leygardagur 6. mars 1982síða 7

SOSIALURIN Tå fyrstu Javnadar- feløgini í 1925 vóru stovnadi i Føroy- um: Frodbiar Sókn- ar Javnaðarfelag og Sudurstreymoy- ar Sóknar Javnad- arfelag, fóru menn at tosa um at stovna eitt floks- blað. Tá fyrstu Javnaðarfelog- ini í 1925 vórðu stovnaði í Feroyum: Froðbiar Sóknar Javnaðarfelag og Suðurstreymoyar Sóknar Javnaðarfelag, fóru menn at tosa um at stovna eitt floksblað. Frammanundan vóru bert tvey blød, — Dimma- lætting og Tingakrossur, sum bæði hevdu egnar prentsmiðjur. Tá var ikki vanligt, at fleiri politisk blød høvdu somu prentsmiðju, og hugsaðu javnaðarmenn sum so, at um teir skuldu fáa teirra politisku sjónar- mið út til fólkið, so noydd- ust teir at útvega sær eina prentsmiðju og byrja blað- útgávu. Undangongumenn hesum vóru Morentsius við Stein og Petur M Dam, sum saman við ødrum fóru undir fyrireik- ingar til hetta tiltak. Við stuðli frá danska Sosi- aldemokratiska flokkinum fingu teir í lag at tann gamla pressan á Frede- rikshavns Socialdemokrat varð sett upp í Losjuhús- unum í Havn, har flokk- urin hevði leigað sær inni- vist. Anton Nielsen, blað- stjóri á Frederikshavns Sosialdemokrat, kom á vári 1927 til Feroya, og við sær hevði hann ein monter, sum setti press- una upp. Blaðstjórin legði fyrstu bleðini tilrættis saman við Morentsius við Stein, ið fekk starvið sum blaðstjóri á nýggja floks- blaðnum Feroya Sosial Demokrat. Fyrsta ein- takið kom út 24. mei 1927. Við prentsmiðjuna fingu tveir mans arbeiði í fyrstuni. Hetta vóru Bethuel Z. Jensen, prent- ari og Carl Karbech Mou- ritsen, prentaralærlingur. Osemja Carl hevdi verid i prent- aralæru å Dimmalætting frå 1924—26, men tå ósemja tók seg upp mill- um prentarnar og blad- stjórnina á Dimmalætting í 1926, vóru allir prent- arnir = uppsagdir, men fingu í boði at sleppa aftur til arbeiðis, um teir sektu arbeiðið av nýggjum. Hetta vóru tað fleiri av prentarnum, sum íkki vildu lata sær bjóða og úr- slitið av hesum varð, at prentarnir leitaðu upp onnur arbeiðspláss, eins Síða 7 Fyrsta prentsmiðjan hjá Sosialinum heuði til húsa við Tinghúsvegin, har Javnaðarflokkurin leigaði sær innivist í Losjuni í nokur Teir skrivaðu blødini um dagin — vit prent- aðu um náttina Í samband við at Sosialurin nú fer undir at prenta blaðið á egnu prentsmiðju í nýggja blaðhús- inum á Argum, hava vit leitað aftur í tíðina og tosa við teir prentarar, sum vóru við frá byrja- nini 24. mei 1927, /tá Sosialurin kom út á fyrsta sinni. Nógvar royndir hava verið gjørdar til tess at fáa Sosialinum haldgott grundarlag at virka undir, og hóast ikki altíð hevur gingið so væl í hond, so eru tað hesar royndir iå skaptu møgu- leikan at frerfja tað virksemi, sum nútíðar blaðútgávan byggir á. Greinin snýr seg ikki bert um prentsmiðjurnar frá byrjanini í 1927, men eisini um teir menn, sum løgdu lunnar undir nútíðar blaðvirksemi. Uttan teirra hegni vóru vit íkki komin so langt á leið, — hvat viðvíkir teknisku utbyggingini innan foroyska blaðheimin í dag. og nýggjar prentsmiðjur vóru stovnaðar. Jógvan Rasmussen, ið var ein teirra, sum ikki vildi biðja um arbeiðið aftur á Dimmalætting, fekk H.N. Jacobsen Bóka- handil at stovna lítla prentsmiðju, har hann í byrjanini arbeiddi einsa- mallur, men seinni, tá henda prentsmiðja bleiv víðkað, settu fleiri prent- arar í arbeiði. Carl, sum framvegis var lærlingur hevði roynt at fáa lærupláss á Prent- smiðjuni Fram í Bøgøtu, har Tingakrossur varð prentaður. Eldri bróðir hansara Poul Karbech Mouritsen (vanliga nevndur Karbech) hevði verid å hesi prentsmidju i fleiri år, men tå ikki var plåss fyri einum lærlingi, fór Carl á Håskulan i Havn á heysti 1926 Tá háskúlaskeiðið varð av, komu boð eftir Carli at koma á prentsmiðjuna í Losjuni Carl sigur við Sosialin: — Tað var ikki ókunnugt fyri meg at fara á júst hesa prentsmiðju at arbeiða, tí eg var vælkend- ur við Javnaðarflokkin. Pápi mín, Jákup í Snikk- arastovu, var við til at stovna Suðurstreymoyar Javnaðarfelag, og sum smádrongur hevði eg gingið við fundarboðum fyri flokkin. Aðrenn flokk- urin varð stovnaður, varð tað dult sum mansmorð, um fundur skuldi vera, og bert tey, sum flokkurin visti stuðlaðu javnaðar- rersluna, fingu fundarboð. Búskapurin Búskaparliga vóru tíðirnar ógvuliga vána- ligar síðst í 20'unum, og vísti tað seg rættiliga skjótt, at blaðið gav undir- skot, og at flokkurin ikki megnaði at geva blaðið út. Bethuel Z. Jensen, sum frá byrjanini prentaði blaðið í Loøsjuni greiðir frá: Í fyrstani prentaðu vit bert floksblaðið, men seinni fingu vit ymist prentarbeiði frá Jógvan Rasmussen, prentara á Prentsmiðjuni í gamla Bókahandli, sum teir ikki vóru ferir fyri at prenta, tá teir bert hevdu eina lítla Heidelberg Pressu. Hetta gav so mikið, at vit kundu seta ein prentara afturat, og kom Christian Hansen (vanliga nevndur Doffa) Carli og mær til hjálpar, og vit arbeiddu nekur ár saman, til Anton Nielsen, blaðstjórin á Frederiks- havns Sosialdemokrat aftur kom at vitja. Yvirtekur prent- smiðjuna Anton Nielsen skuldi royna at fáa greiði á bú- skaparligu steðuni á blað- num, sigur Bethuel og heldur fram: Eg hevði tá prentað Sosialin í eitt ár, uttan at tað hevði verið møguligt, at fáa lønina út goldna. Anton Nielsen spurdi meg, um eg hevði áhuga fyri atyvirtaka prentsmiðjuna. Flokkurin skyldaði mær so nógvar pengar, at teir v ldu lata narkar at samráðast við socialdemokratiska flokk in um wvirteskuna á prentsmiðjuni. Tá Anton Nielsen kom til Førova at fåa skil å buskapinum i blaðnum, hevur tað verið i tidarskeidi ta Fólka tingsval hevur staðið fyri framman, tí Carl sigur frá at menn vóru ikki í iva um, at Bbladstiørin úr Frederikshavn kom hendavegin at »agitera« fyri javnaðarflokkin Den frederikshavn- ske »rappenskralde« — Av hesum stóðst ein orðadráttur, sigur Carl og heldur fram: — Ein havn- armaður málbar seg so- leiðis, at hann kallaði Framhald á síðu 8 Carl Karbech Mouritsen, van liga nevndur C. í Snikkara stovu heldur. 2f áhugi hansara