hósdagur 27. mai 1982síða 7

Nr. 46 — 27. maí 1982 Pkt. 16 sigur, at arbeiðs- viðurskiftini innan heilsu røktine skulu gerast betri, g at arbeiðandi fólkið 11 fåa eina nog róða eiisurgkt Pkt. 17 tryggjar tað 5 rður g 1 Øørgrust Fi agørdum fyri be 1 arbeidandi KVI Pkt. 18 tryggjar, at bar silsfrítíð verður sett í gildi við løn Pkt. 19 sigur, at bíði tíðin fyri at fáa íbúðir verður stytt Pkt. 20 sigur, at sam- sýningar skulu hækkast frá 40 zloty til 100 zloty, og at tilskotið vegna frá- veru skal hækkast. Pkt. 21 sigur, at allir leygardagar skulu gerast arbeiðsfríir, og at um arb- eitt verður leygardagar skal hetta koma viðkomandi til góðar í longri frítíð. Brotsmenn og svíkj- arar! — ella stríðs- fólk? Sum nevnt í byrjanini standa felegini á feroyska vinstravonginum langt frá hverjum eðrum, tá ið talan er um steðutakanina til pólska klassastríðið. »Føroyskir Sosialistar« synist at vilja drepa stríðið hjá pólska arbeiðaraklassanum i tegn, meðan »Oyggja- frami, føroyskir marx- istar-leninistar« beinleiðis talar imti stríðnum hjá pólska arbeiðaraklass- anum undir leiðslu av fak- felagnum Solidarnosc. »Føroyskir Sosialistar« tykist at meta — i tråd vid úttalilsir frá Sameinda Pólska Arbeiðaraflokk- inum — fakligu umboðini hjá pólska arbeiðaraklass- anum sum brotsmenn. »Oyggjaframi, føroyskir marxistar-leninistar« met- ir pólska arbeidaraklassan og fakfelagið Solidarnosc sum reformistiskt, ja borgarligt og afturhalds- sinnað! Viðvíkjandi »Oyggja- frama« hevur hetta tó ikki altíð verið so. I »Arbeid- inum«, september 1980, varð stridsfelagid Solidar- nosc víst fram sum ein fyrimynd fyri fakligu leiðslurnar i Føroyum. tá varð sagt, at »strids- viljin hjá pólsku arbeids- monnum og -kvinnum (er) hugvekjandi og stimb- randi hjå øllum sum royna at reisa stríðið innan føroyska fakfelagsrerslu. — Verkafólkið í Póllandi hevur sýnt at stríð nyttar og tryggjað sær rættin at skipa seg og stríðast. — Enn er hetta bert ein rættur á pappírinum, tíðin fer at sýna um hann verður nýttir ikki bert til fakliga verju men eisini til víðari politiskt stríð. — Í Póllandi, sum hjá okkum, er tað bert arbeið- arastættin sum við stríði Framhald á síðu 10 Okkum tervar í dag meira vinnuskúlar enn látinskúlar og itrottarundirvising Fyri årum sidani kom uppskot å ting, sum skuldi tryggja okkum øllum eitt tilboð um frítíðarundirvísing og meguliga eisini bjóða okkum eitt og annað positivt at virka við í okkara nógvu frítíð. Positivir tankar sum heild Uppskotið fekk tó ikki semdir á tingi tá. Andsteðan tá upskotið var óegnað, og tjóðveldis- flokkurin, sum tá kom fram við upp- skotinum, fekk skuldina fyri at hava slik »fantastisk ynskir og ábyrgdar leys krøv«, sum hinir ikki kundu ganga å møti. Men hvat hendi, nærum sama and- støda tå er stjórn nú, og sambandski undirvísingarmálaráðharrin, Eilif Samuelsen, hevur lagt sama uppskot fram aftur, líka »fantastiskt« sum áður. Uttan at lurta eftir nakrari veg- leiðing, sum Føroya Landsstýri sjálvt hevði biðið um, kveistraði hes- in sambandsmaður øll úttalilsi og allar ávaringar til síðis, og trumfaði lógaruppskotið fram á ting — har liggur tað so nú, og lagnan er ivasom. Hvat er tað, sum ger, at heilt nógv ábyrgdarfólk í Feroyum eru rædd fyri hesum lógaruppskoti? Ynskja vit ikki at bjóða okkum sjálvum og einamest okkara ungdómi frítíðar- undirvísing og skilagott frítíðarvirk- semi? Svarið er jú og sjálvandi! Vit ynskja at bjóða ellum okkara fólki tað besta, sum vit eru fer fyri, men neyðugt er at prioritera. Hetta lóg- aruppskotið er eftir mínum tykki óheppið tilevnað frá fyrstu letu og inn til idag — tí er lagnan framvegis so ivasom. Tað var Finnbogi Isaksen, løg- tingsmaður, táverandi landsstýris- maður, sum við góðari ætlan setti nevnd at kanna hetta málsekið og tilvirka álit. Nevndin varð samansett av tveimum umboðum fyri skúla- lærarnar og einum umboði fyri aka- demikararnar. Eg veit ikki, um hesi fólk hava meira innlit í ella størri tørv fyri lóg á hesum eki. Aðrir bólkar sum ungdómsfeleg, pensionistar, kommunur, yrkisfeleg o.s.fr. áttu at verið umboðað, men so var ikki. Eftir hesum áliti hava so politik- arar okkara og starvsfólk teirra evna eitt uppskot til fritidarlog, sum tað sýnist at vera ógvuliga stór óvissa um og sera misjevn negd við. Eg kann stutt nevna nakað av tí, sum fram- fert er ímóti hesum uppskoti, har fyrimunirnir sýnast at vera sera greiðir at finna: A. Uppskotið er mett ódemokra- tiskt, tí tað flytir avgerðarrættin frá segði, at Í dag: Jákup Birgir Mohr fólkavaldu umboðunum í bygda- og býráðunum til umsitingina, (Lands- skúlaumsiting og Landsskúlaráð) B. Uppskotið er mett óforsvarligt. tí tað sum lóg í framtíðini fer at kunna verða misbrukt, (les nýtt til tað ítarsta av skrivaðu lógini), í mun til núverandi útlegging. Hettar kann fera við sær óavmarkaðar útreiðslur fyri fyrst og fremst fíggjarliga veiku kommunukassarnar til allan megu- ligan ítrótt sum vit hava virknan longu ídag, og til heli av ymiskum slagi, (les hellir) Hetta skal sambært lógarupp- skotið fremjast, um landsskúla- myndugleikarnir vilja tað, komm- unurnar, sum skulu umsita, partvíst gjalda, skaffa studning og annars fyrisita, tær hava ongan avgerðar- rætt, men skulu bert akta. C. Uppskotið er mett ómoralskt soleiðis at skilja, at tað kemur at skerja ella bremsa verandi virkemi hjá tí ungdómi og fólki annars, sum ídag av eintingum uttan samsýning, stórt sæð fíggjarliga sjálvshvílandi o.m.a. fyrisita og íðka frítíðarvirksemi, ítrótt, skótaarbeiði, ungmanna- og bygdafeløg v.m., meðan istadin eggjað verður til, at vit øll byrja við at krevja tað almenna, áðrenn nakað fer í gongd, og harvið minka vit eisini um sjálvsábyrgdina, og enn meira um skapanargleðina. D. Uppskotið er mett óhóskandi, ti tað krevur læraraútbúgving ella hægri útbúgving av ellum undirvís- arum innan frítíðarskúlan. Hetta er púra óneyðugt, tí stórur partur av frítíðarvirkseminum og frítíðarundir- vísingini í dag fer fram forsvarliga og væl, uttan at leiðarar og kennarar hava seminarútbúgving við stórari len. E. Uppskotið verður mett ódámligt, tí tað sambært lóg heimilar eisini óneyðugari fritidar-»undirvis- ing“, sum fleiri kommunufólk hava upplivað, har leiðarin spælir bólt sum triði ella fjóðri luttakari fyri fulla yvirtíð sum skúlalærari. Tað er einki skeivt í at spæla bólt, men tað er púra óneyðugt við lóg at geva fólki 150,— kr. um tíman fyri at halda seg sjálvan í likamliga góðum formi. F. Fleiri byggiætlanir steðga í letuni eftir frítíðarlógini, tí kemur heimildin til at fáa studning sambært hetta uppskot, so verða nevndu byggiætlanir víðkaðar samsvarandi. Nú veit eg væl, at bæði Eilif Samu- elsen og flest ell, sum hava sagt sína hugsan um hetta uppskot, eru knýtt til undirvisingarsektorin, og tey æ Kann ikki góðtaka at t fólkavaldu by- og bygdarráðini bert skulu lýða harraboð frá skúlamyndugleikunum, sigur Jákup Birgir Mohr, bygd arráðsformaður á Sandi m.a. í sjónarmiðinum halda uppskotið vera í lagi, ti alt hetta, sum vit onnur frikta, fer ikki at henda, tí hesi umsita sjálvi lógina í dag. og tey ætla bert at gera so lítið um seg á hesum eki, at tað nærum einki fer at kosta meira Hertil er at siga, at lógin vónandi verður so góð, tá hon verður framd, at hon vvirlivir bæði Eilif Samuelsen og flest øll i undirvis- ingarsektorinum vid, men hvussu fara eftirfólk at tolka og umsita lógina sum fralíður? Fer lógin einki ella lítið og einki at kosta meira, so er hon antin óneyðug, ella fer hon at vera miseydnað og til onga nyttu. Tað kann eingin vera negdur við? Hví eru tað bert skúlafólkini, (tó ikki øll), sum eru so ovurhonds glad fyri hetta lógaruppskotið, at tað ikki má seinkast og ikki má viðgerast av eðrum? Hava hesi somu skúlafólk serligan terv fyri hesi lóg? Eigur lógin at verða framd fyrst og fremst fyri hesi fólk, ella eigur hon at vera avvegað samfelagsliga og síðan framd? Tað er upp til skúlanevnd legtings- ins at forma lógeruppskotið soleiðis, at í hvussu er ein meiriluti kann góðtaka, at tað verður lóg, og sum lóg má tað ikki vera ódemokratiskt. Har uppskotið sigur SKAL eigur tað at vera broytt til KANN. Eg gangi inn fyri nærdemokratiið, (m.a. gjøgnum kommunalt sjálvstýri í ein stóran mun), so eg kann ikki góðtaka, at Landsskúlafyrisiting og Lands- skúlaráð verða slíkir maktfaktorar, at fólkavaldu bý- og bygdaráðini bert skula lýða harraboð frá skúla- myndugleikunum. Fólkaskúlalógin varð eitt demi um tað, frítíðarlógin eigur ikki at vera næsta demi. Mær býðir ímóti, at tað (óneyðugt) verður lóggivið soleiðis, at ábyrgdin fyri at skaffa fíggjarorku verður at- skyld frá myndugleikanum til at av- gera, hvat skal fara fram. Praktisk og fíggjarlig ábyrgd fyri einum eki og avgerðarrættur eigur mest meguligt at vera hjá sama myndug- leika og helst hjá ti fólkavalda, um tað er gjerligt, og minni hjá umsit- ingini. Annars haldi eg, at undirvísingar- lógirnar sum heild eru við at geva limunum í einum åvisum føroyskum yrkisfelag við umleið 600 limum ov stóra makt í okkara lítla samfelagi. Hetta yrkisfelag hevur maktað at plasera limir sínar í stóran mun í landsskúlaráðið, landsskúlafyrisit- ingina, í landsstýrið og í legtingið, meg. umframt í skula-, bý- og bygdarráð Stutt sagt, har avgerðir verða tiknar un undirvísing elsini avg A vleiðingarnar av hesum vera meira Varð tað nakar sum talaði um at vera »innhabilur Slíkt hugtak finst valla har Vit hava í Feroyum fleiri vælvirkandi yrkisfeleg, tí betur, men eg ivist í, hvussu væl vit øll høvdu dámt tað, um hesi fingu somu makt Tað sær út sum undirvísing er ein heilag kúgv í okkara samfelag, har bert limir í nevnda kanska onkur akademikari skal loyva sær at hava eina meining Hvat er tað so fyri undirvísing, sum hesar kreftir bjóða okkum ídag? Er henda læran mest meguligt til gagns fyri okkara samfelag? Verða vit skúlað til at vera av bestu fisk- arum, arbeiðsfólkum í vanligum týdningi, íðnaðarfólkum av ymiskum slagi, ? og meira sjónskar sterr yrkisfelag og landbúnaðarfólkum o.s.frv.? Svarið er nei, vit eiga ongan fiski- vinnuskúla, ongan arbeiðaraskúla, ongan íðnaðarskúla og ongan land- búnaðarskúla! Okkum tervar idag meira vinnu- skúlar enn okkum tervar latínskúlar og ítróttarundirvísing! Hvat er so meiningin við hesum velduga, kostnaðarmikla apparati av einum skúlaverki? Skulu vit ell á onkran tilfeldugan skúlabonk, uttan mun til, um útbúgvingin hóskar til okkum og til okkara samfelag? Lat tað vera sagt heilt greitt, at út- búgving er ein aðaltáttur fyri trivna og framburð hjá okkum ellum, men hvussu verður hendan útbúgving prioriterað? Er tað eftir tervinum hjá: A. undirvísarum B. skúlamyndugleikum og síðan: C. samfelagnum D. einstaklingunum ella áttu vit at haft prioriterað eðrvísi? Eg trúgvi ikki á pástandin um, at politikarar vilja hava flest megulig av okkum á skúlabonk, so at ikki sæst, at arbeiðsloysið veksur í hesum landi. Tað verður jú bert ein stokkut freist, tí samfelagið livir ikki av, at helvtin av fólkinum situr á skúlabonki, meðan hin helvtin eru undirvísarar. Eg haldi, at grundleggjandi nýtonking eigur at fara fram í Før- oyum innan undirvísingarsektorin, sum nú er feroyskt umsitin burturav. Tá verður vónandi komið til ta niður- stødu, at í nógvum førum eigur at vera prioriterað eðrvísi.