hósdagur 12. september 2002síða 6

10 Nr. 174 - 12. september 2002 Nr. 174 - 12. september 2002 11 Í hesum døgum eru 10 ár liðin, síðani Atli Dam, táverandi løgmaður saman við samráðingarmonnum sum Halgir W. Poulsen og Árna Olafsson kundu geva føroyingum tey gleðiligu boð, at danska stjórnin varð gingin við til at lata Føroyar yvirtaka ráevnini í undirgrundini. Tað hevði við sær, at heimastýrið fekk allan lóggevandi og fyrisitandi myndugleika yvir møguligum ráevnum í undirgrundini. Hetta hendi eftir eitt drúgvt stríð millum føroyskar og danskar myndugleikar og politikarar. Hendingin var so mikið stór, at táverandi løgmaður skýrdi hana størstu politisku hendingina síðani Heimastýrislógina. Og fyri Atla Dam, sum er tann politikari, sum hevur sitið longst í løgmansesssinum, var hetta helst eisini ein hin størsta hendingin í politikki. Tað er einki at taka seg aftur í, at hóast tað kom óvart á føroyingar, at Schlúter forsætisráðharri brádliga kúvendi og gav eftir fyri føroyskum krøvunum, so vóru tað ikki minst royndu og góðu samráðingarfólkunum við Atla Dam á odda, ið slóðaðu fyri eini loysn í hesum fyri Føroyar so týðandi máli. Nú 10 ár eftir standa vit á einum vegamóti. Olja og gass eru staðfest í okkara undirgrund og verður nú kannað, um hesi eru í so mikið stórum nøgdum, at tað loysir seg at útvinna tey. Júst í hesum døgum, á 10 ára degnum fyri yvirtøkuna av somu ráevnum og á 70 ára føðingardegi Atla Dams, verður borað niður í undirgrundina fyri at finna tað svar, sum vit so leingi hava bíðað eftir og sett okkara álit á. Tað var jú nettupp ynskið um at fara undir at leita eftir olju og gassi og vónirnar til, at hetta tilfeingi fanst í føroysku undirgrundini, sum vórðu drívmegin aftanfyri samráðingarnar at fáa yvirtikið møgulig ráevni í undirgrundini. Tí er rætt í dag nú vit eru um at koma á mál at minnast aftur á umrøddu hending fyri 10 árum síðani. Tað eru eisini teir politikarar her á landi, sum hava roynt at niðurgera og gera til einkis umrøddu avtalu við danir í 92. Og sum siga, at danir – um teir vilja tað – bara kunnu taka rættin frá okkum aftur. Men soleiðis sær veruleikin ikki út. Føroyingar eiga møguliga olju og gass eins væl og vit eiga fiskiríkidømið, sum svimur í havinum kring okkum. Hesi tilfeingi eru okkara og vera verandi okkara. Tað er eisini tí, at landsstýrið hevur kunnað gjørt avtalur við útlendsk oljufeløg um at leita eftir olju. Var nøkur óvissa um ognarrættin til hesa somu olju, so var als eingin leiting. Tvørturímóti var tað undirgrundaravtalan við danir frá 92, sum tók hesa forðing burtur. Brádliga kundu vit sjálvi taka avgerðir um hetta okkara »nýggja« tilfeingi. Tí vit áttu og eiga tað. Tað áhugaverda við hesum degi er tó ikki bara sjálv yvirtøkan, men eisini tann sannroynd, at persónurin, sum var politiska drívmegin aftanfyri hesa yvirtøku, Atli Dam, í dag verður 70 ár. Tí kann sigast, at bæði hann og Føroya fólk hava nakað av hátíðarhalda í hesum døgum. Sosialurin vil eisini nýta høvið til at ynskja Atla Dam hjartaliga tillukku við runda degnum og vóna vit, at eins stórhending tað var at fáa rávevnini yvirtikin fyri 10 árum síðani, eins stórhending kann tann leiting gerast, sum fer fram í hesum døgum DAGSINS MEINING Sosialurin Merkisdagar VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Rúnar Reistrup runar@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Páll H. Johannesen pall@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Finnur Justinussen finnur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Dánial á Dul Jacobsen Sum áður sagt, so skilir tú helst ikki tað eg sigi, men vit royna aftur kortini. Tali- og skrivifrælsi inni- ber, at vit mugu lata onnur sleppa til orðanna uttan at stempla tey svín og leggja tey undir líkt og ólíkt. Kunnu vit ikki halda okk- um frá tí, so er tað í veru- leikanum bert okkara egna tali- og skrivifrælsi vit elska og vilja verja. Nú hevur í langa tíð verið lítið at hoyrt til Salman Rushdie, og tí kendist tað heldur løgið, tá eg dagin eftir at hava sent aftursvar (1), fekk norsku kristnu, vikuavísina Magazinet inn um dyrnar og lesi um nevnda Salman Rushdie í einum høpi, sum í ólukku- mát líkist júst tí hugsaða døminum: Um nú Føroyar høvdu verið muslimskar. Magazi- net skrivar um pakistanska Ayub Masih, sum nú, eftir at hava sitið fongslaður í 6 ár vegna kristnu trúgv sína er latin leysur og av ótta fyri víðgongdum muslim- um loyniliga er fluttur til eitt vestanland. Orsøkin til fongslingina vóru falskar ákærur. Ayub Masih var handtikin og dømdur til deyða, eftir at ein islamskur granni hjá honum ákærdi hann fyri at spotta profetin Muham- med. Grannin pástóð, at Ayub hevði lovprísað bók- ini hjá Salman Rushdie »Satanisk ørindi«. So Niels Uni, hetta er veruleikin, øðrvísi hugsandi mugu liva við aðrastaðni í heiminum. Tú ert helst ikki so óvit- andi, sum tú letst. Annars er tað ein onnur misskiljing, eg ætlaði at nerta eitt sindur við. Tað tykist, sum tú heldur, at sannleikin er ókristiligur, um hann særir. Tað er ikki so! Jesus fýrir ikki fyri at kalla mótstøðumenn sínar fyri bæði høggormar og ormaavkom. Tað er kortini lítið av miklum afturímóti tí, hann sigur við nærmasta lærisvein sín, Pætur. Nú plagar sjónvarpið at ávara, áðrenn teir sýna sterkar myndir. Tað er kanska best, tú setir teg, áðrenn tú lesir meira. Orð Jesusar vóru: »Vík aftur um Meg, Satan! Tú ert Mær til ástoyt; tí tú hugsar ikki um tað, sum Gudi hoyrir til, men um tað, sum menniskj- um hoyrir til!« Hetta kann sjálvsagt virka bæði hart og døm- andi, men Jesus segði eisini við lærisveinarnar at: »…tit skulu skilja sann- leikan, og sannleikin skal gera tykkum fríar.« Tá tú fert til tannlæknan, og hann sigur tær, at tú hev- ur 15 hol í tonnunum, so sigur hann tað ikki fyri at vera harður og dømandi, men fyri at tú kanst fáa høvi til at fáa skaðan bøtt- an, og helst er hann noydd- ur til at særa teg, tá hann fer í holtur við tey. Pling! Royn og lurta eftir Moses Hansen einaferð afturat. Tosar tú pent við Victor, so ivist eg ikki í, at hann út- vegar tær upptøkuna frá nevnda »Víngarði«. Sjálvur kann eg útvega tær taluna hjá Moses, sum Lindin sendi, um tað er áhugi fyri tí. Til Niels Una Dam (2) Jógvan Arge Býráðslimur í Havn fyri Tjóðveldisflokkin Sær út til, at borgarstjórin í Havn hevur gjørt sær til vana at argumentara ímóti minnilutanum í býráðnum á teimum tíðindafundum, sum hann heldur eftir hvønn býráðsfund. Helt, at hann fór undir hesar fundirnir til tess at lata kommununa upp og at kunna borgararnar objekt- ivt um tað, sum fer fram í býráðnum. Brúkar hann fundirnar bara til at sæta sær og síni samgongu, hevur hann ikki skilt sín egna leiklut sum borgarstjóri fyri øll í kommununi. Tann spurningin mugu vit í minnilutanum so taka upp og møguliga møta sjálvi á tíðindafundunum at greiða frá okkara sjónar- miðum. Borgarstjórin vil vera við, at vit hava ligið sjóvar- fallið av okkum í bussleið- armálinum. Hetta er ein skuldseting, sum er tikin úr leysum lofti. Vit hava verið væl um- boðað í teknisku nevnd, sum hevur havt hetta málið í hálvtannað ár. Vit hava alla tíðina havt varhugan av, at samgongan og hennara umsiting onga ætlan hava havt um at menna Bussleið- ina. Tað, sum vit í minnilut- anum sita eftir við frá hes- um viðgerðum, er, at hug- urin fyrst og fremst stóð til at skerja Bussleiðina og sleppa av við onkrar entre- prenørar. Tað gav eisini at bíta, tá útbjóðingartilfarið kom fram. Sunnudagurin skuldu leggjast burturúr, leygar- dagurin skuldi skerjast og gerandiskvøldini skuldu skerjast. Vit mótmæltu øllum hes- um skerjingum og skutu upp at gera útbjóðingartil- farið av nýggjum, so tæn- astan hjá Bussleiðini varð víðkað. Tað fekk ikki undirtøku, men so mikið fingu vit kortini burtuúr, at sunnu- dagurin er komin upp á aftur skránna, og at gerand- iskvøldini ikki eru skerd. Leygardagurin er enn skerdur tíanverri. Nú tilboðini vóru komin inn, mæltu vit til, at komm- unan brúkti í minsta lagi tær 3,4 milliónirnar, sum hon heldur seg spara, til at víðka tænastuna hjá Buss- leiðini. Hetta fekk ikki undirtøku og tessvegna eru útlitini, at Bussleiðin, sum verður løgd í ein sjey ára sáttmála, er niðurbundin alla hesa tíðina. Sláast kann eisini fast, at atlitini til borgarnar, til ferðsluna og til umhvørvið hava ikki talt eitt vet í teirri loysn, sum meirilutin í Tórshavnar Býráð hevur valt. Borgmeistarin og Bussleiðin Í dag 12. september fyllir Atli P. Dam, fyrrverandi løgmaður sjeyti Hann er føddur á Tvøroyri 12. september 1932. For- eldrini vóru Ragnhild og Petur Mohr Dam, fyrrver- andi løgmaður og ein av stovnarunum av javnaðar- flokkinum og floksformað- ur í meira enn ein manns- aldur. Tá Atli fyri 10 árum síð- ani fylti seksti vórðu mill- um annað hesi orð skrivað um hann: »Javnaðarhug- sjónina seyg hann í seg saman við móðurmjólkini. Longu sum smádrongur og í uppvøkstrinum lærdi hann at telva við í tí politiska talvinum og seinni gjørdist hann stórmeistari í politisk- um talvi. Áhugan fyri polit- ikki og samfelagsviður- skiftum annars, eins og tey politisku evnini, tað framúr góða politiska hegnið, handalagið og samráðing- arkynstrið, fekk hann í vøggugávu.« Atli sleit sínar barna- skógvar á Tvøroyri. Har gekk hann í barnaskúlan og har tók hann realprógv. Seinni tók hann students- prógv og í 1964 gjørdist hann maskinverkfrøðingur frá Danmarks Ingeniør Akademi. Í lestrartíðini starvaðist Atli eina tíð á maskinverksmiðjuni hjá Burmeister & Wain í Keyp- mannahavn og seinni ar- beiddi hann sum verkfrøð- ingur í oljuvinnuni í Kuwait. Har var hann staddur tá javnaðarflokkur- in í 1970 hevði boð eftir honum. Hetta hendi eftir at landsstýrismaðurin Villi Sørensen, sáli var deyður 2. januar 1970. Atli kom heim í mars 1970 og tók beinan vegin við sum landsstýrismaður í fiskivinnumálum og sam- ferðslumálum. Hetta starv- ið røkti hann til nýtt lands- stýri varð skipað 10. des- ember 1970 eftir at løg- tingsval hevði verið í nov- ember. Á løgtingsvalinum í 1970 varð Atli Dam valdur løgtingsmaður. Hann varð valdur at umboða javnaðar- flokkin í Suðuroyar val- dømi. Har í valdøminum varð hann afturvaldur seks ferðir – øll løgtingsvalini til og við 1988. Á løgtingsval- inum í 1990 varð hann valdur at umboða javnaðar- flokkin í Suðursteymoyar valdømi. Hann var sostatt valdur tingmaður í tilsam- ans 24 ár. 10. desember 1970 varð Atli Dam á fyrsta sinni valdur til løgmann. Í hesum fyrsta umfarinum sat hann sum løgmaður í 10 ár. Í tí næsta umfarinum gjørdist hann løgmaður 10. januar 1985 og sat til 18. januar 1989. 15. januar 1991 varð hann valdur til løgmann á triðja sinni og sat til 18. januar 1993 tá hann ynksti at leggja frá sær. Samanlagt hevur Atli Dam sostatt ver- ið Føroya Løgmaður í 16 ár. Her er talan um eitt met, sum verður sera torført, fyri ikki at siga heilt ógjørligt, hjá nøkrum at taka frá honum. So nógv ár í einum so týdningarmiklum og kravmiklum starvi, ber boð um bæði likamliga og sál- arliga styrki. Mangan breyt um bæði borð, men altíð stóð tú, Atli, bæði stinnur og sterk- ur. Uppgávulyndið var tær so fjart. Tú gavst ikki á hondum, men ótroyttiligur royndi tú heldur at rógva aftur á aftur, fyri at gera enn eina roynd at fáa eitt úrslit fyri Føroyar og føroy- ingar. Um ta tíðina, tá Atli Dam kom í politikk í 1970, stóðu politisku myndug- leikarnir í Føroyum yvir fyri heilt nýggjum og sera stórum avbjóðingum. Hetta vóru torførar samráðingar við ymisk lond og ymiskar felagsskapir og eitt økt samskifti við útheimin. Fyrst á skránni stóð europe- iski felagsskapurin. Skuldu Føroyar gerast limur ella skuldu vit hava eina han- dilsavtalu? Næst á skránni stóðu samráðingar um sínámill- um fiskiveiðusáttmálar við EF og ymisk lond, har føroyingar høvdu áhuga- mál. Í fyrstu atløgu ráddi um at gera rammusáttmál- ar. Umframt EF, vórðu rammusáttmálar gjørdir við táverandi Sovjet, Noreg, Svøríki, Pólland, Eystur- týskland, Ísland, Kanada og USA. (Føroyar vóru annars fyrsta land í vesturheimin- um, ið gjørdi handilssátt- mála við Sovjet.) Sjálvur stóð tú, Atli, á odda í hesum samráðingum. Í nógvum førum vóru samráðingarnar bæði truplar og torførar. Men við tínum samráðing- arkynstri og tínum gløgga viti, megnaði tú altíð at telva talvið soleiðis, at vit fingu tað best møguliga úr- slitið fyri Føroyar og føroy- ingar. Sum samráðingar- leiðari umboðaði tú altíð føroysk áhugamál til lítar. Á mangan hátt kann verða sagt um hetta tíðar- skeiðið, at her var veruliga talan um førleikamenning í verki. Føroysk umsiting og føroysk fyrisiting vann sær førleika at fyrisita nýggj málsøki á uttanríkispolit- iska økinum. Føroyar vórðu settar á heimskortið sum ongantíð áður og heldur ongantíð síðani. Tað før- oyska politiska rúmið vaks í stóran mun. Og fyrst og fremst var tað víðskygni hjá Atla Dam, sum var drív- megin í hesi menning. Her varð brotið burtur úr nýggj- um. Og tað skylda vit Atla eina stóra tøkk fyri. Tað, at Atli Dam í dag fyllir 70, gevur okkum høv- ið til at hugleiða um, hvat hendi um tað mundið, tá hann fyri 10 árum síðani rundaði tey seksti. Tá sat hann við samráðingarborð- ið í danska forsætismála- ráðnum, har hann royndi at vinna okkum ognarrættin til ráevnini í føroysku undirgrundini. Og sjálvan føðingardagin komu stóru tíðindini úr Keypmanna- havn: Vit høvdu vunnið ognarrættin, lógávuvaldið og umsitingarrættin yvir rá- evnunum í føroysku undir- grundini. Hetta var krúnan á verkið. Eftir tógvið stríð í fleiri ár hevði Atli vunnið talvið um ognarrættin til ráevnini í undirgrundini. Hetta var eitt av tínum stóru hjarta- málum. Eitt annað var at loysa trætuna millum Før- oyar og Bretland um undir- grundamarkið. Meðan Atli Dam var løgmaður varð skjøtil settur á hetta arbeiða og eftir tógvið stríð í fleiri ár eyðnaðist umsíðir at fáa eina semju, sum er nøkt- andi fyri Føroyar, og tí kunnu vit nú fara undir oljuvinnu í føroysku undir- grundini. Sum samráðingarleiðari í meira enn 20 ár vann Atli sær stóra virðing í útheim- inum. Virðing millum útlendskar politikkarar og útlendskar embætismenn. Millum hesar var Atli Dam høgt í metum. Her heima høvdu politikkarar úr øllum flokkum stóra virðing fyri tær. Politikkarar úr øllum flokkum vistu, at hjá Atla Dam var ein maður ein maður og eitt orð var eitt orð, t. v. s. at var ein avtala gjørd, har tú og javnaðar- flokkurin vóru annar part- urin, so varð avtalan í øll- um førum hildin frá okkara síðu. Í meira enn 20 ár var Atli Dam formaður í Føroya Javnaðarflokki. Tá flokkur- in var í andstøðu frá 1981 til 1985 var hann fíggjar- nevndarlimur. Í andstøðu- tíðarskeiðnum 1989 - 90 var hann limur í Norður- landaráðnum. Á fólkatings- valinum í 1988 varð hann valdur fólkatingsmaður og hann varð afturvaldur á fólkatingsvalinum í desem- ber 1990, men við tað at hann í januar 1991 aftur tók við løgmansstarvinum, lat hann fólkatingssessin frá sær til næstvalda umboðið á javnaðarlistanum, sum var Jacob Lindenskov. Tey seinastu gott og væl 20 árini hevur Atli Dam eisini havt eitt borgarligt starv. Tá hann fór frá sum løgmaður í 1981 fekk hann tilboð um at gerast dagligur leiðari á Realkredittstovn- inum. Hann tók av tilboðn- um og hevur røkt hetta starv við undantak av árun- um 1985-89 og 1991-93 tá hann aftur var løgmaður. Atli hevur altíð havt ómeta- liga stóran áhuga fyri skip- um og fiskiskapi. Lutvíst er hesin áhugin helst mentur í tí politiska arbeiðnum. Tað hevur givið honum góðan førleika at røkja starvið sum dagligur leiðari á Real- kredittstovninum. Nú Atli Dam rundar tey sjeyti situr hann framvegis í hesum starvi. Føroya Javnaðarflokkur og javnaðarflokkurin á tingi heilsa tær og ynskja tær hjartaliga tillukku við 70 ára degnum. Vit føla stóra trongd til at takka tær fyri títt ágrýtni og títt áhaldandi stríð fyri javnað- arflokkin og javnaðarhug- sjónina. Hollur í ávikum. Ótroyttiligur, og ongantíð spardi tú teg sjálvan, men setti altíð hugsjónina fram um alt, við tí fyri eyga at skapa eitt gott samfelag – FÓLKAHEIMIÐ FØROY- AR – eitt vælferðarsamfel- ag, har fá hava ov nógv og færri hava ov lítið. Hjartaliga tillukku og alt gott í framtíðini. Hendan heilsanin verður eisini send konu tíni, Sólvá, sum hevur verið tær ein dyggur stuðul, og til børnini og næstring- unum annars. Við javnaðarkvøðu Føroya Javnaðarflokkur og Javnaðarflokkurin á Ting Javnaðarflokkurin heilsar Atla Dam C M Y K 11 10