leygardagur 25. september 1982síða 9

A eu ET Leygardagur 25. september 1982 Fjørdurin og sildin Jørgen og tær báðar elstu systrarnar royndu at hjálpa til við húsarhald- inum hesa truplu tíð. Tá fekst eingin sosialhjálp av nekrum slag. Jergen var tí mangan í fjørdinum eftir sild. Tann stórsligna og forvitnisliga náttúran við ellum sínum livandi skapningum vakti kenslurnar i Jergeni, longu tá hann var smá- irongur. Nú hann slapp út í fjørdin og sá tað liv, sum ar var, var tað sum okkurt fangaði. Tað var serstakliga fjardasildin, 6—8 pr. kg., teir fiskaðu á fjørdingum, men einstakar sterri sildir vóru av og á í gernunum Eg havi altíð verið so forvitin og havt eyguni við mær, hvar eg havi verið. tí eg havi hildið tað verið so áhugavert, sigur Jørgen og smílist. — Heili 0 ár av lívi mínum við jálp frá fleiri áhugaðum ikum halgaði eg til at avna sildapusiuspælið frá 1929—1959 Fad byrjaði 929. tá jørgen var i; ara gamal Þeir høvdu onkuntið verið Le ti við báti um nattina, tå jørgen varnadist hesa stor siidina, Sum nann seinri uppdagaði var ein jalvstødugur siidastovn- ur. ið hevå in uppruna úti Suðurovarnanka Hetta r havsild miðalstedd 5 til kiloið Hvi, hví... A Jørgen undradist at eingin hevði givið hesi sild gætur, tí hon var inandi størri og gav ti munandi meira pris enn tann van- liga fjarðasildin Eftir at eg havði fing- ið hesa vitan um hesa stóru havsild, vóru tað fleiri spurningar. ið stungu seg upp. Hví hetta og hví hatta. Hví hevði eingin tosað um hesa stóru sildina, hví hevði eingin roynt miåvist eftir henni...og hví høvdu teir ikki fingið hana 297 gern- ini Og nú fór granskarin og náttúrufreðingurir Jør gen Olsen til verka einans 17 åra gamal Skjótt ar honum reitt, at henda stóra ildin bert kom inn á fjerð um náttina. Munurin henni og vanligu fjarða sildini var tann, at hav ildin gjørdi nógv meira im seg, tá hon kastaði seg, tí hon var nógv sterri Sildin kom inn at landi at fáa sær fødi fyri tað mesta reyðátu, sildamurt ormar og ymiska aðra átu sum helt til inni á firð inum So við og við eydnaðist tað honum at fáa fleiri og fleiri upplýsingar um hesa sildina. Jørgen hevði ikki nógva skúlagongd, so hann mátti sjálvur kanna seg fram til síni úrslit. Jú, nógv sild vaks upp inni á firðinum, til hon var so stór, at hon stóð í tummagernum. Tá byrjar hon at leita sær út á Suðuroyarbanka, eins og seiðurin ger, tá hann gerst stórseiður. Tá sildin bún- aðist, kom ein partur av henni innaftur á fjerðin Vársildin kom vanliga inn á fjørdin at rygna 12.—14 apríl. og var henda sild sera stór 3—4 pr. kg. Vársildin, sum kom einn at rygna, sást einki til, fyrr enn hon kom inn á fjørdin. Hon kom eftir botninum, men tann stóra og feita havsildin, sun kom inn á summarið, síggjast. tí hen svam fjørdin um kundi altid einari upp undir vatnskorpuni og kundi tí síggjast á tugi- num hvar torvurnar vóru. Hann kom altíð inn sunnan fyri Litlu Dimur og helt leiðina vestur móti Vágsfjorði Fad vanliga var, at hon skilur seg sundur, tå hon kom inn åraka Tangodd- irnar. Nakad fór inn Hov, nakad inn i Vika- byrgi, men meginparturin bylgjulongd heilt fór inn á Vág Kannaði og kannaði Jergen hevði sett sær fyri at kanna ta tá ókendu hav- sildina til fulnar. Hann hevði ongan lærdóm innan hetta ekið, men so stórur var hugurin og so gott var tolið. at hann læt onga summarnátt, tá veðrið var til vildar, fara aftur um bak. uttan hann lá á fjerð- inum í opnum báti og kannaði...hugdi og lurt- aði og heimafturkomin út móti morgni skrivaði hann alt upp. sum hann hevði sæð og hovrt Hetta gjerdi hann av sínum eintingum, ti neyvan lá tað í hansara hugaheimi, at Jergen M Olsen einaferð í 1980-árun- um skuldi geva út eina ella fleiri bøkur um júst hesa tíðina Vit lata Jergen sjálvan greiða frá Tíðin gekk. Eg kann iði og kannaði. Serstak liga summarnæturnar ti tað vísti seg. at tá tað hevði verið gott sólskin um dagin, kom havsildin heilt inn á fjørdin. Men hví kom on júst inn eftir heitan sólarríkan summar lag, spurdi eg meg sjál an. Har lá eg so í báti, pinnastillur, nátt eftir nátt og fylgdi við lívinum Jørgen Olsen i ferð við at signera fyrstu bók sina, id rødini »Nåtturunnar børn« ikki var tað sjonum legið. at sildin kom inn títan á heitan dag, ti ta var eitt øgiligt liv í fjørd- num Sildin fylgdi átuni. Og atan leitaði, hagar skuggi var at finna. Eitt nú at bátinum. Men skuldi tú fáa átuna nærhendis bát inum, so var neyðugt ikki at flyta nakran lim. Bert eitt lítið ljóð. og åtan fór annan veg og 'sildin aftaná Jørgen sigur víðari frá, at hann til tíðir fekk góðan stuðul frá vinum og kenn ngum. Pápin var mangan við honum. til heilsan fór at bila. Síðan var tað ein vinmaður. best kendur sum Jóhannus á Brekk- uni, sum hjálpti Jergeni manga einsamalla náttina á Vágsfirði. Øll tey sein- istu árini var tað bróð- urin, Sam, sum var við Jørgeni h mundi tad Margretha sála, ið var størsti studul- Men heist Vera Konan in hjå Jørgeni øll hesi år Havsild alla stadni Jørgen, var tad einans i Vági, at menn vóru varug- ir vid hesa stóru sildina? Gott tú spurdi um hetta. Ti henda spurning setti eg eisini mær sjávl um. Eg spurdi tá norð- ingar, um teir ikki av og á fingu stóra sild í gern- unum. Fleiri segdu, at tað høvdu teir. Tó bert nakrar einstakar. Ná, hugsaði eg So var tað ikki bert á Vågsfjørd, at havsildin leitaði inn iðrastaðni hava menn telst ikki gjørt náttar czanningar og hava t1 mest rukt tummagern summarsildina. Eg fór so at brúka vidari gørn. Hugsadi, at tað mátti vera loysnin. Eg så esa stóru sildina. eg hoyrdi hana. I toku serliga kundi ein rógva langa leið eftir ljóðinum av sildini. Sildin dámdi best hesi tokukveldini. ti hon var bangin fyri fuglinum. Gernini Men hvussu bar so til við víðari gernum? Bíða nú, ikki so bráð- ur. Eg fekk fatur i tveimum víðari gørnum »g setti tey, men ikki bar til kortini. Eg helt tað vera legið, tí eg sá torv- irnar koma oysandi. Atan eyp upp úr sjónum við eltandi aftaná Skjótt kom eg eftir ti, at ildini er var okkurt, sum ikki ir rætt. tí hverja ferð tan og sildin nærkaðust ernunum, vendu tey og t ru framvið um tey høvdu sæð gernini. Hetta var ikki lætt at finna út —-...—— Til Grenlands at fiska tosk meðan silvurið svam millum brúgvarnar | 1 iv. Og tað gingu eisini leiri ár. áðrenn eg fann svarið So tú gavst ikki so? Nei, eg vildi hava vildi ikki geva uppat. Nú setti eg so hetta at Vita. eg tvey gern seinrapartin á legi og tvey líka skýmingini. Sum tíðin eið, uppdagaði eg, at tað altid var meira í teimum gernunum. sum vóru ætt út í skýmingini enn teimum, sum vóru sett tíð- liga á kveldi. Og hetta hendi hverja ferð. Hvussu hetta bera til? Henda stóra havsildin, sum ikki vra inni á fjørd- inum um dagin, hvussu kundi hon vita, hverji gørn høvdu staðið longri í 1 kundi so sjónum? Eg for so at vaska gørn ini fyri at vita, um hetta hevði nakra ávirkan. Tá vísti tað seg at ganga betri. Mundi svarið liggja á varrunum, hugsaði eg! Tad mátti vera okkurt sum átan og sildin sóu á gørnunum sjáivun So vaskaði eg oil fýra gørnini. Setti tvey út kl tyra — fimm einnapartin og hini tvev lika SKVI ingini rad visti seg ! gørnini, sum eg st im kveldið. fangadu meira enn tey. eg sett it seinnapartin Eg eygleiddi nú gern og a gørr voru ur sild og så, sum ta bummull, høvdu plankton og hvalspyggjatægrir test seg. Hesi virka ti sjalviýs andi. Svarið var funnið Sjálvt á Levy sneggigu nyiongernini eru hesi sma- kykni og hvalspýggju- tægrir før fvri at festa seg tí tey eru klistrut sum lokkanet Bæði áta og sild síggja tey sjálvlýsandi gørnini og fara tí ikki gjegnum tey, men vendu fra og tara teimum. Hetta eisini vid leingi gernini hevdu staðið í sjónum Hevdu tey staðið stytri hevdu ikki so nógv av smákyknum fingið sett seg á tey, og ti soust tey ikki Hóast tað voru gingin framvið samsvaraði hvussu fleiri ár, so var tað enn einaferð eydnast "inum HVÍ svara | Næsta leygardag kemur 2. partur av samreðuni við Jergen | Olsen. Hann snýr seg um tað ómetaliga stóra ríkidemi, sum | svam inni á feroysku firðunum men sum ikki var fiskað, av ymsum orsekum