hósdagur 10. mars 1983síða 10

Síða 10 RN S0Sjalurin Landsstýrið oheppid í sínum vinnulivs- politikki Grundarlagið undir eini fíggjarlóg og øllum bú- skapi er tað framleiðslu- skapandi virksemið. Her hjá okkum er tað fiski- skapurin og tað, ið verður framleitt burtur úr fiski, bæði umborð á skipunum og á fiskiídnaðarvirkj- unum á landi, sum telur mest. Tí er tað av stórum týdningi, nú fíggjarlógin er til umreðu, at vísa á, hvussu óheppið hetta landsstýrið hevur verið við sínum vinnulívspoli- tikki. Lat meg fyrst taka fiski- veiðusáttmálarnar. Í fjer fekk EF loyvi at gera av, hvussu stóra negd av laksi, feroysk fiskiskip sleppa at veiða á fer- oyskum sjógki, og hetta fordi sum kunnugt til ein stóran niðurskurð. Hesin niðurskurður byrjaði í 1982, tá skuldu vit binda okkum til bert at veiða 725 tons av laksi, og mál- setningurin, sum er ein árlig feroysk laksaveiða upp á 625 tons, skulu vit rekka í ár. Við eðrum orðum hava vit bundið okkum til bert at veiða 625 tons av laksi um árið, meðan vit annars kundu veitt eini 11—1200 tons árliga. Ein brølari Fiskiveidusåttmålin við EF fyri 1983 inniheldur brelarar av líknandi slag. Í ár loyvi EF-sáttmálin út- lendskum trolarum at reka royndarfiskiskap eftir upsa við 120mm meskum inn at 21 fjórð- ingum, og somuleiðis loyvir sáttmálin royndar- fiskiskap eftir blálongu við 100 mm meskum, meðan galdandi meska- vídd hjá feroyingum — og á feroysku landleiðini annars — er 135 mm. Tá meskavíddin undir sein- asta landsstýri varð broytt úr 120 mm upp í 135 mm, var ætlanin tann, at meskavíddin seinni skuldi upp í 150 mm. Nú hendir júst tað øvugta, tå talan er um skip úr EF- londum, og hetta er sjálv- andi til stóran, óbótaligan skaða fyri allar føroyskar fiskimenn, sum veiða á føroysku landleiðini. Men hetta er ikki tann einasti brelarin, sum sam- gongan hevur framt á hesum øki í ár. Taka vit fiskiveiðusáttmálan við Noreg, so hevur lands- stýrið bundið seg til yvirfyri Norðmonnum at avmarka rækjuveiðuna í altjóðasjógvi við Sval- bard, soleiðis at í mesta lagi 5 føroysk skip kunnu veiða har í senn. Eftir tí sum rækjumenn sjálvir siga, eru nær um óavmark- aðir = meguleikar fyri rækjuveiðu við Svalbard, og kundu vit her bygt upp ein stóran feroyskan rækjuflota. Ein stóran part av rækjunum, vit kundu veitt við Svalbard, um landsstýrið ikki hevði borið seg so lorkasliga at, kundu vit fert heim til Feroyar. Á landi heima í Feroyum kundu vit kókað og pilkað rækjur. Hetta kundi skapt fleiri 100 arbeiðspláss á landi, og teimum hava vit so sanni- liga tørv á, men her hevur landsstýrið, sum sagt, seplað allar okkara megu- leikar burtur. Trýstið økist Tá talan er um innflutning av brúktum skipum, er samgongan ógvuliga konsekvent, og hevur so at siga sagt nei yvir ein kamb, men samstundis hendir tað, at brúkt skip verða keypt út ídnaðar- veiðuni fyri heilt órímulig- ar prísir, og verða síðani umlegd til feskfiskaveiðu á landgrunninum. Mest eftir toski, hýsu og upsa. Samstundis sum hetta hendir, fara umboð fyri landsstýrið og samgong- una til hevuðsborgina hjá EF í Brússel, har teir keypa eina stóra ídnaðar- - kvotu, sum verður goldin við fiski úr foroyskum sjó- eki. Úrslitið er nú, at vit eingi skip hava, sum kunnu veiða hesa ídnaðar- kvotu. Eitt er, at avmark- ingin í laksaveiðuni við Feroyar, at avmarkingin í rækjuveiðuni við Svalb- ard og at tann ónýtta íd- naðarkvotan í EF-sjógvi føra við sær stóra fíggjar- lig tap fyri føroyska sam- felagið. Men eitt annað er, at hendan burtursepling av møguleikum økir enn meira um trýstið á land- grunninum, á tað grunna vatnið og á tey traditio- nellu botnfiskasløgini, nevniliga toska-, hysu- og upsastovnin, sum framm- anundan eru undir alt ov hørdum trysti. Meguleikar ikki troyttir Tá hendan samgongan tók — vísir Vilhelm Johannesen, logtingsmaður, m.a. á í hesi greinini, sum er fyrsta brot úr rødu við, høvdu vit nytiligar sáttmálar við fleiri ymisk lond. Verulig gongd var komin á fiskiskapin eftir laksi í føroyskum sjógvi. Talan var um laksafiski- skap í tílíkan mun, at hesin kundi lætt munandi um trýstið á tey nógv troyttu botnfiskaslegini. Somuleiðis var gongd komin á svartkjaftafiski- skapin og á royndirnar við at framleiða svartkjaft til matna bæði umborð á verksmiðjutrolara og á landi. Eisini var gongd komin á laksa- og síla- alingina; eitt stórt og slóð- brótandi arbeiði varð gjørt við tí fyri eyga at gera millumlandasiglingina við ferðafólki og farmi til eitt hansara undir orðaskiftinum um fíggjarlógina alternativ hjá okkara sigl- andi fólki, og til ein veru- ligan inntøkumøguleika hjá feroyska samfel- agnum. Ídnaðurin á landi var framhaldandi undir útbygging við sterri og smærri ídnaðarvirkjum av ymiskum slag. Lat meg líka sláa fast, áðrenn eg sleppi hesum partinum, at í spurninginum um at veiða og framleiða svart- kjaft til matna, tykist sit- andi samgonga ikki at hava nakra nágreiniliga ætlan. . Likt er til, at islend- ingar, danir og møguliga aðrar við skulu sleppa at taka millumlandasigling- ina úr feroyskum hondum, av tí at sitandi samgonga ekinum, ikki kann semjast um, at henda sigling — um hon skal halda fram — má fremjast við einum skipi, sum er nýtligt til enda- málið. Orsakað av tverr- andi stýring á fiskivinnu- liggja stórir Nr. 29 — 10. mars 1983 djúpa vatninum uttan at verða meguleikar á tí troyttir, meðan tað grunna vatnið og tey traditionellu = botnfiska- slegini liggja umdir alt ov herðum veiðitrýsti. Fundirnir fyri ungdóms- umboðini illa fyrireikaðir Norðurlandaráðsfund- urin í ár varð hildin í Oslo i degunum 21.—25. februar. Anna Dalsgaard, umbod fyri SU, skrivar: Hvert ár verða ungdóms- umboð fyri teir politisku flokkarnar í norðurlond- unum boðin við at luttaka sum observaterar á fund- inum. Fyri Feroyar luttóku Vár Michelsen, Unga Tjóð- veldið, Ingi Samuelsen, Unga Samband, Jan Christ- iansen, Ungmannafelagið Viljin, Eli Lassen, Sjálv- stýrisflokkurin og Anna Dalsgaard, Socialistiskt Ungmannafelag. Vit byrjaðu við fundum um ungdómsarbeiðsloysi, ið vórðu hildnir á Sund- volden uttanfyri Oslo 19. og 20. februar, har bert ungdómsumboðini luttóku. Av tí at vit ell komu ov seint til Sundv«lden, og at skráin frammanurdan var ov trong, varð ov lítil tíð til fundirnar. Upplegg vóru hildin av Ted Hanisch, Institutt for Samfunnsforskning, Kjell Stahl, Kommunal- og Ar- beidspartementet, Terje Tveito, Nordiska Minister- rådssekretariatet, Kjartan Strompdal, Kommunal- og Arbeidsdepartementet og av Gunnar Adler-Karlsson, professara. Hesir tosaðu um orsekirnar til arbeiðs- loysi, hvat kann gerast fyri at beta um tað, og hverja ávirkan tað hevur. Síðani var kjak um evnini. Arbeiðsbýti Tverpolitiskt bólkaarbeiðið var, har vit eisini skuldu tosað um arbeiðsloysið. Í bólkinum har eg luttók, varð nógv tosað um, um tað yvirhevur ber til at fáa arbeiði til ell tey arbeiðs- leysu, og um tað ikki er betur at innfera arbeiðs- býti. Tað vil siga, býta tað arbeiði, ið er, javnt ímillum fólk. Heldur nakað arbeiði til øll, enn arbeiði til nøkur. Tosað varð eisini um, um lenin so skuldi lækkað, ella um hon skuldi verða tann sama. Hetta kundi bólkurin ikki semjast um, tá hann jú var samansettur av fólki, heilt frá konservativum til sosialistar. Bólkafundir vórðu eisini hildnir í teimum ymsu norðurlendsku politisku samarbeiðsorganisatiónun- um. Ruðulleiki um yvirlýsing Síðani varð ein yvirlýsing gjerd frá fundinum. Upp- skotið til yvirlýsingina varð gjørt av einum umboði fyri hverja norðurlendska politiska samarbeiðs- organisatión. Uppskotið varð síðani lagt fyri restina at góðkenna. Men tá var so lítil tíð eftir, áðrenn fundirnir skuldu enda, at ruðuleiki stóðst av teimum broytingaruppskotunum, ið komu. Eitt punkt í yvirlýs- ingini ljóðar, at royndir eiga at gerast fyri at útvega serstakar útbúgvingar til kvinnur. Hetta vildu fleiri hava broytt. Kvinnurnar eru jú ov ofta áður settar í serstakar básar. Hetta varð tó ikki broytt, og viðferdi at ein frá Socialistisk Folke- partis Ungdom fór út í protest. Sluppu ikki inn Síðani var farið til Oslo, har vit skuldu luttaka á Norð- urlandaráðsfundinum sum observaterar. Fundirnir vórðu hildnir í Stórting- inum. Vanligt er, at ung- dómsumboðini plaga at ganga út og inn í tinginum sum tey vilja. Men her var annarleiðis. Vit fingu boð um, at vit bert kundu sleppa at sita á áhoyrara- sessunum og lurta. Hesum mótmæltu vit, av tí at tá var endamálið við at luttaka burtur, og vit kundu líka so væl siti heima og lurta eftir útvarpinum. Hetta varð síðani broytt, og vit sluppu inn dagin eftir á middegi. Her komu vit í samband við nógv ymisk fólk, og var tað rættuliga áhugavert. Her fekk eg eisini hevi til at luttaka á teimum ser- steku fundunum hjá teimum norðurlendsku socialdemokratunum, sam- an við hinum norður- lendsku socialdemokrat- isku ungdómunum. Hetta kann hava nakað at týða, tá ein av mátunum vit kunnu hava ávirkan, er við at tosa við politikararnar. Samanumtikið kann sig- ast, at fundirnir fyri ung- dómsumboðini vóru ov illa tilrættislagdir, og fekk ein tí ikki so nógv burturúr, sum ynskiligt hevði verið. Men av tí at ein kom í sam- band við nógv fólk frá eðrum politiskum feløgum, kundi ein læra rættuliga nógv. sum kann verða til nyttu í feløgunum heima. Niðursteða: Ungdommens Nordiske Ráds-seminar har vært samlet til mete fer Nordisk Ráds 31. sesjon í Oslo. Tema for seminaret var »Ungdomsarbeidsløshet«. Seminaret åpnet med en generaldebatt mellom de politiske samarbeidsorga- nisasjonene. Talerne i generaldebatten kom inn på den økonomiske — i ff