hósdagur 13. januar 1983síða 2

Het rt egern spurning ella onkran trupuliieika ; Á j fingið vidgjørdan í hesum teiginum Spyr Sosialin sum tú kundi ynskt Skriva til: Sosialurin, postsmoga 76, 3800 Argir. Merk brævbjålvan »Spyr hø 1 Sosialime. Sálarfreðing- urin: Klaustrofobi og ótti fyri blóði sorgir og flesta tykki eitt valavbalanserað lív, sum neyvan man hava tær stóru sálarligu ávirk- inninar á tað, eg nú skal greiða frá Sum smádrongur dámdi mær ongatíð lítil og aftur- latin rúm, við ongum vin- deygum. Visti mær einki verri, tá eg varð noyddur at fara í summarfrí við pápa mínum við flog- fari. Eitt lítið og trongt flogfar við fáum og smáum gluggum. Kvælið. Somuleiðis var at koma á biograf, at vera noyddur at sita mitt í mongdini í kirkjuni, at sita á baksetr- inum í bili við ongum hurðum aftan, at koma inn i elevator, o.s.fr. Alt hetta var við at gera meg eran. Sum eg gjerdist eldri lærdi eg at vinna so frægt á hesum, at eg ikki gjørdi mær til skammar millum fólk. Istadin fyri at fara uttanlanda við flogfari, so fari eg við skipi, eg seti meg aldri á eitt baksetur, g gangi trappurnar ístað- in fyri elevatorin og fari eg t.d. inn á eitt lítið w.c. við ongum gluggum, so læsi eg ikki hurðina av ótta fyri at verða innistongdur Tað eg kenni og merki kallast vanliga klaustrofo bi. Hvussu so nógv eg sigi hetta tyda, mær sjalvum, at hevur einki at ikki kvælast inni o.s.fr.,« og hvussu so „tú kanst her nógv eg veit at tað er satt, so kemur hetta sum ein ósjónlig hond yvir meg, tekur hverkratak um andarer mítt og vil taka ondina frá mær. Eg komi í andaneyð og vil svíma. Nakað tað sama hendir, tá eg síggi blóð. Eg komi í andaneyð og vil svíma. Ég havi verið rættuliga buld- rutur, brotið meg sundur fleiri ferðir, tríggjar ferðir opið beinbrot og ein brotn- an arm, so eg kenni eitt sindur til at bleða. Havi eisini verið burtur nakrar ferðir, verið kannaður á tuberklasteðini og m.a tikið blóðroynd — og svímaður hverja ferð. Fyri ein tilkomnan mann sum meg við álitis- arbeiði, kendur sum ein ið ikki hevur staðið aftast millum sjómenn, so er hetta eitt sindur keðiligt Ein kann ikki um hetta vid vinmennirnar, ti ein bert at »Halt kjaft, tu ert svakur Gakk og legg teg til Arna«, og so framvegis tosa so fær vita Eg veit, og havi lisið mær til í donskum bleð- um, at ein kann fáa eina drúgva sálarfreðisliga við- gerð fyri hetta, men tað havi eg hverki stundir ella umsteður til Tí vil eg spyrja sálar- frødingin, um nakar er sum ein kann gera sjálvur Er nakar háttur ein kann venja seg fyri tilikum. Er nakar annars óskaðiligur heiluvágur ein kann taka, t.d. tå ein møguliga verður noyddfur í eitt flogfar? Ella t.d. um ein varð settur í geglið fyri sprutt- koyring tá haldi eg eg hevði rættuliga doyð. Vónandi kann sålar- læknin koma við nørkum góðum ráðum. C. I. Tygum hava frålika væl lýst, hvussu tað kennist at hava fobi. Orðið stavar frá trikska orðinum fobos, summerkir sjúkligt Eydun Joensen, sál Marjun Sigurdsdótt Marner arfrødingur ir, sosialrådgevi lækni bangni fyri einum ella tengt at ti fobiska objekt- øårum avmarkadum fyri- inum: ein heldur tí tað brigdi. Tey kunnu vera tronga rúmið, vatnið, ógvuliga ymisk, eitt nú knívin, blóðið o.s.fr. vera mysofobi, sum er bangni fyri skitti, aikmofobi, sum er ótti fyri hvessum am boðum, hydrofobi, sum er vatnskrekkur og ímillum mangt annað, sum í tyg- ara føri, klaustrofobi, sum er ótti fyri at kenna seg innibyrgdan ella trongum rumi Tad løgna við fobiium er, sum tygum pura beint skriva, sum annars ikki er m.a. at ein, bangin til, men íverturímóti væl virkandi á flest ellum økjum, er befongdur við slíkt ávíst bangilsi, sum ein sjálvur full væl veit er ógrundað, og sum onnur uppfata sum beinleiðis logið Fobi verður hildið at vera eitt slag av neurosu ella neurotiskum bangmni, sum elns og onnur neuro- tisk fyribrigdi verður hildið at stava frá uppliv- ingum ella konfliktum langt afturi í barndóm- inum, men sum í tí fobiska forinum verður upplivað í samband við onkra hend- ing ella lut, og eftirsum angistin bert verður lutvíst fortrongdur úr til- vitskuni, hevur ein lyndi til at uppliva bangni nær orsekina til óttan, og ti hevur ein lyndi til at uppliva ótta, tá ein kemur út fyri hesum lutum og fyribrigdum Foreldur flest minnast helst aftur á nógv fobisk fvribrigdi hjá bernum t bernini teirra. men sum síðani eru sloppin av við so sum tey framhaldandi hava ment seg: men tá fobiir sita eftir hjá tilkomnum og annars væl virkandi menniskjum, er tað sum við eðrum neuros tortert og minkað um mangan meðsamt at fáa um, tiansheldur gjørt av við angistina, sum aftan fyri byr Hjá bernum og håh vaksnum ber stundum til at linna um ella beinleiðis forkoma fobiium við spakuliga at nærkast tí óttakenda fyribrigdinum í tryggum umsteðum, t.d saman við onkrum, ein hevur fult álit á. Vaksin kunnu sjálvi, júst so sum tygum hava gjørt, fyriskipa seg so- leiðis, at fobiirnar darva og avmarka ein minst møguligt. Er ein t.d. bang- in fyri at koma á trongd innari í kóri í ovurfyltari Simonsen, Nr. 5 — 13. januar 1983 Turið Debes Hentze logfroðingur kirkju, má tað bera til at skipa soleiðis fyri, at ein fer heiman í góðari tíð og kann fáa sær sess uttar laga Hvussu teir hava roynt at grett herviligar fobiir við viðgerðarhættum líka frá psykoterapeutiskum samtalum til sera vanda miklar LSD-viðgerðir, vil tað vera ov langt at greiða ska innast frá her. men sagt frá, at tað nógv ráð fyri, hvussu ein bráfengis kann linna um óttan, um ein t.d. ræðist at ferðast í flogfari. EIn lítil verða ella nervatablettir fyri bangilsi hjálpa frálíka væl. men væl at merkja bert í løtuni: tað lekir ikki tann aftanfyri sjúkliga óttan. Hin spurningurin um ótta blóðið kundi verðið svaraður á líknandi hátt sum omanfyristand andi, og álvaratos eg skilji tygum ógvuliga væl, tí eg havi sjálvur roynt sum hálvvaksin at staðið í reðini til blóðkanningar á Tuberklasteðini og havt bestan hugin at sloppið mær á dyr aftur, aftaná at hava sæð prúðan- fiski- mann smollid í gólvið longri frammi í reðini, og ikki er frítt fyri, at slíkt hevur hug at renna fram fyri ein aftur. Ey Jo liggjandi fyr! Skelkandi tíðindi um tablettir: 100 fólk deyð av pinutablettum Abalgin pínutablettir er álvarsamast misbrúkta evnid í Dan- mark, sum oftast er orsok til deyða millum tablett misbrúkarar. Evnið er vandamikið í sær sjálvum, men serstakliga um alkohol ella narkotisk evni verða nýtt samstundis. Abalgin verður eisini nýtt í Foroyum Í grein í Aktuelt sigur Jergen B. Dalgaard, professari í Árhus, at hann longu í 1979 skrivaði til Heilsustýrið um Abalgin pínutablettir, og upplýsti um tilburðir ið førdi til deyða, sum Abalgin var at- voldin til. Hann setti fram uppskot at banna Abalgin tablettum. Hóast trý ár eru liðin, so er framvegis einki hent í mál- inum og lækna ávísingar verða enn skrivaðar upp á hetta vandamikla evni. Abalgin er eitt syntetiskt morfinevni, sum seinastu trý árini hevur elvt til deyða hjá umleið 100 fólkum. Ein kanning hevur verið gjert sum prógvar hetta. — Abalgin er lívshættisligt í mongdum niður til fimm- seks ferðir tí ávístu mongd ina — serliga um sjúklingar nýta alkohol ella narkotisk evni samstundis, sigur Jergen Dalgaard eisini Goymsluhylki Serliga vandamikið er >Abal- gin retard«, sum í mun til vanligu tablettirnar er so- nevnt goymsluhylki, sum í innihaldi er meira enn dupult so sterkt. »Abalgin retard« gevur spakuliga evnid frå sær, so hvørt sum magasyran brytur nidur hylkid. Hetta ger. at evnid virkar i longri tidar- skeidi enn vanliga tablettin. I mun til tablettina, so er tíðin eisini longri, áðrenn evnið virkar. Um sjúklingurin ella mis- brfukarin i bíðitíðini gerst ótolin og tekur eitt ella tvey hylki afturat. so er vandi a ferð. Abalgin verður givið eldri fólki og giktsjuklingum. Í Danmark selja summi tað víðari ella tað verður stolið frá teimum. Í hvussu so er, hevur tað víst seg, at fólk fáa fatur á evninum, sum ikki vita hvussu vandamikið tað er. A Apotekinum í Havn sigur Gunna Thomsen, farmaceut, at Abalgin verður útflýggjað giktsjúklingum og eðrum, ið hava brúk fyri pínudoyvandi evni, men at tað ikki er vandamikið at tekur tablett- irnar eftir ávísingini Sosialurin = spurdi Hegna Debes Joensen, lands- lækna, um tað var rætt at nýta Abalgin teblettir, tá hesar vóru lýstar at verða sera vandamiklar? Eg havi júst fingið skriv frá Heilsustýrinum í Dan- mark um hetta evnið. Annars hevur verið upplýst í viku- skrift fyri læknar um hetta evnið. Allir læknar eru gjørdir varugir við, at teir skulu nýta Abalgin tablettir við ansni Høgni Debes Joensen sigur, at hann hevur åvaring til allar læknar i Før- oyum, um at nýta annan heiluvág, har tað ber til, og at avmarka nýtsluna av Abal- gin so nógv sum gjerligt Eisini er gjørt vart við, at Abalgin saman við sovitabl ettum ella alkohol er vanda- mikið Er tað rætt at selja tablett- ir, sum eru so vandamiklar? — Tað er ein spurningur, sum er verdur at umhugsa, men av ti at Abalgin er gott evni måti pinu, so er torført at bannað tað, so leingi einki evni er, sum er eins gott. Av tí at læknar hava frían rætt til at skriva læknaåvis- ingar, so er torfert at hava við at gera, — serliga tá Heilsustýrið í Danmark hevur kannað málið, og ikki nýta, um ein elsini sent heldur, at grundarlag er fyri at banna Abalgin. Ber til hjå landslæknanum i Feroyum at bannað evni, sum í Danmark er loyvt at út- skriva læknaávísing til? Tað skuldi ikki verið ógjerligt, men tá vit plaga at halda okkum til heiluvåg, sum eisini verður nýttur í hinum Norðanlondum, og tá Abalgin ikki er bannað i Noregi og Sveríki heldur, so fari eg at umhugsa hetta einaferð enn. Abalgin er evni, sum sigst gera fólk bundin at hesum evni. Verður hugt eftir, hvussu nógvar ávísingar frá lækna verða skrivaðar upp á hetta evni? — Nei, tað hevur íkki verið gjert. Væntandi verður í næstum ein fundur, har vit ætla at hyggja eftir hvussu nógv verður brúkt av hesum evni og síðan fylgja kanning- ini upp aftur seinni, so yvirlit kann fáast, hvussu nógv fólk nýta hesar tablettir. Verða kanningar eisini gjørdar við ødrum heiluvág, sum fólk gerast bundin at ella beinleiðis gerast tablett misbrúkarar av? — Tað er bert grundarlag fyri at gera kanningar um Abalgin tablettir, sigur Hegni Debes Joensen at enda. Dag.