týsdagur 3. januar 1984síða 3

TS AE AG tini? r. 1 — 3. januar 1984 - tidindabladid Alt setir sini sjonsku spor — og gongdin setir krøv til orku Millum jól og nýggjár vidgjørdi yvirfridingar- nevndin frågreidingina um årinskanningina, id VKI, Vandkvalitets- instituttet, gjørdi sein- asta summar í tveimum umferum. Fríggjadagin kl. 16 kunngjerdi yvirfriðing- arnevndin úrskurðin í dómhúsinum. Nógv fólk var samankomið — umhvervisfólk, umboð fyri SEV og fjølmidl- arnar — tá formaðurin í yvirfriðingarnevndini, Jógvan Andreassen, læs niðursteðuna hjá nevndini upp. Og yvir- friðingarnevndin gav loyvi til nógv umreddu vatnorkubyggingina við Eiðisvatn. Annars noktaði fridingarnevnd- in fyri Eysturoyar sýslu SEV at gera vatn- orkuverk við Eiðisvatn. Í niðursteðu síni við- ger yvirfridingarnevnd- in årin og avleiding- arnar av vatnorkuút- byggingini við Eiðis- vatn og setir nakrar treytir, ið SEV skal treyta sær at halda. Niðurstaðan hjá yvir- friðingarnevndini er henda: Friðingarnevndin fyri Eysturoyar sýslu hevur vidgjørt málið í síni heild umfatandi ell 4 byggistig, men vegna tess at Feroya Landsstýri bert hevur givið loyvi til at fara undir 1. og 3. byggistig verður umsóknin av yvirfriðing- arnevndini bert vidgjørd samsvarandi. Vit liva í einum sam- felagi, har stórar útbygg- ingar eru farnar fram og framvegis fara fram. Nýggj virki verða sett á stovn, sethús og onnur hús verða bygd. Alt hetta saman við vega- og havnagerð og grótbrotum setir síni sjónsku spor á nátúru og umhvervi. Har- afturat setir henda gongd stór krev til orkutervin í samfelagnum, herundir tervin á el-megi. Eisini framleiðslan av hesi orku setir spor á nátúru og um- hvervi, og tað uttan mun til hvussu framleiðslan av orkuni fer fram. Onnur verk størri ávirkan Tað er metingin hjá yvir- friðingarnevndini, at t.d. bygging av kola- og/ella dieselverkum í stóran stíl kemur at fáa álvarsligari ávirkan á nátúru og um- hvervi enn ein skilagóð út- bygging av vatnorku. Við skilagóðari útbygging verður ikki bert hugsað um, hvar ein útbygging fer fram, men eisini á hvenn hátt, soleiðis at ikki bert verður hugsað um at fáa mest meguliga orku úr einum ávísum eki, men útbyggingin eigur at fara fram á ein slíkan hátt, at hon skaðar nátúru og umhvervi sum minst. Olja má koma skipaflotanum til góðar Tað er fert fram í tí kjaki, hetta mál hevur elvt til, at útbyggingin av vatnork- uni bert loysir ein part av okkara orkutervi, og tað sjálvt um vatnorkan varð útbygd í so stóran mun, at øll el-megin her á landi varð framleidd úr vatn- orku. Rætt er hetta, men B má í hesum sambandi rast í huga, at skuldi oljt pa t.d. tikid St, uppaftur, er tað um- ráðandi, at tann oljan, sum fæst, kemur skipa- flotanum til góðar, og at orkutervurin á landi verð- ur nøktadur á annan hátt. Vakurt og stór- bært landslag Landslagið í norðara parti av Eysturoynni er vakurt, stórbært og sermerkt. Yv- irfriðingarnevndin er tí samd við fridingarnevnd- ina um, at tað er umfatað av grein 4, stk. 2, í nátúr- friðingarlógini, og at um- reddu arbeiði ikki kunnu setast í verk uttan loyvi frá friðingarmyndugleiku- num. Havast má í huga, at landslagið gjøgnum tidir- nar er stórliga åvirkad av mannahond — kråir, ból og torvskuråur. Tad er i sjálvum sær tí einki ónátúrligt, at landslagið, har vit liva og virka í dag, eisini verður ávirkað av okkum. Men fyrr sum nú má galda, at væl verður farið um, og tey tiltek, sum verða gjerd, eru neyðug fyri samfelagið sum heild. Broytir ikki nátúr- una nógv — javna vatnstødu Hvat ti ætladu utbygging- ini av Eidisvatni vidvikur, so heldur yvirfriðingar- nevndin ikki, at árinið á nátúruna á staðnum sum heild verður so stórt og broytir hana í so stóran mun, at umsóknin eigur at verða noktað. Kortini kemur útbyggingin at fáa so munandi árin á vatnið og lívið í tí, at tað eigur at verða álagt SEV at miðja ímóti at halda eina so javna vatnsteðu sum gjer- ligt, javnber viðmerking- arnar hjá VKI um avleið- ingarnar fyri botngróður- in, um vatnsteðan verður broytt við meira enn 3—4 m. Eftir hvat er upplýst undir viðgerðini av máli- num er tað eisni av týdn- ingi fyri SEV at halda vatnstøduna so høga og javna sum gjørligt. Skulu skapa gyt- ingarmøguleikar — og gjalda rannsóknir Harumframt eigur tað at verða álagt SEV at skipa soleiðis fyri, at nýggir gýtingarmeguleikar verða skaptir fyri vatnasílini í staðin fyri teir, sum fara fyri skeyti. Útreiðslurnar av hesum eigur SEV at bera, tí yvirfriðingar- nevndin er av teirri áskoð- an, at tað eigur at vera ein meginregla, at tann, sum ger broytingar í nátúruni, ber kostnaðin av tiltøkum til at bota um avleiðingar- nar av hesum broyting- um. Eisini eigur tað at verða álagt SEV at bera kostn- aðin av fornfreðiligum rannsóknum við Argisá, og eigur hetta lendi ikki at verða sett undir vatn, fyrr enn hesar rannsóknir eru gjørdar. Ikki avleiðingar fyri nátúruna Hvat áunum viðvíkur metir yvirfriðingarnevnd- in, at avkvettingin av teimum av 1. byggistigi umfataðu fær ikki stórar avleiðingar á nátúrunggi Sundalagnum. Lendið }r soleiðis háttað, at tað bert er í áarferi, at stórvegis sæst til áirnar, og tá fara tær helst framvegis at síggjast væl kortini. Burt- ursæð frá einum petti beint niðan fyri byrging- arnar fer avkvettingin heldur ikki at fáa stór- vegis avleiðingar fyri plantu- og djóralívið í áu- num, javnber álitið hjá VKI. Sambært álitið er tað bert Trogará, sum sjó- sil møguliga leita niðan í fyri at gýta. Um hetta er so, eigur tað at verða á- lagt SEV at bera kostnað- in av tiltøkum at beta um avleiðingarnar av útbygg- ingini hesum viðvíkjandi. Munandi avleið- ingar fyri Stórá Hvat teimum av 3. byggi- stigi umfataðu áunum við- víkur metir yvirfriðingar- nevndin, at útbyggingin bert fær munandi avleið- ingar fyri Stórá í Funn- ingi. Hetta er sambært VKI serstakliga galdandi fyri sjósílini. Harafturat kemur, at Stórá rennur mitt gjøgnum Funnings bygd, og er hetta einasta å av tydningi i bygdini. Yv- irfriðingarnevndin heldur tað vera skeivt at taka so at siga alt vatnið úr Stórá, og tað eigur tí at verða á- lagt SEV at syrgja fyri, at áin altíð hevur eina hósk- andi vatnfering. Ikki avleiðingar fyri Skålafjørdin Yvirfriðingarnevndin met- ir ikki, at 3. byggistig av ætlaðu útbyggingini fær nakrar avleiðingar fyri Skálafjorðin og neyvan munandi avleiðingar fyri Funningsfjerð heldur, javnber VKI. Viðvíkjandi Funningsfjorði eiga tó, sum skotið upp av VKI, framhaldandi at verða gjørdar kanningar av teimum lívfreðiligu viður- skiftunum í fjørdinum, og eigur SEV at bera kostn- aðin av hesum kanning- um. Yvirfridingarnevndin metir ikki at utbyggingin kemur at fåa munandi årin å vidurskiftini i Sundalag- num, javnber VKI og um- mælið frå Fiskirannsókn- arstovuni. Niðursteðan hjá yvir- friðingarnevndini er so statt, at loyvi eigur at vera givið til 1. og 3. byggistig av ætlaðu vatn- orkuútbyggingini undir niðan fyri nevndu treyt- um. Treytirnar Tað verður ásett: Loyvi verður givið el- felagnum SEV at fara undir gerð av vatnorku- steð sunnan fyri Brimnes, gerð av tveimum byrging- um við Eiðisvatn, gerð av bergholi norður til Djúpa- dal og suður til Stórá norðan fyri Norðskála (1. byggistig), gerð av berg- holi eystanfyri frá umleið Eysturoyartunnellini og hadani til Storå, berghol- veitir frå Storå til Fremru og Uttaru Dalså, berghol frå Storå til Eidisvatn (3. byggistig) og berghol frå teimum ymisku åunum niður í hevuðsbergholini alt sambært skitsuprojekt dagfest 5.2.1979 frá Høj- gaard á Schultz og >Revi- deret Redegørelse« dag- fest 20.7.1981 frá sama felag undir hesum treyt- um: 1. Bygningar, byrgingar, vegir og annað, sum sæst, eiga at verða gjørd á ein hátt, sum fellur so væl inn í landslagið sum gjerligt. 2. SEV átekur sær at bera so í bandi, at vatn- steðan í Eiðisvatni aftaná útbyggingina broytist minst meguligt. 3. Lendið við Argisá verð- ur ikki sett undir vatn fyrr enn fornfreðiligar rann- sóknir eru gjerdar. SEV ber kostnaðin av hesum rannsóknum. 4. Álagt verður SEV at skapa nýggjar gýtingar- meguleikar fyri vatnasil- ini í Eiðisvatni í samráð við Fiskirannsóknarstov - una og Feroya Sílaveiðu- felag. Møguligar ósemjur verða at avgera av friðing- arnevndini fyri Eysturoy- ar sýslu við kærurætti til yvirfriðingarnevndina, ið hevur endaligu avgerðina. 5. Álagt verður SEV, um tað vísir seg, at gytingar- møguleikar hjá sjósílum í Trogará fara fyri skeyti, at gera tiltek til at beta um hetta í samráð við Fiskirannsóknarstovuna og Feroya Sílaveiðufelag. Meguligar ósemjur verða at avgera av friðingar- nevndini fyri Eysturoyar sýslu við kærurætti til yv- irfriðingarnevndina, ið hevur endaligu avgerðina. 6. Álagt verður SEV at syrgja fyri at Stórá í Funningi framyvir fær eina hóskandi vatnfering sambært reglum, sum verða ásettar av friðingar- myndugleikunum. 7. Um kortini gytingar- meguleikarnir hjá sjósíl- um í Stórá % Funningi fara fyri skeyti er sama galdandi sum fyri Trogar- á. 8. Álagt verður SEV at bera kostnaðin av fram- haldandi lívfreðiligum kanningum av Funnings- firði. J. Andreassen Janus Kamban Jóannes Rasmussen Arne Thorsteinsson Rólant Lenvig