hósdagur 2. februar 1984síða 2

— Nr. 15 — 2. februar 1984 tíðindablaðið , "”” Hevur tú ein spurning ella onkran trupulleika, sum tú kundi ynskt tær at fingið vidgjørdan í hesum teiginum, {| : & . li |- Spyr Sosialin Skriva til: Sosialurin, postsmoga 76, 3800 Argir. Merk brævbjálvan >Spyr Sosialin«. Eyðun Joensen, sål- arfrødingur Nær eru børn skulabugvin? Sålarfrøding- urin skrivar: Nå nærkast tíðin, tá maður min og eg skulu gera av, um seks ára gamli sonur okkara skal fara í skúla í ár. Sonurin er ógvuliga vitugur av sínum aldri at vera, men hann hevur ikki gingið í barnagarð (vit búgva í Havn), so vit eru eitt sindur ósamd um, hvussu hann skal klára seg í skúlanum. Til upplýsingar til sálar- freðingin vil eg viðmerkja, at hann er feddur í februar mánaða. Er tað rætt at koyra hann í skúla í ár? Foreldur Spurningurin er áhuga- verdur og er seinastu dag- arnar vorðin serliga við- komandi, nú skúlar eru farnir at lýsa við innskriv- ing av nýggjum næm- ingum. Fólkaskúlin hevur av praktiskum grundum sett eitt ávíst mark fyri, nær børn eiga at byrja skúlagongdina, men sum ollum kunnugt er ikki altíð neyvt samsvar millum skulafortreytir (skúlabúnaskap) hjá børnu og aldur teirra. Ti eru nógu foreldur ivasom um innskrivingar- spurningir, tá talan er um born, sum liggja á mark- inum, t.v.s. eru fødd stutt oðrumegin ársskiftið. Hvat skúlabyrjan við- víkur eigur ein í fyrstu syftu at gera sær greitt, at steða barnsins í skúlanum mangan er ødrvisi enn i heiminum. Samstundis eigur ein at minnast til, at skúlans krøv og virksemi gerst umráðandi partur av barnsins umhvervi í eini sjey til tíggju ár av týdn- ingarmestu menningar- árum barnsins. Setur krev At ganga í skúla setur síni eyðsýndui krøv til ein- staka næmingin, óansæð aldur. 1) Vitugu (intellektuellu ú á krevini): fevna um slíkt, sum neyðug vitan og innlit, målføri, mongdar- fatan og aðra sansaliga fatan gjøgnum eygu, oyru og rørslu. 2) Krøv til arbeidsbind- indi: eru umráðandi, ti skulin er meira eitt ar- beiðspláss enn ber! spæl. Tað setur krøv til áhaldni og ansni fyri ásettum upp- gávum og ikki minst — til at gera arbeiðssetningin lidnan. 3) Krev til sosialar for- treytir: eiga í mínum eygum ikki at verða gloymd, og eru mangan ein forðan fyri hepna skúlabyrjan fram um gávur, likambunaskap o.t. Í hesum feri er tað ser- liga týdningarmikið, at barnið tolir at vera t.d. eitt av mongum, at ganga undir felags reglur, tola at býta áhuga lærarans við hini, og vísa ødrum neyð- ugan ans. Samanumtikið skal barnið vera tolið og duga at skilja, at í skúlanum hevur ein ikki sum heima einkarrætt upp á upp- alaran, men er um hann í felag. Hóskandi fólka- tilfar Áður løgdu skúlafólk eisini dent á barnsins heilsu- og likambúnaskap sum heild, men so fram- komin heilsurektin er vorðin nú á dogum, verður tað mest sum tikið sum ein sjálvfylgja. Hesi skúlabúnaskaps- krov komu kon skúlafólk so fram til við at síggja lutvíst skúlans mál og mið (samb. endamálsorðing fólkaskúlans) og lutvíst tað undirvísingartilfar og undirvísingarhættir, sum skúlin var vanir við. So var bert eftir at flokka fólkatilfarið (næmingarnir) soleiðis, at tátíðar undir- vísingarmodell var hósk- andi. Fyri at meta um næm- ingur var búgvin at byrja sína skulagongd, varð funnið fram til sonevndar »skulabunaskapsroyndir« at stuðla seg til. Eftir míni meting ein óheppin mannagongd at líkna við ein smiðumeist- ara, sum ikki lagar sítt arbeiðslag eftir tilfarinum,* men bert bítur seg fastan í arbeiðssetning og viðgerð. Soleiðis at skilja, at smið- urin ætlar sær skikkað tilfar, sum eina sjálvfylgju ella rættin til at velja sær slíkt tilfar sum er skikkað burturúr, og síðan leggur vertin á restina. Slíkar skúlaskaps- royndir — eitt nú Uppsala- royndin — vísti seg, sum frá leið tíanverri (eftir míni meting til alla lukku) at vera vána spádómur um skúlaeydnu barnsins, og skúlarnar góvust eisini at nýta hesa. Barnið skúlabúgvið — skúlin barna- búgvin? Eg havi ongantíð ivast í at lærarafólk við alskni til arbeiðið sítt og harvið skúlauppaling barnsins, hava roynt sítt ýtarsta. Sum ellum kunnugt, er barnið hjálparleysur og óliðugur skapningur Marjun Sigurdsdótt- ir, sosialráðgevi Marner lækni burturav. Tí er tað fáfongd at hugsa sær, at oll born av sær sjålvum, vegna aldur eru skulabúgvin ella soneund »grytuklår« til skúlabyrjan, og at skúlin so ekkaleysur kann fara undir at læra bernini at skriva tøl, leggja saman, taka frá, falda o.s.fr., eftir einum fremmandum løgdum flutningsbandi, um eg so má siga! Hesa sannroynd — um ymisku skúlafortreytir barna — hevur skúlaskap- umsíður ti varð urin eisini ásanna, og spurningurin um skúla- búnaskapin hjá bernum við tíðini broyttur til tann í eygum hópin »at gera mínum áhugaverdari, skúlan barnabúnan“ — so- leiðis at skilja, at skúlin átók sær í mun at taka ímóti sum tey vóru við teirra ymisku fyrstu steorri børnum, fortreytum og tíðina at virka fyri at gera bernini skulabugvin, heldur enn beinanvegin at krevja faklig skúlaúrslit Serkønir lærarar Góð byrjan er mangan hálvkomið verk — so eisini vid skúlabyrjan. Hetta hevur skúlin ásannað meira og meira. Meðan skúlar áður høvdu lyndi at seta ólærdar vik- arar at undirvísa byrjunn- arflokkum, verður nú alsamt sterri ansur vístur júst hesum undirvísingar- arbeiði, og verða lærarar við serstøkum kunnleika og hegni settir til tess. Henda mannagongd sæst eisini aftur í sjálvari læraraútbúgvingini. Frá 1975 hevur verið gjørligt hjá læraraskúlanæm- ingum at nema sær ser kunnleika í t.d. at undir- vísa byrjunnarflokkum. Tað er eingin borgan fyri dygd, men skuldi kort- ini verið vón um betri for- treytir hjá skúlanum at taka móti komandi næm- Simonsen, Fríða Patursson, log- “ froðingur ingatilfari, eins og at veita børnum eina skynsama skúlabyrjan. Tey níggju árini eg var lærari á Læraraskúlanum, geva mær vónir um, at nógvir lærarar eru, sum serstakliga geva byrjunn- arflokkum ans. Fyri at venda aftur til tygara konkreta spurning, so meti eg foroyskar lær- arar samanumtikið at vera væl skikkaðir til at skilja tygara spurning og eisini at ráðgeva tygum. Tað eru formligar reglur um aldur og skúlabyrjan sum skulu fylgjast, men tygum skulu tosa við skul- ans leiðslu um hetta og kanna, hvussu skúla- byrjan har fer fram, og um born eru fyri rímiligari »innskuling«. Spyrjið, metið og veljið millum skúlarnar, tí ivaleyst er munur á ymsu stoun unum. Í Onglandi og Fraklandi fara børnini í skúla fimm ára gomul, í USA seks ára gomul her hjá okkum sjey ára gomul. Tað velst hvat stendur unum í boði. Tað er sera umráðandi at skúlin metir bornunum soleiðis, at tey frá byrjan dáma skúlagongdina. Staunhaldið fyri Grund- vígska háskúlan kundi ikki minni verið stavn- haldið fyri skúlabyrjan smábarnanna: um bern- >For den har aldrig levet, som klog pá det er blevet, han før ej havde kært=É.. Tí eiga tygum í minsta lagi at kanna skúlan har barnið skal gange og meta um tilboðið er til gagns fyri barn tygara, og síðan at taka stoðu út frá hesum. Ey-Jo Eitt IKKI var dottið niðurfyri Í seinasta hósdagsblað stóð spurningur um at býta verur um. Legfreðingurin svaraði hesum spurningi, men av misgávum er svarið í prentingini ikki rætt, tí eitt IKKI var dottið niðurfyri. Ístaðin átti at standa: »Um tygum ynskja at lata veruna innaftur, av tí at tygum t.d. ikki dáma litin ella ikki hava brúk fyri henni, kunnu tygum ikki krevja pengarnar aftur«. Vit bidja løgfrødingin og lesarnar umbera hetta mistakið. Dag.