týsdagur 27. august 2002síða 7

12 Nr. 162 - 27. august 2002 Nr. 162 - 27. august 2002 13 UTTAN ÚR HEIMI – Eitt heimssamfelag, sum byggir á fátækra- dømi fyri tey flestu og ríkidømi fyri tey fáu, er ikki burðardygt, segði suðurafrikanski forsetin, Thabo Mbeki, tá hann setti ST-fundin í gjár. ST-FUNDUR Árni Joensen: Løgreglumenn í túsundatali stóðu á varðhaldi, tá ST- ráðstevnan um burðar- dygga menning varð sett í suðurafrikanska býnum Johannesburg fyrrapartin í gjár. Tað var suðurafrikanski frosetin, Thabo Mbeki, sum helt setanarrøðuna. og hann duldi ikki fyri, hvørju mál ráðstevnan eigur at seta sær. – Eitt heimssamfelag, sum er grundað á ein fá- tækan meiriluta og ein ríkan minniluta ella ríkar oyggjar í einum fátækum havi er ikki eitt burðardygt heimssamfelag, segði suð- urafrikanski forsetin. Thabo Mbeki segði, at heimssamfelagið hevur havt ógvuiliga trupult við at seta í verk tær nógvu og vøkru samtyktirnar, sum eru gjørdar. – Tí liva vit framvegis eins og í djóraríkinum, har tað er tann sterkasti, sum vinnur, segði Thabo Mbeki. Eygleiðarar í Johannes- burg hava heldur ikki tær bestu vónirnar um, at nakað stórvegis framstig fer at henda á fundinum har. Nógv bendir tó á, at flestu londini kunnu semjast um ávís stig, men at vantandi stuðul frá ávísum londum kann forkoma teimum góðu ætlanunum. Sum lið í einari politiskari hevnd hjá Robert Mugabe, forseta verða fleiri hundrað gentur og ungar kvinnur verða neyðtiknar í Zim- babwe. ZIMBABWE Árni Joensen: Mannarættindasakførarar í Zimbabwe siga, at tað nýggja átakið hjá forsetan- um er einki annað en skip- að politisk hevnd, sum hev- ur til endamáls at beina fyri allari politiskari andstøðu í landinum. Frances Lovemore, sum starvast sum sakførari hjá einum stovni á lærda há- skúlanum í høvuðsstaðnum Harare, sigur við bretska blaðið The Telegraph, at ungir hermenn í stjórnar- herinum neyðtaka gentur niður í tólv ára aldur, tí for- eldur teirra hava eina aðra politiska hugsan enn for- setin og flokkur hansara. Stovnurin roynir nú at savna sjónbandaupptøkur, sum ætlanin er at nýta sum próvtilfar fyri at fáa Robert Mugabe drignan fyri ST- mannarættindadómstólin í Haag. The Telegraph hevur gjørt sínar egnu kanningar í Zimbabwe, og blaðið sigur seg hava funnið fleiri neyð- tøkulegur, sum ungdóms- herurin og tann serliga upp- reistrarløgreglan hava bygt. Kvinnur, sum eru slopnar til rýmingar úr legunum, hava greitt blaðnum frá, at tær vórðu neyðtiknar fleiri ferðir, og summar teirra vórðu eisini brennimerktar. Grundgevingin var, at foreldrini hjá kvinnunum og skyldfólk teirra høvdu atkvøtt fyri andstøðuval- evninum á forsetavalinum, sum var í Zimbabwe í vár. Ein fyrrverandi hermað- ur hevður greitt The Tele- graph frá, at hann og hinir hermenninir fingu boð um at gera seg inn á konur og døtur hjá andstøðupolitik- arum, og at teir eisini fingu boð um at oyðileggja matin hjá fólki. Mannarættindafelags- skapir halda, at endamálið við tí veksandi harðskapin- um er at reka fólk av land- inum, beina fyri øðrum og at noyða tey seinastu at gera eftir boðum frá stýrin- um hjá Mugabe. Felags- skapirnir vísa í hesum sam- bandi á, at ein av næstu ráð- gevum forsetans, Didymus Mutasa, hevur sagt, at tað rætta hevði verið at skert fólkatalið í landinum úr teimum verandi tólv til seks milliónir. Í seinastuni hevur um- heimurin vent sær ímóti Robert Mugabe, tí hann hevur rikið hundraðtals hvítar bøndur av gørðun- um, men andstøðan í land- inum sigur, at landbúnaðar- narskipanin, sum forsetin tosar um, er ikki annað enn eitt skálkaskjól fyri at fjala ágangin ímóti andstøðuni. – Hetta snýr seg hvørki um hvít ella svørt ella um jørð, men heldur um ein einaræðisharra, hvør mál er at drepa og niðurbinda alla politiska mótstøðu, sigur bóndin Roy Bennet, sum er ein av andstøðulimunum í zimbabwiska tjóðarting- inum. ES revsar norskar laksaútflytarar Bush er ein vandi Krevur bótina aftur Helt struts vera mann Toppfundurin settur Sum altíð hjá lond møtast til fundar, eru tað fólk, sum mótmæla heimspolitikkinum. Soleiðis var eisini í Johannesburg, tá toppfundurin varð settur, menn manssterk løgreglulið forðaðu mótmælisfólkinum at sleppa fram at fundarhølunum. Mugabe nýtir neyðtøku sum hevnd ES-nevndin hevur boðað tíggju norskum laksaút- flytarum frá, at teir sleppa ikki at selja laks á ES-marknaðinum, tí teir hava brotið reglurnar um minstaprís á norskum laksi til ES. Sambært ES-nevndini brutu teir tíggju útflytar- arnir reglurnar seinasta heyst, tá teir sendu nógv- an laks á ES-marknaðin- um fyri ein prís, sum er væl niðan fyri minsta- prísin. Júst seinasta heyst var marknaðarprísurin niðan fyri minstaprísin. Sambært norskum bløðum sleppa teir tíggju norsku útflytararnir ikki at selja ES laks, so leingi verandi reglur eru í gildi. Galdandi sáttmáli mill- um ES og Noreg fer úr gildi 30. september, men verður eftir ætlanini longdur nakrar mánaðir. Amerikanski búskapar- frøðingurin Joseph Stig- litz vil vera við, at George W. Bush, forseti er ein vandi fyri heims- búskapin. Stiglitz, sum var ráð- gevi hjá Clinton forseta, og sum hevur fingið No- bel-virðirløn í búskapi, sigur, at Bush er ein størri vandi fyri heims- búskapin enn teir, sum stilla upp til forsetavalið í Brasilia. Hevði eg skulað valt millum Bush og brasilska valevnið Luiz Inacio da Silva, hevði eg valt Silva, sigur Joseph Stiglitz við brasilska blaðið O Globo. Stiglitz sigur við blaðið, at Bush forseti hevur ongan kunnleika til búskap, og at hann hevur ikki handfarið bú- skapin við tí varsemi, sum er neyðugt. Teir, sum áttu norska nótaskipið Torson, krevja nú, at norski ríkiskassin skal endurrinda teimum eina bót upp á 1,2 millión krónur, sum reiðaríið fekk, tá skipið varð tikið og dømt fyri at hava brot- ið veiðireglurnar seinasta vetur. Reiðaríið Jakobsen & Sønner vil vera við, at talan var um tvífalda revsing, tí umframt bót- ina til reiðaríið misti Torson fiskiloyvið í átta vikur. Reiðaríið vil vera við, at fiskibannið kost- aði skipinum og reiðarín- um millum átta og tíggju milliónir krónur. Grundgevingin fyri at krevja bótina afturgoldna er ein regla í evropeisku mannarættindalóggávuni, sum sigur, at tvífald revs- ing er ólóglig. Sakførarin hjá reiðarínum vísir á, at norski hægstirættur hevur ásett, at fólk, sum fáa revsiskatt, kunnu ikki samstundis fáa bót ella aðra revsing afturat. Sak- førarin heldur, at málið við Torson og Jakobsen & Sønner líkist einum tí- líkum máli, og tí krevur hann, at ríkiskassin skal rinda reiðarínum bótina aftur. Ein kvinna í týska býn- um Hamburg ringdi um vikuskiftið til løgregluna og kærdi seg um, at ein maður gekk hálvnakin uttan fyri íbúð hennara. Kvinnan vildi vera við, at maðurin var nakin om- an fyri miðjuna, og hon hevði sæð tveir stórar hvítar blettir stara inn í íbúðina. Eisini helt hon, at maðurin hevði pikkað upp á rútin. Løgreglan í Hamburg skilti beinanvegin, at tal- an var ikki um ein mann, men heldur um ein struts, sum var rýmdur í djóra- garðinum í býnum. Løg- reglan kom tó á staðið, men fann ikki strutsin, og so seint sum í gjár var hann ikki funnin. 81 ára gamli Líggjas Eliasen hevur verið urguleikari í Mikla- dals kirkju síðan hann var smádrong- ur. Hann var bara 11 ára gamal, fyrstu ferð hann spældi til guds- tænastu í kirkjuni KIRKJA Jón Brian Hvidtfeldt Fyri 81 ára gamla Líggjas Eliasen í Mikladali hevur sessurin við urguna á loft- inum í kirkjuni sín serliga týdning. Har, við rygginum móti altartalvuni hjá J. Waagstein av árabáti í ring- um sjógvi, hevur hann í ein mansaldur sitið og spælt til gudstænastu, barnadóp, brúðarvígslu og jarðarferð. Sunnudag eftir sunnudag situr hann og spælir á Leo Rechnagel traðki-orglið í gomlu kirkjuni. Tá Líggjas var smá- drongur var Marius Johannesen lærari í Mikla- dali og á Trøllanesi, og tað var hann, sum lærdi 10 ára gamla Líggjas at spæla á urguna. Og tá Líggjas var 11 ára gamal, spældi hann fyrstu ferð til gudstænastu í kirkjuni í Mikladali. Líggjas greiðir frá, at tað var spennandi at sleppa at spæla til gudstænastuna. Árið eftir giftust Jóna og Marius Johannesen í Mikladals kirkju, og tá varð Líggjas biðin at spæla til vígsluna. Hann minnist, at N.J. Rasmussen var prestur í Mikladali um hetta mund- ið. Ungdómsárini spældi Líggjas ofta í kirkjuni, og í 1937 varð hann biðin at vera fastur urguleikari. Hann var tá 16 ára gamal. Síðan er nógv vatn runnið í ánni, og Líggjas minnist seg hava spælt bæði til barnadóp og brúðarvígslu hjá summum av bygdafólk- unum, og eisini hava fleiri prestar verið í prestadømin- um hesi árini. Pápi hansara var degnur í Mikladals kirkju í umleið 60 ár, og tíðum vóru tað tí faðir og sonur, sum stóðu fyri guds- tænastuni. – Tá eg byrjaði at spæla, vóru allir sálmarnir á donskum. Hóast tað í dag verður sungið á føroyskum, so eru mong av løgunum enn tey somu, greiðir Líggjas frá. Tó kemur fyri, at nýggj løg verða gjørd til gomlu sálmarnar, ella at nýggir sálmar við nýggjum løgum vera at syngja. – Er okkurt nýtt lag til gudstænastuna sunnudag, so plagi eg at fara niðan í kirkjuna leygarkvøld at venja eitt sindur, sigur Líggjas. Hann hevur tó ikki fyri neyðini at venja so nógv, tí sum oftast sita løg- ini skjótt. Tó kann vera tungt at spæla nýggju løgini til gudstænastuna, tí kirkju- fólkið kennir ikki løgini frammanundan, og hevur tí trupult at syngja við. Bur- tursæð frá tí, sum Marius Johannesen lærdi hann at spæla sum smádrong, er Líggjas sjálvlærdur urgu- leikari. Honum dámar væl at spæla, og tí fellur tað ikki so tungt at læra seg nýggj løg. Hann greiðir frá, at vanliga verða tveir av sálm- unum, sum hoyra til lestur- in ávísa sunnudagin, sungnir til gudstænastuna, meðan hann sjálvur, saman við presti ella degni, velur hinar. Mikladalur hoyrir til prestadømið í Klaksvík, og í meðal er prestur í bygdini eina ferð um mánaðin. Mikladals kirkja er frá 1859, men í 1915 varð yvir- tromin tikin av, og veggirn- ir hækkaðir nakað. Herfyri fór takið á kirkjuni at leka, og í síðstu viku varð nýtt aluminiumstak lagt á. Líggjas Eliasen greiðir frá, at fyrsta orglið kom í kirkj- una í 1890’unum, men í 1953 varð tað skift út við nýtt orgul av slagnum Leo Rechnagel frá Haslev Orgelfabrik. Gamla orglið varð tó ikki blakað burtur, men stendur enn í einum húsum í bygdini. Talan er tó ikki um eitt pípuorgul, men eitt »traðki-orgul«. Síðan Líggjas Eliasen byrjaði at spæla í kirkjuni, er fólkatalið í bygdini minkað nógv. – Undir krígnum og í fimmtiárunum búðu 130 fólk í Mikladali, men nú eru bara 50 eftir, greiðir hann frá og leggur afturat, at tað sæst sjálvandi aftur í kirkjuni. Vanliga eru um- leið 20 fólk til gudstænastu í Mikladali. Eisini er brøðrasamkoman í bygdini, og har hava nøkur av bygdafólkunum sína gongd. Eingin at taka við 70 ár eru liðin síðan Líggjas Eliasen fyrstu ferð spældi til gudstænastu í Mikladals kirkju. Sum yngri arbeiddi hann eitt ár í Hoyvík og hálvt annað ár hjá Kjølbro í Klaksvík, men hevur annars verið fastur urguleikari í Mikla- dals kirkju í samfull 65 ár. Nú hann verður 82 ár næstu ferð, hevur Líggjas hugsað um at gevast við at spæla. – Jú, eg havi hugsað um at gevast, men her er eingin at taka við. Eg plagi at biðja ein annan mann úr bygdini spæla í kirkjuni, tá tað ikki liggur fyri hjá mær, men hann er 77, leggur Líggjas smílandi afturat. Organistur í ein mansaldur 81 ára gamli Líggjas Eliasen hevur verið fastur organistur í Mikladals kirkju í 64 ár. Tó eru 70 ár síðan hann fyrstu ferð spældi til gudstænastu í kirkjuni Mynd: Finnur Justinussen. Í ein mansaldur hevur Líggjas Eliasen havt sín fasta sess við urguna á loftinum í Mikladals kirkju. Mynd: Finnur Justinussen C M Y K 13 12