hósdagur 2. juni 1983síða 7

EET A ——— TTT TTT — Hava kommunur loyviat seta pening í partafeleg ? Er tað lógligt, at eitt bý- ella bygdaráð setur pening i privat handils-, ídnaðar-, skipa- ella líknandi felag? Av fleiri åvisum grunaum loyvi eg mær sum umboðsmaður i felag- num at venda mær til starvsnevndina vid hesum spurningi seinastu tíðina hevur eitt og annað verið frammi í fjølmidlunum viðvíkj- andi einum partvis utlend- skum partafelag, sum við ófínum metodum vil trýsta eitt býráð til at tekna eina rættiliga stóra peningaupphædd sum partapening By- og bygdaráð eru fólkavald til at taka sær av almennum uppgávum, so sum skúla $purninginum, ellis- og rektarviðurskiftum tí sosiala sektorinum, vega og havnarvidurskiftun læknavidtaluhølum, ren ovatión heilsunevndar Ippgavum og mongum liknandi. Fyri at åtinna og fyriskipa hesi mål eru by og bygdaráðini heimilað til at áleggja borgarunum skatt Hugsast kann eitt demi um kommunu, sum hevur sett partapening (i eitt ídnaðarfelag. Verður hall ið ov stórt, samtykkja partaeigararnir at veðhalda fyri meir pening í mun til Bygdaráðið verður kravt kapital, sum partarnar at utvega ikki finst á fíggjar ætlanini. Nakrir privat persónar kanska styðj- aðir av tí almenna trýsta fólkavalda bygda- ráðið út í eina óvæntaða og óhaldbara steðu. Er hatta lógligt, og er hatta rætt? Her á landi hildið, at hver borgari hevur rætt til at tekna pening í eitt felag, um honum stendur í boði, og eisini at lata vera, um hann ikki hevur hug ella ráð. Sum tað sær út i blød- unum, kann ein lætt fáa ta fatan, at bý- og bygda- ráðslimir eru hugaðir til at taka pening av omanfyri nevndu konti, skattaålikn- ingin er sett eftir, og so seta henda pening í privata fyrteku fyri ikki at siga internationalt business. Kanska hevur tað fyri teir serligan áhuga ífall teir sjálvir eru parta- eigarar. Yrkisfer eins og avlam- in. Gomul og ung, resk og sjúk, einkjur og faðir- leys rinda sín skatt, tí tað er lógbundin samfelags- skylda. Gera tey ikki tað, fáa tey pantifútan á kroppin. Tað er sera néyð- ugt at fáa greitt at vita, hvat lógin loyvir og ikki loyvir. Hvar er markið fyri, hvussu kommunu- skatturin kann umsitast? Við Streymin, 26.05.83 Leif Niclasen hava vit Vit vilja ikki vera við at spæla við lívið her á jorð Ídag: Heri Kragesteen, psykologur rad ir hugalig ð é ] of fólk vnað v i1SaK ngarmikid frið 5 % ( pnað. Serliga tá hugsað 3 } i I ðarfólk p € tset | 3 í í í ða kt pro ! Ki k 1 ing ið k i odd í tað ber av ) dir K ( i i € ri hugsa ið 6 i Li ] ð it gera Fo i ppfloskað P 3 hein ar Í eði 1 il ( t ? okkun ja KK kk } P P i! koman« i pg at ødrvisi, í i krigspropa amåan við fólki fyr evstan, vest nd i yr teirra på nd ar sunnan og r rðar Féera var r u ið ne y Í Í il el vid, at vit ikki vilja vera vid til at spæla vid livid å jørd. At vit ikki vilja at livid skal gerast innsats urin hjå teimum stóru fyri eystan og vestan í teirra maktspæli Ég metti einum vinmanni nú ein dagin, og hann tók til: >Halt teg burtur frá hasum fridartvæt] inum. Tit megna aldri at fáa kjarnorkuvápnini = burtur og kriggj hevur altíð verið, og vil altíð vera«. Ein viðmerking sum henda er ikki óvanlig at hoyra, og nógv eru tey sum hugsa hana Fad eru tólk sum ynskja eina livi ligari verð sum hava hesar tank ar, eins og vit, men sum ikki tora, tora ella klára at brúka ynskid, og ta ónegd hon ber prógv um, til skilagott arbeiði til frama fyri friðararbeiðnum. M.a. einum frið- arvirksemi sum ger upp við vápnaframleiðslu sum eina hina mestu innteku- og profittgevandi framleiðsluna í heiminum í dag Tað er vanligt at vit fornokta nógv av tí, ið streymar móti okk um úr sjónvarpi. útvarpi og úr blødunum. Vit klára ofta ikki at liva við tankanum um tað, ið kann henda um eitt kriggj, ser- stakliga eitt kjarnorkuvápna- krigg) brestur á, vit burturbeina hóttanina, og ta framleiðslu- og makthugsan hon er tekin um. Vit burturbeina eisini tær hendingar sum søgan longu nú kann greiða okkum frá. Er tað ikki nóg mikið tin. Antin vinur ella Sjálvan figgindi krigslogikkir verður ikki spurnartekin sett vid Millum kanskir aðrar hava ameri kjarnorkuvápnaser frødingar (1) roynt at gitt, hvørj ar avleidingar eitt globalt kjarn orkuvåpnakriggj hevur við sær Grundin til at teir viðgera globalt krigg) er fyrst og fremst, at um eitt kriggj brestur å vid kjarn orkuvåpnum, so er neyvan møgu lig at gera tad avmarkad, serliga tá hugsað verður um avleidingar- nar. Høvudsnidurstødan er, at tað er so at siga ómeguligt at meta um avleiðingarnar, tí at so nógv viðurskifti virka samstund- is inn á hvert annað, tá tílíkar bumbur verða sprongdar: Stórur partur av ellum samskifti í teim- um ávarandi londunum verður lagdur i oyði, høvudsstadir verða lagdir i grus, fólk i milliónatali missa livid beinanvegin, uppaftur fleiri doyggja av langtidargeisl- ingum, avgrødi og fenadur i ómetaligum mongdum verður oyddur, og dyrkingarekið gerst ónýtiligt í nógv ár framyvir. Men tann uppaftur meiri álvarsama avleiðingin er, at vit kunnu rokna við at ein partur (kanska stórur partur) av sonevnda ozonlagnum rundanum jerðina verður oyði- lagt. Tað er tað lagið, sum ger, at sólin ikki sendir deyðagevandi ultraviolettar geislingar niður á Tad er mráð I j h 4 5 N FH, } x P arð HH va I Á % » x % % K } pt St i y 3 i Ti i Ki in í ð í ð sum kar r eisir burt i en erður sur kar DD 114 5 og VØKSLirna 1 undt tegnast og 1. Devdir doyr, ti deyðin hevur sum tor trevt Tad er ikki givið. at vit fáa eitt tílíkt kjarnorkuvápnakriggj við teimum verst avleið ingunum, men avleiðingarnar eru hugsandi so álvarsamar, at vit hava ikki loyvi at lata eyguni aftur fyri tí vanda sum verand kjarn orkuvápnagoymslur rúma. Vit hava bert eina verð, og vit kunnu ikki loyva okkum at forða teim um,sum ikki eru fødd, livsmøgu leikarnar. Aftrat hesum kemur at ein meguligur bardagi kann henda av tilvild. Inntil i dag hav vit longu fleiri dømi um brek i ti teknologi sum stýrir útskjóting av kjarnorkuløddum missilum Tað vil við ødrum orðum siga, at okkara lív er hótt av einari tekno- logi og einari teknologiskari hugsan, sum setir oyðing í verk, í berum kleyvarskapi. Og harvið verða fruktirnar av fýra og einari hálvari milliard av árum við lívi her á fold gjørdar til onkis Tað má sigast at vera grund- leggjandi ervitishugsan at hugsa um kjarnorkuvápn sum treyt fyri friði: gravarfriði, ja, men ikki ein- um friði, sum ger tað meguligt at byggja víðari á tær royndir sum vit hava, og sum gera eina fram- tíð møguliga. Tað, sum eftir mínari hugsan er tann týdningarmesta uppgávan Ørvitishugsan at kjarnorkuvápn eru treyt yri friði — jú gravarfriði 1 TO er t kkara så hhj } bað vid hernaðar kanst , SÅ i s} n 1 } í Frið x k . } } « x x x k , , ; í elk gahe Okk i t eruleik É vit enn ikki ' pp livad avleidingarnar I Kjarnorkuvapnakr Í 14 á t . Tad er alt um ráðandi, at y felag siga NEI til nn erskap sum eyðkennir heimspolitisku steðuna, og vísa teimum dura fjórðingin, sum vilja træla okkum undir ta hugsan, at Nato er til fyri okkara skyld. er til fyri at verja okkum. Vit vilja ikki hava nakað við hernaðarinstalla tiónir at gera, hverki ameri- kanskar ella russiskar Vit ynskja at fylkjast saman við teimum í Norðanlondum, teimum í Europu, ja, um allan heim, sum eisini siga nei til kjarnorkuvápna- krigsmarruna I hesum fridar- og fylkingar- arbeidi mugu øll partapolitisk og onnur åhugamål skugvast til viks. Ti fridur og avvåpnadur er ein fortreyt fyri at vit i framtidini yvirhøvur kunnu vera ósamd i politiskum og ødrum sjónarmiðum. Um eini 80 ár fara vit kanska hoyra fólk á fólkafundi tá siga Gott var at farnu ættarliðini tóku stríðið upp og gjørdu tað møgu- ligt at vit kundu liva. Heri Kragesteen 1) Tilfar frá amerikonskum kann ingararbeiði verður m.a. lagt fram og viðgjert í bókini hjá Jonathan Schell Jordens skæbne, Gyldendal, 1982