hósdagur 3. oktober 2002síða 7

12 Nr. 189 - 3. oktober 2002 Nr. 189 - 3. oktober 2002 13 UTTAN ÚR HEIMI Flutningsmálaráðharrin í Senegal hevur lagt frá sær aftan á ferjuvanlukk- una í síðstu viku, sum kravdi næstan 1.000 mannalív. Bara 64 av teimum 1.034, sum vóru við ferjuni, vórðu bjarg- að á lívi. Ferjan "Le Joola" var góðkend til 550 ferða- fólk. Forsetin í Senegal hevur upplýst, at ferjan var ikki bygd til at sigla á víðum havi. Kortini sigldi hon millum tvær havnir við Atlantshavið, og á hesari seinastu ferð- ini vóru næstan tvær ferðir ov mong ferðafólk við henni. Ferjan sakk á 15 favna dýpi, og mánadagin góv- ust bjargingarliðini at leita eftir teimum, sum við vóru. Fór frá eftir ferjuvanlukku Í Danmark verður javnan tosað um, at fólk stjala vørur í handlum, men nú vísir ein kanning, at í veruleikanum stjala starvsfólkini í handlun- um meiri enn viðskifta- fólkini. Felagið hjá donsku handlunum vil vera við, at vørur fyri einar seks milliardir krónur hvørva úr handlunum á hvørjum ári. Sagt verður, at tey, sum lata handlunum vør- urnar, snýta ella stjala fyri 1,2 milliard krónur, viðskiftafólkini stjala fyri 2,3 milliardir, og starvsfólkini í handlun- um taka sær vørur til hús fyri einar 2,5 milliardir krónur um árið. Amerikanskar kann- ingar hava fyrr víst, at har stjala starvsfólkini í handlunum umleið ein triðing av tí, sum hvørvur úr handlunum. Sambært donsku kanningini stjala starvsfólkini í donsku handlunum meiri venn teirra amerikansku fe- lagar. Starvsfólk stjala illa Árið í ár er tað heitasta í Noregi, síðani norðmenn í 1866 fóru at máta hitan. Sambært veðurstovuni hevur meðalhitin higartil í ár verið 2,2 stig oman fyri meðalhitan seinastu 136 árini. Norsku veðurmenninir siga, at verður veturin ikki væl kaldari enn van- ligt, fer hitin í Noregi helst at seta met í ár. Orsøkin er tað sera heita summarið, sum serliga kom teimum í Trøndelag og á Vesturlandinum til góðar. Men eisini í september var hitin væl oman fyri tað vanliga nógvastaðni í Noregi. Men norðmenn fáa ikki bara gagn av tí góða veðrinum. Tað hevur regnað minni í ár enn vanligt, og tí er minni vatn í vatngoymslunum hjá orkuverkunum enn onnur ár, og tað fer at hava við sær, at norð- menn noyðast at rinda meiri fyri elorkuna teir næstu mánaðarnar. Hitamet í Noregi Tey, sum í framtíðini koma til USA við flogfari úr Iran, Irak, Libya, Sýrialandi ella Sudan, skulu kannast, so skjótt tey hava sett fótin á amerikanska jørð. Amerikansku myndug- leikarnir siga, at tað nýggja stigið hevur til endamáls at forða fyri, at yvirgangsmenn ótarnaðir skulu sleppa til USA. Tað hevur ofta víst seg, at y v i rg a n g s m e n n i n i r mangan ferðast sum vanlig ferðafólk, uttan at nakar kann fáa illgruna um, at teir hava ætlanir um yvirgang. Amerikanska avgerðin hevur møtt harðari mót- støðu frá arabarum, sum búgva í USA. Teir vilja vera við, at avgerðin leggur allar arabarar og allar muslimar undir at vera yvirgangsmenn. Myndugleikarnir í Ma- laysia eru heldur ikki fegnir um avgerðina. Har hevur forsætisráðharrin sagt, at USA roknar nú allar muslimar sum yvir- gangsmenn. Muslimar kannast Amerikanska stjórnin er ikki serliga hug- tikin av, at Irak og ST eru vorðin samd um at taka vápnaeftirlitið uppaftur IRAK-KREPPAN Árni Joensen Sambært ST-samráðingar- manninum Hans Blix og iraksku samráðingarmonn- unum kunnu teir fyrstu vápnaeftirlitsmenninir fara til Irak um einar fjúrtan dagar, men hetta er USA ikki serliga fegið um. Tvørturímóti var ameri- kanski uttanríkisráðharrin, Colin Powell, skjótur at gera vart við, at eftirlits- menninir eiga ikki at fara til Irak enn. - Vit hava ta áskoðan, at teir eiga ikki at fara til Irak, so leingi tær gomlu ST- samtyktirnar og tann gamla eftirlitsskipanin eru gald- andi. Tí eiga teir at bíða, til teir fáa nýggj boð í einari nýggjari samtykt í trygd- arráðnum. Eg eri sann- førdur um, at ST eigur at samtykkja nýggjar áset- ingar og treytir, sum skulu hava við sær, at vit ikki koma aftur í somu støðu um eitt ár, segði ameri- kanski uttanríkisráðharrin. USA og Bretland hava lagt eitt uppskot um eina nýggja samtykt fyri hinar føstu limirnar í trygdar- ráðnum, sum eru Kina, Russland og Frakland, men enn hevur eingin teirra viljað tikið undir við upp- skotinum, tí tað setur Irak alt ov harðar treytir, halda tey. Sambært tíðindastovuni Reuter fer amerikanska uppskotið at hava við sær, at kanningarnar hjá eftir- litsmonnunum skulu út- setast. Irak skal fyrst góð- taka treytirnar í samtyktini, og innan 30 dagar skal landið lata ST eitt fullkom- ið yvirlit yvir tær verkætl- anir, sum viðvíkja kjarn- orkuvápnum, biologiskum vápnum og kemiskum vápnum. Ikki fyrr enn ST hevur fingið hetta yvirlitið, kunnu vápnaeftirlitsmenn- inir fara til Irak. Skuldi tað hent, at Irak sýtir fyri at góðkenna treytirnar ella at lata ST yvirlitið yvir land- sins vápnaverkætlanir, stendur tað øllum ST- limalondum frítt at fremja neyðug tiltøk fyri at endur- reisa frið og trygd í økin- um, stendur í amerikanska uppskotinum. Irakska stjórnin hevur longu sagt, at hon góðtekur tær gomlu samtyktirnar hjá trygdarráðnum, men at hon fer ikki at góðtaka nýggjar og harðari treytir. Stjórnin hevur eisini gjørt greitt, at samráðingarnar í Wien um at taka vápnaeftirlitið upp- aftur vóru grundaðar á, at tær gomlu samtyktirnar verða verandi í gildi. Forsetaborgirnar Ein trupulleiki, sum stend- ur eftir, eru tær átta for- setaborgirnar hjá Saddam Hussein. Amerikanarar hava kravt, at eftirlits- menninir skulu sleppa at kanna borgirnar, men tí hevur irakska stjórnin víst aftur. Leiðarin á eftirlits- monnunum, Hans Blix, segði aftan á samráðing- arnar í Wien, at har høvdu teir als ikki tosað um borgirnar. Hans Blix vísti tó á, at í 1998 gjørdi ST- aðalskrivarin Kofi Annan eina avtalu við irakar um tær átta borgirnar, og at eftirlitið har verður skipað eftir teirri avtaluni. Franska stjórnin sigur, at hon umhugsar at leggja eitt neyðsemjuuppskot fyri trygdarráðið. Jacques Chi- rac, forseti hevur sagt, at Frakland er ikki hugað fyri at taka undir við uppskot- inum hjá amerikanarum og bretum. Í Moskva hevur Vladimir Putin, forseti sagt, at Russland fer ikki at geva USA standandi loyvi til at leypa á Irak, og kinesiska stjórnin hevur somu støðu. Rættiliga óvæntað slakaði svenski Um- hvørvisflokkurin fyri trýsti frá sosialdemo- kratunum gjáranátt- ina og gekk við til at stuðla stjórnini hjá Gøran Persson SVØRÍKI Árni Joensen Gøran Persson heldur fram sum svenskur stjórnarleið- ari. Tað varð greitt gjára- náttina, tá Umhvørvis- flokkurin rættiliga óvæntað slakaði og gekk við til at atkvøða ímóti misálitis- uppskotinum, sum tann borgarligi Fólkaflokkurin legði fyri ríkisdagin mána- dagin. Upprunaliga kravdi Um- hvørvisflokkurin at fáa ráðharrasess í stjónrini aftur fyri at stuðla hana, men fyrrakvøldið slepti flokkurin brádliga kravin- um. Ístaðin fekk flokkurin tilsøgn um átta ella níggju ráðgevar á teimum ymsu ráðstovunum. Hetta var eitt krav frá flokkinum, sum vildi hava ávirkan á tey ymsu málini, áðrenn tey verða løgd fyri ríkisdagin. Men tað var ikki tað ein- asta, sum Umhvørvis- flokkurin fekk burturúr. Stjórnin hevur bundið seg til at steðga svenska tosk- afiskiskapinum í Eystra- salti frá ársskiftinum fyri at verja stovnin, hon skal eggja kommunum til at avmarka bilferðsluna, og harafturat skal stjórnin kanna, hvat kann gerast fyri at skerja útreiðslurnar til verjuna. Talsmaðurin hjá Um- hvørvisflokkinum, Peter Erikson, segði í gjár, at ávirkan floksins fer at síggjast aftur í politikkin- um hjá stjórnini, sum verður meiri umhvørvis- vinarligur. Gøran Persson verður sitandi USA vil hava eftirlitið útsett ST-samráðingarleiðarin Hans Blix og irakski samráðingarleiðarin Amir Al Sadi greiða frá semjuni um at lata vápnaeftirlits- menninar hjá ST sleppa aftur til Irak at leita eftir hópoyðingarvápnum. Mynd: Reuters Ávegis verja í Kirkjubø Nevndin, sum lands- stýrismaðurin við mentamálum í fjør setti at gera eina ætl- an fyri verju og varð- veiting av Kirkjubø- múrinum, hevur latið landsstýrismanninum eina ávegis ætlan fyri, hvussu hetta kann gerast MÚRVERJA Edvard Joensen Kirkjubø: Múrnevndin er samd um tað ávegis til- mæli, hon í gjár lat lands- stýrismanninum við menta- málum um verju og varð- vetiting av Kirkjubømúri- num. Anliss Bjarkhamar, landsstýrismaður, takkaði fyri tilmælið og lovaði at gera sítt til, at arbeiðið heldur fram. Áðrenn hann handaði landsstýrismanninum til- mælið, greiddi Petur Zach- ariasen, formaður í Múr- nevndini, frá tí, nevndin hevur gjørt og gjørt av. Hann segði frá, at ætlanin er at leggja eina sonevnda veðurverju yvir múrin. Hetta er í grundini sama ætlan, sum løgd varð fram av Fornminnissavninum longu í 1997 við onkrum smávegis broytingum. Men ætlanin byggir kortini á eina tillaging av teirri verk- lýsingini, segði Petur Zach- ariassen. Í fyrsta uppskotinum var ætlanin at binda veðurverj- una inn í múrin, meðan hendan seinna ístaðin fer at festa verjuna í fundamentið undir jørð. Fyrireikingarnar til tað eru longu byrjaðar, og grivið er út fyri nøkrum av festunum. Veðurverjan skal setast upp til at byrgja fyri regni og vindi eins og øðrum, sum virkar við til at bróta múrin niður. Í fyrsta umfari verður tó bert gjørd ein lutvís veður- verja, segði Petur Zach- ariassen. Sett verður ein fýra faks verja upp á suður- síðuni á múrinum. Hendan skal so standa komandi vet- ur, meðan fylgt verður við, hvørja ávirkan hon hevur á niðurbrótingina, ella um hon steðgar hesari. Komandi vár verður so verja løgd um allan múrin, har bygt verður á tær eyg- leiðingar, sum fara at verða gjørdar í vetur. Ein fyribils tíðarætlan er løgd fyri arbeiðinum við at turka og granska múrin, og heldur hon, veðru veður- verjan væntandi tikin niður aftur á sumri 2007. Men tað er ikki bara regn, sum fer illa við múri- num. Eisini vindurin tekur sín part, og tí verða gjørdar vindmátingar í Kirkjubø fyri á tann hátt at finna fram til, hvussu verjast kann í móti teirri ávirkan- ini. Nevndin mælir eisini til , at kunningaátøk verða sett í verk soleiðis at áhugin fyri múrinum sum fornminni verður styrktur. Tann kunn- ingin kann gerast bæði við skelting á staðnum, eins og faldarar, sum greiða frá múrinum og ørðum forn- minnum á staðnum, verða gjørdir, segði Petur Zach- ariassen. Seks fólk manna Múr- nevndina. Tey eru umframt formannin, Petur Zacharia- sen, Símun Arge, fornførð- ingur, sum er næstformað- ur, Kirstin Eliasen, savns- stjóri, Marita Weihe, arki- tektur, Jóannes Patursson, kongsbóndi og Jákup Thor- steinsson ráðgevi, sum eis- ini er skrivari hjá nevndini. Petur Zachariassen handar Anliss Bjarkhamar ávegis tilmælið um verju av Kirkjubømúrinum Mynd: Jens Kristian Vang Veðurverjan skal leggjast oman yvir múrin og festast undir jørð Læknaloysi í Sandoy Sandoyggin liggur í læknaloysi, og einki røkist fyri, at nakar lækni verður aftur í oynni fyrr enn í fyrsta lagi um eina viku ella so. Fólk mugu so bara klára seg sum best, siga sandoyingar HEILSUMÁL Edvard Joensen Sandoyggin liggur í lækna- loysi. Kommunulæknin er burturstaddur, og fólk fáa einki annað at vita, enn tað, sum stendur á einum lepa í vindeyganum hjá lækna- num. Tá sandoyingar koma til lækna, stendur ein pappír- lepi fyri teimum klistraður á ein rút, sum sigur, at læknin er burturstaddur. Tað er so tað, og tí kunnu vit ikki liva við, sigur Ger- hard Lognberg, løgtings- maður fyri Sandoynna. Hann er ógvuliga mis- nøgdur við støðuna og sig- ur, at fólk eru ótrygg. Tey vita sær einki annað enn at ringja til læknarnar í Havn, um eitthvørt er, og so bara vóna, at teir forbarma seg yvir tey, sigur løgtingsmað- urin. Men tað er ikki tí, at tey hava fingið nakra ávísing til havnarlæknarnar. Tað er bara nakað, tey sjálv mugu finna útav. Ein einsamallur lækni er í Sandoynni og Skúvoy, og tað er alt ov lítið, sigur Ger- hard Lognberg. Nú hann hevur verið burturstaddur, hevur onkur avloysari verið soleiðis eina viku í senn ella so. Men nú er knapp- liga eingin, og so standa fólk á berum. –Hendir eitthvørt, so sum ein bilvanlukka ella annað, sum krevur viðger á stað- num, kann ein rættilig ólukka standast av, heldur hann. Fólk kenna seg bæði ótrygg og hjálparleys, og tað kann undir ongum um- støðum halda fram soleiðis, siga sandoyarfólk. Tað eydnaðist ikki at fáa viðmerking frá Heilsu- málaráðnum, áðrenn blaðið fór til prentingar. Gerhard Lognberg, løgtingsmaður, sigur, at læknaviðurskiftini í Sandoy og Skúvoy eru út av lagi og mugu greiðast beinanveg Tann, sum áhugaður er, kann eisini hyggja á heimasíðuna www.skulin.fo/peturz/avegis.pdf og har síggja tað ávegis tilmælið, sum gjørt er. C M Y K 13 12