leygardagur 31. juli 1982síða 6

Síða 6 tíðindablaðið Útgevari: p/f sosialurin tíðindablaðið Postsmoga 76, 3800 Argir, telefon 11820 Fyritaksstjóri og blaðstjóri: Tórfinn Smith (ábyrgd) Blaðfólk: Høgni Djurhuus, Dagny Joensen, Jóhann Mortensen og Jan Miller Lýsingar: Árni Joensen Uppseting: p/f sosialurin. Prent: p/f pressan 1981 Ein ússalig tala oddagrein TAÐ rekist einki fyri nøkrum góðum samarbeiði í landsstýris- samgonguni og lítið er komið av skafti, av tí at semjan í samgong- uni hevur verið so sum so og út- litið fyri nakrari broyting er vánaligt. LÍTIÐ annað enn reyp um hver hevur hildið stytstu og hver longstu ræðuna á Ólavseku, hvussu avbera ósamdir menn eru og sitat úr donsku frágreiðingini frá ráðgevandi nevndini um Før- oyar, var at heinta í rødu løgmans. SERLIGA var koyrilin vendur móti ti eina landsstýrisflokkinum, løg- maður talaði nógv um eina alt ov stóra uttanlandsskuld, sum er munandi vaksin síðan nýggja landsstýrið tók við og síðan reyp um øll tey »tiltøk« sum vóru løgd still av sitandi landsstyri. Samstundis sum hann boðaði frá, at landsstýrið fór at seta í verk fleiri almenn arbeiði, tá tað fór at líða nærri at nýggjum løgtingsvali. TAD eru tiknar munandi fleiri inn- tøkur frå borgarunum sidan borg- arliga landsstýrið tók við — og uppaftur fleiri skattabyrðar kunnu væntast. UM fiskirættindasamrådingarnar úteftir segði løgmadur,' at tað hevði eydnast at fáa ngkur góð úrslit og var hetta serliga ti posi- tiva samarbeiðnum, sum lands- stýrið hevur við kommunistalond- ini, fyri at takka. Var hetta sam- arbeiði ikki, so hevði úrslitið verið burturúr vánaligt úteftir. ANNARS reyp av verkum, sum fráfarnu landsstýri høvdu lagt til rættis og fingið pening til, bæði á heilsu- sosiala og mentunarliga o.ø. økjum. EIN tala um innanhysis ósemju, har legmaður meira syntist at hava stóran tvørleika at siga nakað, tí hvat skuldi maðurin siga um samvinnu og úrslit. Hann skjeyt eftir andstøduni, ti hon skuldi ikki hava funnið síni bein. Hóast meginparturin av konstruk- tivum tingmålum eru frá andstød- uni. EIN ússalig roynd at fjala útyvir ómegd og spjaðing og lítla føri løgmans at samvinna. VIT skulu aftur kenna hvat sjálv- bjargni er, endaði løgmaður. Men fyrsta. treytin má vera, at samgongan sjálv finnur síni bein. Tað hevur hon íkki nú skeiðið skjótt er hálvrunnið. Og tað er ússaligt. Ummæli av einum ummæli — ella eitt ummæli = | = . av Brå id vantar Beinanvegin i hesum ummæli av einum ummæli, skal verða sligið fast, at Hegni Djurhuus hevur sín fulla rætt til, at halda um Brá, hvat hann vil, tað er hansara sóla- klári rættur. Men tað forðar ikki fyri, at koma við nøkrum meira prin- cipiellum hugleiðingum um tað at ummæla og her serstakliga ummælið hjá Hegna Djurhuus av Brá í Sosialinum nr. 67 — 17. juli 1982. Tad fyrsta tu kanst vænta tær av einum ummæli er, at tað heldur seg til og viðgerð tær ætlanir og fyriætlanir, ið fólkini aftan tíðarritið sjálvi hava sett sær. Gaman í, Hegni D. hevur sín fulla rætt til at halda, at tær eru skeivar og áttu at verið ødrvisi. Men í einum ummæli eigur tað at verða ummælt, ið ætlanin er við tíðarrit- inum, og hvussu tað er eydnast. Vit hava í blaðstjórnini ongantíð ætlað okkum at geva út eitt: »tidarrit i Feroyum, sum eina ferð um mánaðin kemur út við aktuellum tilfari um ment- an, livandi uppsett<. (Sosi- alurin 17. juli s. 7). Tað kann gott hugsast, at tervur er á einum tílíkum tíðarriti, men vit hava so ongantíð sett okkum fyri at geva tað út. Tað sýnist sum um Hegni D. ummælir alt tíðarritið samsvarandi hann kundi hugsað sær, men sum ikki er okkara hugsan, hann kann ikki lasta innihaldinum í Brá, tí tað ikki er í samsvar við hansara hugsan um eitt aktuelt mánaðartíðarrit. Tí er alt ummælið sum tað er, skrivað undir heilt skeivum fortreytum. Har- næst verður brigdað okkum, at vit hava lagt okkum fast uppá innihald og uppseting. Eg havi nú hugt alt Brá igjøgnum aftur fleiri ferðir, men eg dugi ongastaðni at síggja, at nakað tílíkt verður nevnt nakra staðni. Hetta er aftur eitt demi um, at tað sum Hegni D. ummælir ikki er Brá, men ein útgávuætlan soleiðis sum hann hugsar sær hana. Hetta ber ikki til í einum ummæli. Fremsta uppgávan hjá einum um- mælara er, at halda seg til tað hann ummælir og ikki nakað heilt annað, sum Høgni D. ger. Tað hava vit tíverri alt ov nógv dømi um í Feroyum, tildømis hjá Ola Breckmann. Sosialurin hevur sein- astu árini havt eina reð av ummælum, ið hava verið sermerkt av dygd og um- hugsni — hesin ummælari hjá Sosialinum, Jógvan Isaksen, ið annars eisini er blaðstjórnarlimur á Brá — hevur so sanniliga ikki lagt fingrarnar ímilum og hevur ikki bert havt rós- andi orð til tey verk, ið hann hevur ummælt, men hann hevur altíð grund- givið steðu sína og tað haldi eg er ein aðaltáttur í ollum ummælaravirksemi, at bæði rós og last verða grundgivin. Hvussu er so grundgev- ingin fyri negativu umtal- uni av Brá hjá Høgna D. Fyrst skal nemast við nakað, sum er beinleiðis lættisoppakent og ikki sørt óreiðiligt hjá einum ummælara. Viðgerðin av inni- haldinum í Brá Hegni D. skrivar soleiðis um nakað av tilfarinum: „Jógvan Isaksen rósar Karsteni Hoydal á seks síðum. Hanus Andreassen hevur verið á yrkjara og rithevundaskeið í Sve- ríki... Av ikki umsettum tilfari er greinin hjá John Gustavsen um Alta-málið. Hon er á norskum«. Er hetta upplýsandi ella ein góðskumeting av hesum greinum. Her vanta nøkur: hví og hvat. Hvi heldur Hegni D. at Jóg- van Isaksen rósar Kars- teni Hoydal? Hvat skrivar Hanus Andreassen um frå skeiðnum, hvussu er tað, og hvat heldur Hegni D. um tað? Greinin hjá John Gustavsen er á norskum, er tað ein kvalitetsdómur? ella hvat heldur Hegni D. um greinina? Somu atfinningar kunnu gerast mótvegis hesi atfinning hjá Hegna D.: »Uppsetingin er tradi- tionel. Hon er stirvin og keðilig. Á síðunum 2, 43 og 66 er handskrivaður tekstur. Sum minst tríggj- ar kettur úr høvdatrog«. Tað kann gott verða at Hegni D. hevur rætt, men so hevur hann so sanniliga eisini skyldu til at koma við eini grundgeving. Av- gjerd orð uttan grundgev- ing siga onki. Hvat er ein traditionell, keðilig uppseting? Hvussu heldur Hegni D. kann hjálpast uppá hetta, ella hverji demi hevur hann at vísa á um góða, spennandi og liðiliga uppseting? Treytin um grundgev- ing er heldur ikki hildin, tá ið Hegni D. skrivar um greinina hjá Eyðuni Andreassen, at hon er ífylla, tí hon upprunaliga varð hildin sum fyrilestur í Turku í Finlandi. Fyri tað fyrsta, so hevur hon ikki fyrr verið á prenti á foroyskum, og harnæst so hevði tú væntað tær, at tað ikki fór at verða for- segan hjá greinini, ið fór at verða viðgjerd, men innihaldið, innihaldið er eins áhugavert, sjålvt um tað upprunaliga er ein fyrilestur hildin um før- oyskt evni í Turku. Hvussu nógvir føroyingar heldur Hegni D. vóru til staðar í Turku, tá ið fyri- lesturin varð hildin. Samtid-fortid Eitt sindur byttisligt er kanska av mær, at visa å, at Høgni D. i einum av- gerðandi føri sýnir, at hann ikki hevur ans fyri, at tað at skriva um fortíð ikki altid er tad sama, sum ikki at vera tilvitin um samtidina. Hann leggur stóran dent á, at tíðarritið finnir sær steði afturi í 1901 og at Malan Simon- sen í grein síni fer aftur til fyrstu skrivandi føroysku kvinnurnar. Bæði hesi fyribrigdi kunnu lýsast undir einum. Tað at taka steði í Kristini í Geil, er so, sanniliga ikki at vanvirða okkara samtíð — beint tverturímóti verður gjørd ein roynd at knýta aftur til rák í Feroyum og í foroyska samfelagnum, ið hava havt og hava alstóran týdning og eru ein fyritreyt fyri at skilja okkara samtíð. Tað ber ikki til, at skriva um nútíðina út í tóman heim, tá kemur tú ikki at skilja samtíðina, tverturímóti so ber bert til at skriva um samtíðina, tá ið vit skilja, hví hon er, sum hon er. Eitt seguleyst fólk er uttan identitet. Tann sum hevur valdið yvir seguni hevur eisini valdið yvir samfelagnum. Feroyingar eru eitt seguleyst fólk í tí týdningi, at sega okkara verður = avskeplað. Tí hevur tað eisini týdning, at finna seguna aftur og knýta aftur í tey fram- burðssinnaðu, týdningar- miklu rák, ið m.a. Kristin í Geil umboðaði, at finna okkara segu aftur. Inngangurin hjá mær er ikki skrivaður um 1902 men um 1982. Sama kann sigast um greinina hjá Maluni Simonsen, hon roynir, at geva sítt til, at grundar- steinurin kann leggjast, so tilber at viðgera kvinnu- Nr. 72 — 31. juli 1982 bókmentir okkara og so- satt kvinnusegu okkara, ið ikki hevur verið gjert nógv av fyrr. Hvat er tá meira natúrligt, enn at byrja við fyrstu skrivandi føroysku kvinnunum og umsteðunum hjá teimum. Tú kanst verða ósamd/ur ella samd/ur, men á tað stødid ber til at byggja víðari. Sum kunnugt so varð Rom ikki bygt eftir einum degi. Greinin hjá Maluni Simonsen er so sanniliga samtíðarkend sum nakað. Samandráttur Samanumtikið ber til at siga, at Hegni D. onga- staðni grundgevur steðu- takanir sínar og tá er tað ikki longur eitt ummæli, men ein journalistisk frá- greiðing, tíverri sera sub- jektiv. Tað skal íkki leggjast Hegna Djurhuus til last, eg havi ongantíð hildið, at tað ber til at vera objektivur, men tað forðar ikki fyri, at Hegni Djur- huus helt ávís dygdar- krev, ið mugu krevjast av tí, ið gevur seg til at ummæla. Ummælir í Feroyum Annað er, um tað er rætt, bert at biða tilvildarlig blaðfólk á einum blaði at ummæla, so hetta so hatta. Tað átti at borið til at savna saman eitt lið av fólki við serstakum áhuga fyri ymiskum mentanar og listargreinum á blødunum, ið so kundu bygt upp eina traditión fyri ummælum, ið íkki vóru so journalistisk sum ummælið hjá t.d. Hegna Djurhuus. Harvið veri ikki sagt, at blaðfólk ikki fult út kunnu rekja tílíkt starv, tað sigur seg sjálvt, men eitt dygdargott ummæli er nakað annað enn vanligur tíðindaflut- ningur. Vit hava ikki øll somul skil fyri ellum. Tað hevði verið øllum pørtum at gagni. Ikki minst teimum, ið fáast við mentanarligt virki av einum hverjum slag, soleiðis at hesi høvdu fingið eina viðgerð, ið varð teimum ein hjálp og veg- leiðing framyvir. Hjartasuff Eitt lítið hjartasuff. Eg kann ikki lata vera við at koma við eini lítlari við- merking viðvíkjandi stjórnanini av Sosialinum. Hevur blaðstjórnin ongar ávísar reglur hon gongur eftir t.d. hvat er ummæli, tíðindir, lesarabrøv o.s.fr.? So hevði ummælið hjá Hegna Djurhuus verið sett undir lesarabrev, ummæli eftir teimum treytum, ið eg her havi sett, er tað ikki. Rógvi Thomsen