hósdagur 27. mai 1982síða 2

i Skriva Sosialin« Sålarfrøding- urin: Um neurosu: Tå hesin teigur er eindømi i føroyskum blødum, fari eg at loyva mær at seta fram ein spurning til sålar- freðingin, sum kanska kann hjálpa mær. Eg eri ein teirra, sum hava ymsar neurosur, tó at summar eru nógv verri enn aðrar. Tað eru neuro- sur so sum bangilsi, hyste- risk herðindi, tvangstank- ar og tunglyndi. Eg haldi at tey hysterisku herðind- ini eru tey torferastu, tí tá okkurt ógvusligt er á vási, so kenni eg tað, sum eg verið lammaður, biindur, eins og eg kenni meg inni- læstan. Hóast eg veit, at nógv av hesum eru fyribrigdi, sum eg innast inni billi mær inn, so eri eg bangin fyri hesum kortini. Bangilsið kemur uttan nekur beinleiðis grund er fyri tí, og kennist m.a. sum at hjarta fer at banka og rákin kennist saltur. Hetta er bert eitt bil, so er tað burtur og eg kenni meg so móðan, at eg noyð- ist at hvíla meg. Hóast hetta sær ógvus- ligt út á pappírinum, so haldi eg kortini ikki, at tað er so trupult at liva við, tí øll árini eg havi havt sjúk- una, hava bert verið fá herðindi. Annars havi eg tað gott, og fá fólk vita av, at eg eri sjúkur. Eg havi megna at klára meg sjálvan altíð. Eg vil fegin vita: Eru tað menniskju sum hava tað sum eg? Kann eg vera optimist- iskur og siga sum so, at tað ikki verður verri? Tá tað sigst, at ein kann vinna á bangilsi, er nakar serligur máti at fyrihalda sær? Gevist eingin heiluvág- ur fyri bangilsi? M. Fyrispurningurin tykist mær heldur flokjasligur til at tað ber til at svara stutt og greitt, men júst tá orð- ingin ber boð um, hvussu tygum hava tað, havi eg latið brævið verið verandi sum tað er og td. ikki stytt um tað. So sum brævið sigur frá, skuldu tygum havt tey flestu symptomneurotisku fyribrigdini ella symptom- neurosurnar: bangilsi, Spyr Sosialin til: Sosialurin, postsmoga 76, 3800 Argir. Merk brævbjålvan »Spyr ið vidgjørdan í hesum teiginum, E sålarligt lammilsi = o.t) og ftung- lyndi, og tá ið tygum lýsa bangilsi sum hetta, at hjartað fer at banka ógvusligt av ótta vælsakt- ans, so er tað ein púra bein lýsing av neurotiskum bangilsi og ikki sum so ofta, tá neurotikarar við bangilsi fara til lækna og siga frá, at teir óttast fyri hjartatilburði, sum teir sjálvsagt gerast ógvuliga óttafullir av aftaná. Um talan er um neurotiskt bangilsi, er søgan heldur so sum tygum siga, at óttaáriðið kemur áðrenn hysteri (sum t.d treytað tvangstankar ein kennir sær ólag í hjartalagnum og ikki ovugt, sum fólk oftani kenna sær tilburðin. Tygum spyrja, um tað eru nógu, sum hava tað sum tygum. Nei, neyvan eru tað mong, sum hava so mong neurotisk fyribrigdi, uttan at tygum tó nærri lýsa, hvussu ring og varð- andi hesi fyribrigdi eru, men á okkara leiðum verður roknað við at umleið 3—4% av fólk- inum, sum lívið líður, onkuntíð verða mett sum neurotikarar. Tygum spyrja um tað kann hugsast at gerast verri hjá tygum. Eftirsum tygum einki upplýsa um aldur og umstødur annars, er ilt at meta um hetta, men sum í so mongum ødrum av livsins viður- skiftum, veldst um um- stødurnar, og um ein vid egnari megi ella vid hjálp frá oðrum kann fáa skipað fyri eini skilabetri umsit- ing av lívi sínum, men ikki so sjáldan sæst neurosa batna uttan ítokiliga hjálp ella av sær sjálvum, hóast elli og annar viknaður kann bera á skeiva borðið. Tygum spyrja, um ein kann vinna á bangilsi. Um bangilsi er av tílíkum slagi, at ein greitt veit, hvat ein óttast, kann ein við skynsamari og stigvis- ari venjing venja seg frá slíkum ótta. Her verður hugsað um tær sokallaðu fobiirnar. Er tað haraftur- ímóti talan um bangilsi uttan at vita um, hví ella hvat ein er bangin fyri, kann vera neyðugt við, um enn ikki beinleiðis klass- iskari psykoanalysu, sum er bædi tidarkrevjandi og kostnadarmikil, og sum valla nakar dugir til fulnar her á landi, so kundi ein roynt psykoterapeutiskar samtalur av psykoana- lytiskum slagi at finna fram til tilburðir ella upp- livingar einahelst tíðliga í ella onkran trupulleika, sum tú kundi ynskt tær at lívinum, sum kunnu hava givið einum skelk og sálar- ligar byrgingar við bang- ilsi við fylgju. Endamalið við slíkum analytiskt orienterandi psykoterape- utiskum samtalum skuldi verið at fingið tilvitsku- gjort hesi fyribrigdi og hjálpt sjúklinginum til at funnið ein annan og betri hátt at reagera við enn við berum bangilsi. At enda spyrja tygum, um tað finst nakar heili- vágur fyri bangilsi. Nei, tað finst mær kunnugt eingin heilivágur í týdn- inginum tablettir, sproyt- ur ella tílíkt, sum megnar varandi at taka stoðið undan bangilsi, og er talan um neurotiskt bangilsi, ivist eg í um tað nakrantíð fer at finnast nakar heili- vágur sum so. Men, sum tygum siga í fyrispurning- inum, so er serliga illa statt til tíðir, og her kundu tygum fingið í hvussu so er lotuvinning í nokrum av tí nervamedicini, sum nettupp er væl skikkað at taka broddin av slíkum áriðum, sum ein sjálvur illa megnar at standa ímóti, tá ið áleikar, men tygum skulu vita, at var- andi brúk av slíkum siss- andi og doyvandi heilivági bert er fráfengis hjálp, ikki lekir = sjálva sjúkuna, mangan gevur hjáárin so sum linleika o.a. og har- afturat kann gera, at ein venist við tað, torvarmeira og at enda illa kennir seg at kunna ver tað fyriuttan, og so kann ein skjótt vera inni í eini óhepnari ring- rás. Samanumtikið má ein tíanverri ásanna, at neurosur, hóast ikki so ógvusligar, og hóast flest oll av okkum eru befongd við tær í storri ella minni mun, so eru tær torførar at basa út í æsir. Orsokirnar til tess eru umframt tað, eg longu havi nevnt. at røturnar mangan rokka langt aftur í barndómin, at verulig viðgerð krevur tíð og sum er figgjarorku av ti sjuka, og at tad verandi al- menna heilsuverkið enn ikki nær námind hevur orku til heilt at taka sær eisini av hesum sjúkufyri- brygdum. Sum er kann ein sum A- limur í sjúkrakassa gjogj- um kommunulækna, ókeypis og sum B-limur við at gjalda sín part sokja sær hjálp hjá teimum báðum psykiatrisku yvir- læknunum, sum virka í Føroyum, men sjúkra- kassin hevur her mær kunnugt avmarkad sína Eyðun Joensen, sál- arfrødingur veiting til 5 ella 6 vidtalur hvørja - ferd, og hetta er eftir minum tykki mangan alt ov lítið og stutt, tá talan er um neurotisk fyri- brygdi. Psykologar onga avtalu við sjúkra- kassarnar. Undirritaði, sum er settur í starv av sjúkrahúsverki = Føroya, hevur tískil lítlar og ongar møguleikar at taka sær av ødrum enn slíkum, sum har eru sjúklingar, men tað finst umframt hetta, eg havi neunt, privat psykologisk ráðgevingar- og viðgerðarstova í Havn, har ein eisini kann sokja sær hjálp fyri ein rímu- ligan pening. hava enn Ey Jo Sosialráðgev- arin: Hvenn studenta- skúla sleppi eg í? Eg eri ein skúlanæmingur í Eysturoy sum gangi í 10. flokki og havi sekt at koma á Feroya Studenta- skúla. Eg vil fegin vita hvar eg skal ganga í skúla í Eysturoy ella í Hoydølum og um eg sjálvur kann av- gera hetta? Viðvíkjandi studenta- skúlanum í Eysturoy. Ætla teir at flyta næm- ingarnar til og frá skúl- anum hvenn dag ella at syrgja fyri, at teir fáa bú- staðarhelir í Getu ella hvar tað verður? Hvussu við teimum fjar- skotnu næmingunum. Ynski mítt er at sleppa í skúla í Tórshavn har eru meguleikar at búgva, havi eg nakra meguleika? Ivingarsamur Í legtingslóg um Stu- dentaskúla og HF-skeið í Eysturoynni stendur, at næmingaøkid er Eystur- oyggin, Norduroyggjarnar og tann parturin av Streymoynni, ið fevnir um Haldórsvíkar, Saksunnar, Hvalvíkar og Hosvíkar kommunu. Víðari = stendur, at Landsskúlafyrisitingin kann, um serlig viðurskifti gera tað neyðugt, loyva næmingi úr einum oki at ganga í skúla í einum eðrum oki. Tað vil siga, at ert tu næmingur úr Eysturoynni, ið heldur teg hava serliga orsek til Marjun Sigurdsdótt- ir, sostalráðgevi Marner lækni heldur at vilja ganga í Stu- dentaskúlanum i Hoydøl- um, so skal tu beinanvegin senda umsókn til Lands- skúlafyrisitingina, Jónas Broncksgøtu 27, 3800 Tórshaun. Tað verður so teirra met- ing av tínum serligu um- stoðum, sum verður auger- andi fyri, um tú sleppur at ganga í hoydølum. Viðvíkjandi flutningi: Landsskúlafyrisitingin ar- beiðir við uppskoti til reglugerð um fluttning, ið ætlandi verður liðug til skúlaársbyrjan í 1982/83. Í letuni er skipanin hon, at næmingurin sjálvur skal gjalda helvtina av ferðaútreiðslunum og tað almenna hina helvtina. Meginreglan er, at flutt- ningurin skal samskipast og gerast so ódýrur sum meguligt. Viðvíkjandi innivist. Tað er eingin kostdeild í Getu. Í Hoydelum er ein kostdeild, sum tó bert rúmar lítlum parti av næmingunum, sum sekja um innivist. Uppteka á kostdeildini fer fram eftir umsókn og eftir innteku foreldranna, tvs. at teir næmingar, hvers foreldur hava lægst innteku sleppa fyrst inn. Marjun Sacharin Til læknan: Talan var um fyri nøkr- um árum síðan, at søtievn- ini Zakarin og Cyklamat um nøv 25 år i starvi Tysdagin 25. mai hevdi Andrew Godtfred, fulltrui, starvast hjå P/f Shell å Vidarnesi i Havn i 25 år. Paragraf Í hesum døgum hevur tón- leikabólkurin Paragraf givið út eitt kassettuband. Á bandinum eru 8 leg við orðum bæði á feroysk- um og enskum, umframt instrumentalleg. Fyri upptekuni hevur MZ Studio í Havn staðið og útgevari er Bar Re- cords í Havn. Simonsen, Nr. 46 — 27. mai 1982 Turið Debes Hentze, løgfrødingur vóru skadilig, ti fólk fingu krabbamein, um tey nýttu ov nógv av hesum evnum, sum ikki innihalda kalori- ur. Eg vil eisini fegin vita, um rersukur er betri fyri heilsuna at nýta ístað- in rótsukur. Kundi læknin mær hesum? svara Tað er rætt, at tað eina tíð var sagt, at Sacharin og Cyklamat vóru skaðilig evnir, men seinni er tað komið fram, aí einki hald var í hesum, og er tað nú avsannað. Tað er eingin munur á ror -og rótsukur. Hetta er sama sukur, og bæði eru eitt trisacharin, sum verða eins niðurbroytt í likamin- um. Hvorgi av sukrunum kunnu sigast at vera góð fyri heilsuna, tá innihaldið bert er tómar kaloriur. MS. Ringir tú til Sosialin, spyr vinarliga eftir Dagny, sum tekur sær av spurningum undir hesum teiginum dagny joensen Kvøldlot 27. mai: Astro 28. mai: Tarta 29. mai: Black Birds Havnar Klubbi 28. mai: Funkies Havnar Jazzfelag 27. mai: Annika Hoydal framførslu i Útvarpshús- inum 28. mai: Lars Trier Trio i Perluni 29. mai: Jazz i Perluni