leygardagur 12. juni 1982síða 10

lamagnus gierdist rín hetja. So skjótt sum eg dugdi so frægt at lesa, fór eg at lesa alt, eg fekk hendur 3, U keisaran intologiina, kvædabøkurnar hjå esi Pa = Corpus Carminum Faeroensium ú koma trupulleikarnir. Tað er eingin ivi um, at kvæði nir hava hildið við teimum kristnu. Teir kr s dust sannleikans stríð móti myrkursins heidnu fjeldur Men kvædayrkjararnir vóru samstund yrkjarar, sum teirra enntá frálíkir lóast eg ógvuliga treyðugt vildi viðganga 3, skilti sum eg las, innast inni, at summir av heid gunu vóru bæði erligari, djarvari og niskjansligari enn teir kristnu. Skaldagávurnar hjá kvæðayrkjaranum tóku steðið undan sjónarmiðum hansara Pak t.d. Angulund kong. Hann var høvudsfiggindi Karlamagnusar. Hann var oddamaður hjá heidning- inum. Hann var sjálvur myrkursins drottur. Hann átti av rettum at verið ein íholdan av ellum, ið ónt og ljótt var. Hetta helt eg eisini í fyrstuni. Men kvæðini vísa okkum nakað annað. Tá ið teir báðir, ljósins og myrkursins umboð. metast í Runtsivalsstriånum, og Karlamagnus heggur beinini á Angulund kongi av um knøini, verður sagt soleiðis frá: Tað var reysti Angulund kongur læt ikki á sær finna, stubbarnar setti hann niður í jorð og bardist ikki minni Ruddu teir á Angulund kong g fjoruti mannabúkar, n var ikki við vápnum vegin Hesi erindini sáddu iva í mítt sinni. Hetta var ikki fyri nark. Her var ikki gingið rætt til. Samstundis birtist í virðing minun1 sinni ein loyr ikki heilt viðgingin Angulu kor kki vera nøkur bløka i Eisini í Ámunds rímu var ein tilburdur, sum vik d kongi. At teir heidnu ava kenslur sur ur fólk, var sjálvandi pura Kortini verður sagt soleiðis frá, tá ið Gyðin Angulund kong við hevdinum á Til døkku myndina av Án sSKUIGU Tad var Á alla gleði misti, ngulund kongurin triggjar reisur á einum sinni blóðugt høvur kysti. Hetta erindið er, við sínum barbariska glæstri, so hug- takandi, at hann ið einaferð hevur hoyrt tað sum barn, gloymir tað ongantíð aftur. Ein illgruni var vaknaður í mær. Hann, sum soleiðis bar seg at, var ikki bara eitt kensluleyst ómenniskja. Tann svart-hvíta myndin, har teir kristnu vóru teir góðu og teir heidnu teir óndu, var skeiklað. Hóast bílætið av heidningunum broyttist, helt eg trú- liga fast við mína virðing fyri keisaranum. Hann var hetjan yvir ellum hetjum. Hann var kanska, djúpast sæð, eitt faðirbílæt. Ivaleyst havi eg eisini sett meg sjálvan í hansara stað. Men sum eg las víðari, kvæði fyri kvæði — og rím- urnar um Karlamagnus eru sum kunnugt nógvar, — fekk mín skínandi hetjumynd ein smeitin fyri og annan eftir. Keisarin leyp framav. Hann læt aðrar vinna sær neisur. Hann brúkti sjálvur snildir, ið vóru honum óver- dugar. Viðhvert var tað ikki sørt, at hann gjørdi sær fyri skommum. Í Aligast rímu lá hann og lúrdi inni undir eini song. Eg helt ikki hetta sømdi seg einum keis- ara. Í Oddvalds rímu kemur heidningurin Oddvald inn á borgina og, sum ríman tekur til, »hann tók um keis- Leygardagur 12. juni 1982 arans hvíta skegg og lyfti hann upp úr sætis. Hetta var at lata ov nógv um seg ganga og enntá á síni egnu borg! Í Geipa tátti spyr keisarin, um nakar veit hansara yvirmann, og tá kona hansar. nevnir keisaran á Mikla- : hana á báli! hjá einum barni, at fáa garði, lovar hann at brenn Tað var ikki torført, sjålvt eyga á tann illsinta og fåfongda reyparan, ið goymir seg undir hesum orðunum. Men tann dyggasta smeitin fekk mín hetjumynd, tá eg kom til Flóvants rímu. Orkur minnist kanska, hvat ið hendir í hesum kvæði. Flovant, frændi keisarans, kemur av óvart at stoyta niður á ein hertoga, tá hann skal skeinkja við hóvið hjá Karlamagnusi. Hertogin slær hann, so hann fer at bloða nasablóð. Flóvant heggur eftir hertoganum, sum fellur deyður niður fyri foturnar á Karlamagnusi. Flóvant flýggjar, við keis- aranum í helunum á sær. Hann kemur til frúnna Ljósu- lind, sum biður hann krógva seg í skóginum. Men keis- arin finnur hann. Tá veit Flóvant sær ikki onnur ráð enn at royna at verja seg, so frægt hann er mentur. Tað vísir seg tå, at Flóvant, »putusveinurin«, vinnur á keisaran- um. Hann letur keisaran úr og blakar hann í eitt skarns- díki. Tað var ikki við góðum tannabiti, eg las hetta erindi um mína mætu hetju og håttvirdu fyrimynd: Har komu sveinar ríðandi, tóktust komnir í vanda, naknan sóu teir harra sín djúpt í díki standa Sum lesarin ivaleyst grunar, var keisarin blivin meira livandi í mínum huga enn tey fólk. eg metti á áljósum degi. Og eg haldi meg vita, at ikki bara eg, men mangur annar feroyingur — og fyrr í tíðini flestu foroyingar — hevur kent tað soleiðis. Fyri teimum hevur kvæðaheim- urin næstan verið veruleiki. Men tað var munur á kvæðakappunum Sjúrður Sigmundarson og Brynhild Buðladóttir hoyrdu heima í eini fjarari sagnaeld, tá menn skiltu fuglamál, og tá ormar goymdu at dýrum gripum. Karla magnus stóð teimum gomlu feroyingunum nærri. Hann menniskja enn hetja. meira veruleiki enn segn. Hann hevði dygdir. Men hann heyði eisini veikleikar. Hann kundi verið ein teirra. Tad hevði ikki verið torført at hugsa sær hann, sitandi við endan á brúdleypsborðinum, ella ríðandi inn um begarðarnar, meðan Ljósivant skygdi í sólini. Í Amunds rímu er eitt erindi, sum sigur eitt sindur um hesa lýsingina av keis- aranum sum menniskja. Keisarin er, sum ikki eina ferð, lopin framav, hevur herjað á ein heidning, sum vísir seg at vera hansara yvirmaður. Hann kemur livandi frá hesum, men ikki av egnum ávum. Keisarin tekur soleiðis til, tá hann er komin heilskapaður heim: var meira storar Svaraði keisarin Karlamagnus, tað var mær so líkt, Stuttsøga eftir Hanus Andreassen Seinni partur (fyrri partur var í blaðnum 5. juni) tað verður ikki í mínari ævi eg komi mær aftur í slíkt Í ørindinum er meira enn ein feril av skal siga, nú er tíð at gevast. Orðini kundu ve einum eldri manni, eftir ta seinastu ferðina á fjalli ella ta Hver 1 . sjalyspei rið segd av seinastu bjargaferðina. Fyri at venda aftur til mín sjálvan, so gjørdist mín keisaradyrkat. at enda so stór, at eg hålvavegna kom í neyð av henni. Keisarin var við í mínum spæli um dagin. Eg droymdi um hann um næturnar. Eg hevði marruna Til endans rann hann eftir mær í svevni, ikki aftur, í óhugnaligum, krypilskendum av honum til at kenna dreymalíki. Men so hendi nakað, sum, hugsi eg, var við til at gera enda á hesum skili, ella óskili. Í triðja Bragdar tátti kom eg til hetta erindi: Keisarin av Fraklandi, hann skuldi til kirkju ríða, tá ið hann kom har mitt á leið, fekk hann helsótt stríða. Hesar reglurnar vóru mær eitt sindur torskildar. Eg visti ikki, hvat helsótt merkti. Men eg grunaði á tí eitt sindur hátíðarliga ordalagnum, at her var einki gott í væntu. Eg las víðari. Nekur erindi seinni var eingin ivi um, hvat ið hent var: Eystan fyri kirkjuna, ið dreingir eyka tal, dimmur er hesin dapri dagur niður í mold at fara. Keisarin var deyður. Eg gekk leingi og mestsum øtadist innan i mær sjálvum. Eg hevði livað so leingi við keisaranum, og tað var mær næstan ógjerligt at skiljast frá honum Umaftur og umaftur fór eg eftir bókini, nærkaðist var- liga. við etan í huganum, staðnum. har orðini stóðu. Men tað segði tað sama. Keisarin var deyður Hesa kensluna av tómleika, henda svára saknin, ið kundi vara í vikur. kom ein at kenna umaftur og umaftur í framtidini, tá ið ein persónur læt lív, ið var so livandi yrktur, at hann í eins huga hevði fingið hold og blóð. VI Fólk nú á degum, sum lesa ella hoyra kvæðini, fáa ógvuliga ymiskt burturúr. Summum tykjast tey ivaleyst fjar, ikki til at skilja, óviðkomandi — forn hugsan, fornar myndir, fornt yrkingarlag. Onnur aftra seg kanska av teimum blóðugu tilburðunum og teimum mangan ógvisligu og avgjørdu myndunum. Men fyri øll bókmentaáhugað og fyri ell, sum nærkast kvæðaskald- skapinum við opnum sinni, og fyri ell, sum eru vaksin upp við kvæðunum og dansinum, eru tey skaldskapur, í steðum so høgur skaldskapur, at einki, sum er ella verður yrkt á føroyskum, fær rokkið hægri. Hyggja vit gjellari at hesum skaldskapinum, sæst, at hann er ójavnur og ymiskur í dygd og slag. Ein stórur partur av hverjum kvæði er vanlig, hóvlig frásegn. Vit koyra um skip, sum sigla yvir hev. Um menn, sum ríða í bardaga. Um drongin, sum veksur upp í ríkinum. Uppi í hesum partinum av kvæðaskaldskapinum eru fest erindi, sum ganga aftur í ellum kvæðum, endurtekur, ífylla, erindi, sum líkjast, óneyðug erindi. Inn ímillum hesi erindini kemur eitt heilt annað slag av skaidskapi, har yrkjarin líkasum hevjar seg uppfrá, við ramiigari máli, glógvandi myndum, innblástum líkn- ilsum. Í hesum partinum av kvæðaskaldskapinum verður sagt frá teimum stóru hendingunum og avger- andi letunum. Tá ið kappin letur lív. Tá ið hann ella hon í sjónum ella dreymum sær sína lagnu. Tá ið rokin stendur til skýggja upp, og mótsteðumenninir hittast.