisini um eina tænastu til einstaka borgaran, og síðst, men avgjørt ikki minst, um trygd. Man hevur aðrastaðni gjørt partafeløg, ið skulu eiga og reka tunnlar og brúgvar, men misjavnt er, hvussu gingist hevur við hesum. Í Føroyum eiga vit at hava eina prinsipiella diskussión um vit yvirhøvur vilja hava landsvega- stubbar við brúkaragjaldi. Hetta er ógvuliga prinsip- ielt, tí um fólk skulu gjalda brúkaragjald fyri at koma ígjøgnum ein tunnil til Vágarnar, hví skal man so kunna koyra yvirum brúnna við Streymin fyri einki? Skulu allir tunlar framyvir fíggjast við brúk- aragjaldi? Hvussu so víkir og vendir, so er tað landið, ið stendur við endan. So er spurningurin, um fólk vilja hava eitt alment felag, ið lítið annað skal gera enn at krevja fyri billettir. Kann vera, at onkur heldur hetta vera eitt gott hugskot í dag. Hvussu verður um 10 ár? Her eiga vit aftur at hava brúnna um Streymin í huganum. Eingin kundi ímyndað sær, at man skuldi steðgað við ein bumm og betalt við eina lúku fyri at koyra av Streymoynni á Eysturoynna. Hví skal tað verða øðrvísi, tá man skal av Streymoynni á Vág- oynna, ella av Eysturoynni til Norðoyggjar? Landið og harvið skattgjaldarin eiga og gjalda tunlarnar so ella so. Við brúkaragjaldi verða tað so teir skatt- gjaldarar, ið ferðast yvir flogvøllin og til Vágarnar, ið koma at taka ein eitt sindur størri part, men hví skulu teir tað, tá allir aðrir landsvegastubbar verða fíggjaðir yvir skattin? Hvat fer skatturin til, um hann ikki kann gjalda fyri vegir longur? Um brúkaragjald skal verða normurin hereftir, so má man verða konsekventur, og tað ynskja føroying- ar neyvan. Spurningurin er, um man ikki bert burdi avtikið P/F Vágatunnilin, tá tunnilin er liðugur, og handað Landsverkfrøðinginum tunnilin at umsita, eins og hesir umsita allar aðrar tunlar í landinum. Føroyingar eru vanir at koyra millum oyggjar fyri einki. At stovna eitt eyka alment felag, ið, um man trekkir spilltíðsskapandi innkrevjingarfunktiónina frá, bert skal gera tað sum Landsverkfrøðingurin ger frammanundan, tykist ørskapur, serliga í hesum tíð- um, har man tosar um ein ov stóran almennan sektor. Allir føroyingar áttu at koyrt ein túr tvørturum Streymin og steðgað á, og hugsað um billetlúkur og gjald er nakað, sum føroyingar vilja hava á sínum landsvegum. DAGSINS MEINING Sosialurin Brúkaragjald á landsvegum? VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Rúnar Reistrup runar@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Páll H. Johannesen pall@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Finnur Justinussen finnur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Hergeir Nielsen Stórt hóvasták verður gjørt burturúr, at formaðurin í uttanlandsnevndini hevur borið fram skeiv tíðindi fyri fjølmiðlunum. Soleiðis er ikki, og niðan- fyri er prenta avrit av mínum tíðindum, sum greidliga lýsir, hvat fráboðað varð. »Uttanlandsnevndin er vorðin samd um ikki at við- mæla, at løgmaður gevur NATO boð um at fara undir hesa ætlan sína, og nevndin hevur sent løgmanni eitt skriv, har sagt verður frá, at: Vísandi til hernaðarsam- tyktirnar, sum eru gjørdar í tinginum, er nevndin samd um, at hon fer ikki at siga sína hugsan um málið, fyrr enn eftir at eitt aðalorðaskifti hevur verið um framtíðar- støðu Føroya á verjupolitiska økinum. Hildið verður, at tástani hevur uttanlandsnevndin fingið eitt haldgott grundar- lag at halda seg til, áðrenn hon setur sær føri fyri at ráðgeva løgmanni í hesum máli.« Væl og virðiliga er grund- givið, hví uttanlandsnevndin ikki gevur nakað viðmælið, og væl og virðiliga verður tikið uppaftur til seinast í sama skrivi, at: »Ein samd nevnd heldur, at vit eiga at geva okkum ta tíð, ið rímilig er til eitt so stórt og avgerandi mál sum framtíðarstøðu Føroya á trygdarpolitiska økinum er. Semja er um, at Føroya Løgting tekur hetta álvars- mál til umrøðu fyrst, og síð- ani setur uttanlandsnevnd løgtingsins seg aftur at viðgera málið, áðrenn hon fer at ráðføra seg við løgmann um hansara leiklut í hesum samanhangi.« Hóast hesi 100% korrektu tíðindi og klokkukláru talu, so fer Jógvan við Keldu í útvarpið, tekur eina orðing burturúr sínum samanhangi, og sigur meg hava sagt ósatt. Eg vænti at Jógvan við Keldu er so frægur maður, at hann umhugsar skuldseting- ar sínar, og fær tær út av verðini. Katrin Dahl Jakobsen løgtingskvinna Uttanlandsnevndin hevur fingið slíkt skot fyri bógvin av óseriøsa tíðindaskrivinum og samrøðuni, sum Hergeir Nielsen hevði við Útvarpið viðvíkjandi Natoverkætlan- ini á Eiði, at ringt verður at sessast aftur við fundarborð- ið við honum sum formanni. Tí hvussu kunnu vit líta á ein formann í eini nevnd, sum ikki er førur fyri at bera fram niðurstøðurnar rætt, sum nevndin er komin til? Løgmaður bíðar Tað var ein samd Uttan- landsnevnd, sum fór av fundi týsdagin í farnu viku. Nevn- din helt, at løgmaður skuldi bíða við síni støðutakan mótvegis ríkismyndugleik- unum, til Løgtingið hevur havt eitt aðalorðaskifti um verjustøðu Føroya. Hvør fólkaskúlanæmingur hevði megnað at borið hesi boð víðari. Her varð hvørki mælt frá ella til! Einki partapolit- iskt kegl, men heldur ein vilji til framyvir at finna fel- ags stev, havandi í huga áður viðtiknar hernaðarsamtyktir. Særdir nevndarlimir Men ikki kundi hann bara sær, formaðurin. Hevur helst innantanna sitið og meddað í nevndarrúgvuna við síni altíð kláru tjóðveldisløðing, meðan vit umrøddu málið í tí álvara tað krevur. Eru Før- oyar ikki útgjørdar til krígs- førðslu, ver vís í, at Uttan- landsnevndarformaðurin er. Sum so ein hóskilig nevnd fyri slíkar fjepparar. Og skotið varð so beint í rúgv- una við hesum tíðindaskrivi og samrøðu, sum eingin kendist við. Tað sveið. So mikið dygt, at flestu nevnd- arlimir kendu seg liggja eftirá, um somu tíð, sum telefonirnar sínámillum kimaðu seg hásar. Ákoyringar á nevndina Hergeir Nielsensa privata niðurstøða er, at nevndin ikki viðmælir, at løgmaður gevur Nato boð um at fara undir hesa verkætlan, um- framt allar hansara partapol- itisku klíningar, sum hann dúgliga smyr uppá. So naiv- ar, at ikki er vert at taka upp aftur. Og hetta vantar hann, at nevndin góðtekur. Tá hon ikki ger tað, ákærir hann nevndarlimirnar fyri at hava fingið kaldar føtur, nú Fogh hevur verið her. Sjúkligt! Einaferð formaður, altíð formaður Er tað nakar, sum hevur fingið fótakulda, so er tað formaðurin sjálvur. Soleiðis skilti eg tað, tá Jógvan við Keldu var so heppin, at hann fekk sagt sína hugsan við Útvarpið hósdagin. Hann helt, at »formaðurin hekk í einum klønum tráði«. Men at skifta formannin út, nei tað bar ikki til. Nú er man partur av eini samgongu og tað skal nógv til og alt hatta har… So Hergeir Nielsen kann tryggur løða av nýggjum, so mikið styrktur, sum tráðurin nú gjørdist. Líknandi mál var jú eisini í seinastu tingsetu við sama formanni og sama roki. Action í trúnaði Og hetta er spælið. Tá ein tíð er fráliðin, so hava samgon- gulimir einki sagt, einki sæð og einki hoyrt. Sicilienskir tilstandir. Allir vita, at í hvørjum leirinum eru fleiri, sum eru farnir so mikið upp í límingini, at gera tit hatta, so gera vit hitt, tí annars missa vit valdið.( løgmaður, Jørgin, Tobbi osv. Signar á Brúnni varð ekspederaður av hansara egnu í besta Corle- one stíli. Eingin visti hví). So hóast kalda kríggið er av, so herjar tað javnt og samt inni í sjálvari samgonguni. Action í trúnaði, líkasum. Samgongan fram um sannleikan So eg kann bara siga meg so sára samda við Kjartani Hoydal, tá eg las røðuna hjá honum í blaðnum, sum hann helt Hinaferð á Doktara- grund, at tá partapolitikkur, stakmál og persónar eru fremst í øllum lutum, kann vera ilt at leggja kósina frameftir. Tað er júst tað, sum dálkaði og órógvaði hetta málið. Heldur enn at vera talsmaður fyri samda nevnd, fór Hergeir Nielsen í sín partapolitiska búna. Heldur enn at seta sær fyri sum politiskt vørumerki at vera sannur, hevur sam- gongan sett sær fyri at verja persónar. Samgongan fram um sannleikan. Hvat bagir nú fólkafloksmonnum? Kalda kríggi í samgonguni Grát mítt elskaða land! Eru vit komin á botn í moralska og etiska forfallinum hjá hesi landsstýrissamgongu, har alt verður ofrað fyri maktina, í annars eini púrasta hugsjón- arleysari heimastýris- samgongu? Johan Samuelsen Allir føroyingar hava verið vitni til ein politiskan leik fyri opnum leiktjøldum seinasta mánaðin, sum av røttum órógvar okkum al- mikið. Virðingin fyri okk- ara fólkavaldu politikkara um er ikki tann sama í dag, sum bert fyri fáum vikum síðani. Vit hava bæði sæð og hoyrt, hvussu logið verður fyri opnari mikro- fon, hvussu tjóvalyndi valdar í Tinganesi, hvussu menn sum ikki duga at gera mun á eins egna og annara dusa sær í landsins fremstu "álitissessum", sum øll hampa fólk her á landi halda vera so púrasta ósam- bærlig við alla virðiliga mannahugsan. Hvussu langt kann ein fara, tá tað snýr seg um brot á so grundleggjandi greinir í skrivaðu og óskrivaðu lóg- um okkara? Og ringast av øllum er, hvussu tignin um løgmansembætið verður niðurbrotin, fyrst og fremst av løgmanni sjálvum, ikki fyri tí sum hendi í Norð- depli fyri 20 árum síðani, men heldur har hann fleiri ferðir sigur ósatt fyri opnari mikrofon um fyrningar- freistina, fráboðanina av henni o.s.fr., uttan hetta fær avleiðingar fyri tey sum vara av okkara parlament- arisku skipan – her dugir als ikki at fara oman í dóm- kirkjuna ólavsøkudag í før- oyskum klæðum og spæla góður og álitisvekjandi, tá ein og hvør føroyingur veit, at fals býr undir fríðum skinni, og onkur er bank- aður uppá pláss eitt korter undan kirkjugongd av øðrum, sum fyri einhvønn prís vilja bjarga sær ein landsstýris- ella løgtings- sess! Eitt er, at løgmansfylgið er heldur lagghallað, men verri er, at politiska skipan okkara, sum vird demo- kratisk tjóð í altjóðasamfel- agnum er komin í álvars- saman vanda, men eftir øll- um at døma, so kennir maktgirndin hjá øllum flokkum í samgonguni ongi mørk – flokkarnir hálsfevn- ast í villastu maktgirnd, frá høgru til vinstru! Tey ungu og vællærdu innan samfel- agsfrøðina, sum vita, at her er farið út um alt mark, lát- ast ikki um vón, sita kúrr og bína, og vilja fyri alt í verðini ikki frásiga sær møguleikan um ein feitan nevndarsess her ella ein góðan válgarsbita har – og velja tí at tiga, og er hetta stórt spell fyri demokratisku skipan okkara – her er lítil fakligur stoltleiki at hóma hjá okkara intellektuella og vælútbúna unga fólki – og hvør uttan tey skuldu staðið í fremstu røð at vart fólka- ræðiskipan okkara? Men eisini tey velja at tiga, og hugsa heldur um komandi gloypibitan í onkrum ráði ella stýri! Hvar er bitri brandur ungdómsins, ella verður bert hugsað um "villa, vovse og Volvo"?? . Og hann sum vit væntaðu fór at standa sum verji móti rotinskapinum innan ting- gátt, hann bakkaði eisini, tá á stóð! Og allur stórorðaði retorikkurin er onki annað enn sum Shakespeare segði á sinni: words, words, words. Maðurin er raskastur omanfyri hálsvølin, alt sum kemur frá hasum "fýrinum" frá nú av, verður at rokna sum vátt leysakrút, meiri er ikki um hann at siga. Og við hjálp frá Anfinni og Jørgini hevur Tobbi megnað, uttan hjálp aðrastaðni frá, at út- rópt okkara land til eina sjálvgjørda bananrepublikk, tað bleiv so tað nærmasta Tobbi kom republikkini! Fremsta uppgávan hjá Høgna Hoydal, floksfor- manni, hevur í seinastuni verið at biðið umskylda – ein løgin uppgáva at hava hjá einum (nógv viknað- um?) formanni. Eisini varð løgmaður bakkaður upp av teimum, sum siga seg at byggja á kristnu grundsjónarmiðini - roynt verður at læra hvørt skúlabarn "Tú mást ikki stjala", men Jenis og Bill eru hevjaðir langt upp um Móses og profetarnar At hjálpa Óla Breckman at verja løgmann, hvussu "fantastiskur" hann er, so loypa teir báðir til, Føroya samfelagsrevsari nr. 1 gjøgnum fleiri ár, Jóanes Nielsen, og honum sjølk- andi á baki Vagnur Michel- sen, at henda samgongan hon man vera longst sum best, tí løgmaður er so "fitt- ur", og fólk eru so evindiliga troytt at hoyra um hesi viðurskifti, sambært Vagni! Hvør skuldi trú tí, at hesir tríggir garparnir endaðu sum felags verjar fyri svart- asta afturhaldi og óreglu- semi í nýggjari føroyskari søgu!? Onkuntíð bardist tjóðveldisflokkurin fyri rættvísiskrøvum fiskimanna og ímóti "smákoruptión í stórum stíli" í Tórshavnar býráð – ein flokkur á vinstra vonginum sum virðing stóð um. Nú er hann vorðin eitt akademiskt, intellektuelt samanrenn, sum hevur eittans endamál: at halda fast við valdið. Ei undur í, at tjóðveldisfólk spyrja, var hetta endamálið við full- veldisøsingini? Illa fór flokkur Erlends. Enn sum áður, sannleikin er illa lýddur. Og so fer Vagnur so langt sum at harmast tíðindaflutningin um Tobbamálið. Tað er júst tvørturímóti, fyri einaferð skyld livdi SvF og ÚF upp til teirra skyldu sum krit- iska, demokratiska røddin í fjórðu statsmaktini, og vóru tað serliga teir báðir, Øssur Winthereig og Helgi Jacob- sen sum stóðu sum klettar – tøkk fyri tit báðir – vit fáa, tíverri, ikki gingið fyri "mikrofonhaldarum" í tíð- indaverð okkara, men tað er onki at siga til, tá vit hoyra, hvussu løgmálaráðharrin, ið vera skal, finnur uppá ferð eftir ferð at ringja til Jústines L: Eidesgaard, tíð- indastjóra à Sosialinum, og blandar seg uppí, hvat skal koma í blaðið og ikki – óhoyrt fyri ein hvønn løg- málaráðharra á okkara leið- um – hetta er í besta komm- unistiska stíli, og er tað hetta vit kunnu vænta okk- um í einum fullveldis Før- oyum? Og so hann sjálvur løgmaður, sum beinleiðis fer í telefonina og hóttir frælsi í SvF at leggja eina óhefta, redaktionella linju, sum er fremsta skylda tíð- indafólksins – hetta skulu eitast at vera garantarnir í demokratisku skipan okk- ara fyri skrivi- og talifræls- inum, løgmaður er enntá verji pressurnar, sum leggja á tíðindastovnarnar, sum m.a. júst hava hesa skyldu at vísa á, at rot er komið í samfelagsskipan okkara – men málið varð meistarliga snarað frá fólkaflokssíðu frá kjarnuni í málinum um stuldur, yvir til tignina (!!) um løgmansembætið - ikki eitt orð um sjálvt málið, at Anfinn og Jørgen ikki duga at skilja millum sítt egna og annara, og tí koyrir alt sam- an víðari, sum um onki var hent. At hugsa sær til, at Tony Blair t.d. hevði ringt til BBC og klagað um tíð- indaflutningin – hann hevði rokið sama dagin sum for- sætisráðharri, men her ber alt til Vit hava tolt fleiri bú- skaparkreppur, og eru tíbet- ur komin undan kavi aftur hvørja ferð – henda krepp- an er av politiskum, mor- alskum og etiskum slagi, sum vit koma at dragast við í fleiri ár framyvir, og fer hon at kasta myrk skýggj yvir føroyska politiska landslagið, tí álvarslig svartaspilla hevur sníkt seg inn í sjálva skipanina, og moralska kreppan kann ikki loysast við vøkrum fíggjartølum, men kann bert verða bjargað, um pol- itiskur stirðil er í monnum – løgmaður átti at vita, at stórsti sigur ein kann vinna, er á sjálvum sær, men, tí- verri, aftur her vann makt- girndin! Muran er ring í samgong- uni – gott tað sama, at Jó- anes Eidesgaard ikki skal vera við at skumpa henda ótespiliga køstin komandi árini. Eg sum helt, at eg livdi í einum demokratii, má nú ásanna, at rætta orðið er eitt kleptokrati (tjóvaveldi)! Grát mítt elskaða land. VIÐMERKINGAR Danin Harald Dirks letur mánadagin upp framsýning í Smiðj- uni í Lítluvík. Hann hevur búð í Føroyum í tvey ár fyri 40 árum síðani LIST Ingrid Bjarnastein Smiðjan í Lítluvík verður frá mánadegnum 26. august til 29. august karmur um framsýning av akvarell- málningum hjá Harald Dirks. – Málningarnir eru royndir hjá mær at vísa, hvussu eg síggi oyggjarnar, sigur Harald Dirks. – Við á framsýningini havi eg eisini nakrar fáar málningar úr Danmark og Noregi, men er hetta mest fyri at fáa samanberingina millum londini fram. Harald Dirks búði í Før- oyum frá 1962 – 64. Hann varð ógvuliga hugtikin av oyggjunum, og tá tók hann nógv bíløt og skitseraði nógv. Men hetta varð lagt á hyllina tá hann kom aftur til Danmarkar. – Nú kom eg so aftur at vitja, og tá tók eg aftur pensilin í hond. Næstan allir málningarnir eru mál- aðir í Danmark, men eg máli teir soleiðis, sum eg minnist teir í høvdinum. Listamálarin vísir á, at sjálvt um hann brúkar akvarell, so roynir hann at fáa eina oljumálingsdygd burturúr málningunum. Pappírið hann hevur nýtt er fínt pappír, sum hóskar seg væl til akvarell máling. – Tá eg byrji upp á ein málning, veit eg ongantíð hvørjum tað endar við. Sjálvsagt havi eg eina mynd í høvdinum, og havi eina hugsan um, hvussu tað sær út, men tað kann væl vera, at tað, sum eg ætlaði skuldi verða ein vetrar- málningur verður til ein vármálning. Framsýningin hjá Harald Dirks letur upp mánadagin 26. august og lýkur hósdag- in 29. august. Allar dagar er opið frá klokkan 14 – 20. Harald Dirks í Lítluvík: Málar eftir minninum Listamaðurin Harald Dirks letur mánadagin upp fram- sýning í Smiðjuni í Lítluvík. Hann málar akvarell máln- ingar av náttúruni í Føroy- um. Eisini hevur hann nakrar málningar við úr Noregi og Danmark Mynd: Finnur Justinussen C M Y K 11 10