fríggjadagur 23. desember 1983síða 8

Síða 8 Oman fyri Skúvoyar bygd er eitt vatn, sum eitur Deldavatn. Tað er ikki størri enn ein tjørn. Og kortini, høvdu steinarnir rundan um Deldavatn dugað at tala høvdu teir sagt frá eini ríkari søgu. Her hava óvitar spælt og siglt í øldir, ja, kanska heilt aftur í forna tíð. Hanus Andreassen fortelur í hesum hugleiðingum eitt sindur um Deldavatn og um, hvussu tað var at vera barn í eini tíð, tá nógvar av teimum gávum, tú fekk — eitt nú á jólum — ikki vóru keyptar, men evnadar til við hond av eini einum pápa ella ødrum fólki í bygdini. mammu, onkrum Páparnir hjá okkum, sum sigldu á Deldavatni, vóru fittir í hondunum. Summir vóru hálvir listarmenn, ófera kringir at smíða, telgja ella skera út. Hetta, at sita og telgja, var tá ein partur av gerandisdegnui. Tað var vanligt at nava knív uppi á sær. Og var ein steðgur í arbeiðinum, lá tað so raðið fyri at taka hann fram. Mangt vakurt kundi gandast burtur úr einum kubba ella einari fjøl ella bara einum litlum spreki eina sólskinsletu úti í túni. Men tey vakrastu listarverkini blivu til á teimum longu íslandstúrunum. Á heimferðini plagdu Borgin, Havgásin ella Fagranes at steðga á uttan fyri bygdina at seta fólkið av. Sluppirnar komu ofta so nær, at vit, øvundsjuk og við glógvandi eygum, sóu gripirnar standa og pranga á lastarlúkuni — ein fittan eggjaleyp, eitt lítið, snegt útróðrarskrín ella eina lítla Havgás, við mastur og seglum, við stýrhúsi, taljum, blokkum og jomfrúum. Lukkuligur hann, sum í hesi letu átti ein pápa millum hegnismenninar umborð! Hugmyndin av bátinum var borin í heim við málinum. At liva var at eiga hana. Hon drakk tostadrykkin úr teimum keldum, sum tá vóru tekar. Segu. Sangi. Sjón. Ein teirra var eitt skjaldur, sum mamma plagdi at syngja fyri okkum: Ég átti mær ein lítlan bát, ein fittan bát, ein kjølbåt, at rógva suður til Havnar eftir einum áraskeyta, liggur út fyri Torgarðstanga, út fyri Lúnið. Tað er dýrd henda morgunin. Kyrra í sjónum. Tegn yvir Havnini. Tað rýkur góðsliga úr onkrum skorsteini. Onku- staðni gelur ein hani. Morgunroðin skyggir í hyljunum yviri við Strond. Yvir Havnini er ein upphavligur dámur. Tað er morgun. Lívsins morgun. Tíðar- innar morgun. Sum tú kemur damlandi suðureftir, sært tú tonglarnar liva seigan í sjóvarmálanum, onkustaðni hoyrist eitt suff, sum ein alda dregur út, og eitt slurk, iti hon skolar inn á aftur land. Orðini. Araskeyti. Torgarðstangi. Lúnið. Sum fremmandar karamellur. Tú skilir tey ikki. Og kortini, tey sipa til okkurt, tey vekja hóman av sniði og skapi, av tign og vakurleika. Góð at siga. Stuttlig at taka uppaftur, stásilig, tú veksur við teimum, ernast. Lættast at skilja er orðið kjølbåtur. Ein kjøl- bátur er ein holabátur. Ein holabátur er eitt eiggiligt far, gjørdur úr einum kubba, telgdur av mannahond. Men ein kjølbåtur er meira enn tað, hoyrir tú tað ikki á orðinum, kjelbátur, eitt háborið ELG Nr. 148 — 23. desember 1983 Deldavatn orð, hann hevur kjel, tað gevur honum aðal. Men kanska hevur hann eisini annað — stavnar, tiljur, bekkir, stýri, og — hver veit? — kanska eisini eyskar? Ein kjølbåtur er ein edilingur millum báta. Frá teirri stund tú hoyrdi hetta orðið, ynskti tú tær ein kjølbåt. Nakað seinni fekk bílætið av bátinum ein uppaftur hábærsligari dám, hesu ferð av einum niðurlag úr einum kvæði: Tað flýtur ein snekkja fyri hertogans garðar. Hon er sær av almvið og eikini harða. Leggið nýggjar árar út. Ein snekkja er bæði prýðiligari og sterri enn ein bátur, veldi og stedd goymast í sjálvum orðinum, hoyrir tú tað ikki — dunið undan henni, meðan hon verður drigin, smellin, iti hon glíður av nidasta lunni? Eik vistu tit nú hvat ið var, harð- asti viður, ið fanst. Men almviður hvat var tað? Um hetta var nógv tjakað. Til endans vórðu tey vaksnu spurd, men tey sýntust ikki at vita, ivaleyst var hetta okkurt fremmant viðaslag. At enda samdust tit um, at hetta mundi vera okkurt uppaftur harðari tilfar enn eik. Fyri fyrst fekk tú hvørki kjølbåtar ella snekkjur ur eik, men vanligar holabåtar, ómálaðar, telgdar úr einum stykki. Pápi tín dugdi væl at telgja og hola. Bátar fekk tú sum gávu, á jólum ella tá ið tú fylti. Hetta, at fáa ein bát, fylgdi einum mynstri, sum varð uppafturtikið hverju ferð. Tá ið tú hevði glett teg uppi yvir gávuni, máttu tú út at vísa hinum hana. Hetta var ikki vandaleyst. Tað var altíð onkur av hinum, sum vildi sleppa at nerta við gávuna, halda henni, sigla við henni. Tú var góður av tær, dugdi ikki at siga nei. Tann neyð, ið var á tær, til tú hevði fingið gávuna aftur! So vóru tað atfinningarner. Sjálvur ivadist tú ikki í, at hetta var vakrasti bátur í oynni. Tað hildu hini eisini. Í fyrstuni. Men tá ið ein løta var farin, segði ein drongur: — Hann hevur onga rond. Sum tað neit, serliga tí tað var hesin drongurin, sum segði tað, tyngd og myndugleiki goymd- ust í hansara róliga orðalag. So fekk tann næsti orðið fyri seg? — Hann hevur einki stýri. Nú raknaði tann triði við, í tungusnild var hann eltiblødran, fann sjáldan upp á nakað sjálvur: — Hvar er kjølurin? Hver lítil atfinning var so mein, so mein, tað føldist, sum var tú skorin i titt egna hold. Og kortini, tað sum vardi longst, og sum ongantíð fór frá tær, var gleðin um hesa telgdu gávuna, ein still innangleði, sum fylgdi tær sum ein mild verndar- ond, sum var hjá tær, tá tú um kveldið legði høvdid móti koddanum, sum kom til tín, sum ein ylur av ósigiligari lukku. í somu letu tú vaknaði um morgunin, ein djúp lukka uppi yvir nekrum so dýra- bærum, at tað ikki kundi metast í krónum og oyrum. Í fyrstuni sigldu tit í dammum úti í túni, í rennholum, sum tit typtu, í hylj- um í smáum lekum úti í geilini ella í smáum áum stutt frá húsunum. Hesa tíðina hendi tær nakað, sum tú ongantíð gloymdi aftur. Karmal tín fyrsti vin- maður og tú eru úti og spæla. T't eru ikki meira enn fýra ár. Karmal lig, ar og siglir i einum rennboli beint uttan fyri husini hjå foreldrum hansara. Båturin er lítil hjá honum, um eina sponn til longdar. Men hetta er ein vakur bátur. kúputur, flýtur væl í vatninum, hevur snið sum á rættiligum báti. Hann er illa farin og tettur við ymsum tilfari, sum er lætt at boyggja hjá smáum barnafingr um, silvurpappíri innan úr tekassum, pettum av tannpastatubum. Hetta gevur honum tað serliga virðið, sum rínur við alt, ið er brúkt og slitið og hevur staðið sína roynd í lívsins ódnum. B áturin er sekklaðin, av hverjum, tað er fánað úr minninum. Karmal letur og syngur fyri seg sjálvan, meðan hann siglir. Tú kemur gangandi eftir getuni yvir ímóti honum. Karmal veit ikki av tær. Fyri eini letu síðani hava tit kland- rast, hann hevur gjert tær fortreð, tú skalt hava hevnd, hetta er tað einasta, tú hugsar um. Tú fert yvir til hylin, har hann liggur og siglir við hevdinum boygdum niður yvir tann fullfermda bátin, so rennir tú fótin undir bátin, so hann hvelvist. Karmal hyggur upp, so sker hann útúr at gráta so hjartaliga. Tú skundar tær avstað, tú ert negdur, tú hevur hevnt teg, nú er javnvág aftur. Men samstundis hoyrir tú henda hjarta- liga grátin aftan fyri teg. Hesin ræðuligi gráturin var ikki við í roknistykkinum, tá ið tå svór hevnd. Knappliga fyllist tú av eini samkenslu so sárari, at tað er, sum tú bleðir innan. Uttan at fata tað kennir tú sviðan av eini ævinligari mótsegn, sum fer at raka teg umaftur og umaftur seinni í lívinum, og sum tú kanska einaferð fer at skilja. ltí tú hevndi teg inn á ein annan, rakti tú teg sjálvan. Deldavatn eitur eitt vatn, ið er nakað oman fyri bygdina, sunnanfyri. Tað tekur ikki langa tíð hjá einum barni at spela niðan hagar, millum tjúgu minutt- ir og ein hálvan tíma. Skjótt er at renna heim, skuldi tú fingið karm. Deldavatn kom at vera vatnið hjá tykkum, so skjótt tit blivu so fræg, at tit orkaðu at ganga niðan hagar. Í nógv ár livdu og búðu tit haruppi, so skjótt tit vóru leys av arbeiði og skúla. Tit komu niðan um hagaportrið og gingu niðan við garðinum. Hvussu mundi veðrið vera haruppi? Logn? Drabbut? Oslætt? Ruskut? Illveður? Glaðustrok? Kolandi stormur? Tit hugdu at bátunum. Hvussu fóru teir at roynast hesu ferð? Longu áðrenn tit vóru á vatninum, hevdu tit fingið svar, burturfrá hoyrdu tit aldurnar tutla og láta, hetta málið skiltu tit. Deldavatn er ikki nakað stórt vatn. Tað er avlangt, við buktum og víkum og fleiri smærri og sterri innvikum. Delda- vatn er ikki nakað bráðíkomið niður- setupláss, her hava barnaføtur stetlað og barnareddir sungið ættarlið undan tykkum. Nakað miðskeiðis eystanvert vatnið var tað staðið, har tit hildu til, og haðani tit sigldu út. Hetta staðið hevði einki navn, men í huganum á tykkum var hetta altíð bygdin. Her vóru spor av fornari búseting. Niðurdottin neyst, gamlar grundir, heyggjar, ið helst mundu vera mannaverk, leivdir av gomlum reiðskapi boðaðu frá, at her høvdu slektir búð og búleikað undan tykkum. Ur bygdini bar til at sigla út í verðina. Henda verðin var ein heilur heimur, líka so endaleys og full av møguleikum sum okkara verð, eitt ævintýr fyri fótum tykkara. Og kortini var hon í mangar mátar ólík tí verð, tit seinnu komu at kenna í skúlastovuni. Hon minti meiza u um landkortini hjá fenikisku sjófar- arunum ella Magellan. Her hevdu blettir, sum á landkortinum illa sóust. eina vekt og ein týdning, teir als ongan rætt høvdu til. Her vóru veldug megin- lond, sum rembdu sær oman á landkort- inum í drekakendari grimd, púra gloymd og als íkki til. Amerika og Russland vóru íkki til í hesum heimi. Ísland, skuldi ein trúð, eftir tí, ið hoyrdist, var mætasti blettur í allari verðini. Stuttligt hevði verið alt fyri eitt at farið ein túr rundan um vatnið. Men fyrst mugu vit tríva í aftur bátaseguna eina ferð aftrat. Og nú verður tú ferdur aftur til eina aðra árstíð, tá ikki siglt var, tær myrku vikurnar beint undan jólum. Ein mánað undan jólum fór pápi tín at skavast uppi á endakamarinum, har hann plagdi at smíða. Tú spurdi, hvat hann fekst við, men fekk einki ordi- ligt svar, hann hevði so skundiga :ned- ferð, sýntist undarliga gátuferur, svar- aði í vestan, tá tú spurdi í eystan. Jólini nærkaðust. Spenningurin vaks. Úr endakamarinum hoyrdust grenjið av sagini, hvinið frå høvlinum, boran og grøvan, ið kundu komið frå ótolnum høggijørnum og holijørnum, skav, fýsan og blástur ið kundi havt okkurt við sandpappír at gera. Jólaaftan kom. Eftir ein lestur, ið næstan ikki fekk enda, komu tit úr kirkjuni, og nú vóru kertu- ljós í hverjum húsi, men vakrast vóru tey í teimum ovastu húsunum, tykkara húsum, tí har hevði mamma tín tendrað ljós bæði tykkaramegin og skúlamegin, og sett tey á báðar teir breiðu spross arnar, so tey lýstu í trimum reðum í fýra vindeygum, níggju í hverjum vindeyga, blaktraðu og blunkaðu og gjerdu hetta myrka vetrarkveldið til eitt ævintýr. Tá ið tit høvdu etið, kom undan kavi, hvat pápi tín hevði gjørt á endakamarinum, gávurnar vórðu tiknar niður av skåp- inum í køkinum — fýra stórir holabåtar, ein til hvenn, málaðir hvítir og reyðir og hvítir og grenir, tann longsti eina alin langur! Tú sat og hugdi at tínum báti, streyk honum, kíndi tí blonku målingini, luktaði angan av nýggjum viði. Hesa lotuna kundi tú fáa eitt merkiligt hug- skot. Hvat gjerdu tínir vinmenn beint nú? Karmal, hvat fekk hann at eta? Hvat fekk hann í jólagávu? Fekk hann nakra jólagávu? Hesin seinasti spurn- ingurin var so ræðuligur, at best var at gloyma hann alt fyri eitt. Ella skumpa hann niður í hugans loynihelli, til hinar gáturnar. Jólaaftan var kveldið, tá gleðin var størst og skilnaðurin størstur. Tú kundi vitja tíni leiksystkin allar dagar. Bara ikki jólaaftan. Tú fórt ongantíð at síggja tey heima hjá sær sjálvum jólaaftan. Aldri í lívinum. Summir av teimum hálvvaksnu fingust eisini við skipabygging. Hver fer t.d. nakran tíð at gloyma loftið. Her sat Allan, ein vakur, stillforur drongur, og putlaði tey myrku vetrarkvøldini. Loftið var mest sum ein vígdur blettur, at sleppa upp higar var næstan sum at *áa riddaraslag, ikki fyri hvønn hissini ársunga. Fyrstu ferð fylgdist tú við einum eðrum óvita, sníkti teg fram við básunum niðriundir, fór óttafullur upp í gjøgnum stigan, nærkaðist varisliga tí ljósa loftsendanum, bangin fyri hvørja løtu at verða kveistradur út aftur av teimum eldru. Innast å loftinum hekk ein lampa, hon lýsti sum ein sól, um hana mól alt lív. Her sat Allan og arbeiddi, sum Regin Smiður í smiðju síni, hómaðist gjøgnum eitt tám av royki. støvi, sagu- og høvilspønum. Rundan um hann lógu skip á ymiskum