leygardagur 3. mars 1984síða 2

tíðindablaðið Nr. 28 — 3. mars 1984 Síða 2 Avlopid i Føroya Banka setti met Bankarnir umhugsa at minka utlånsrent- una. Verður hon sett niður, verður innlåns- rentan eisini sett niður, sigur nevndin i Foroya Banka i frågreiding síni til ársaðal- fundin, ið varð hildin mikudagin Á aðalfundi hjá Feroya Banka 29. februar 1984 gav nevndarformaðurin Poul Johs. Johansen hesa munnligu frá- greiðing sum ískoyti til ársfrágreiðing bankans fyri 1983: 1983 var eitt gott ár hjá okkara fiskivinnu. Veiðu- negdin setti aftur met, og fyri fyrstu ferð í fleiri år hev- ði heimaflotin eitt rakstrar- avlop. Umsteðurnar, sum okk- ara fiskifloti virkar undir, eru nógv broyttar, síðan fiskimarkini i Norður- atlantshavi vórðu flutt út í 1977, og fiskiflotin kom undir regluleringar. Seinastu 7 árini er veiðumynstur okk- ara broytt soleiðis, at ein sterri partur av veiðuni kem- ur undan Feroyum, meðan fiskiskapurin serliga á mið- leiðum er minkaður. GONGDIN Á OKKARA FISKIVINNU Hyggja vit at veiðutelunum í 1975 síggja vit, at 14% av samlaðu veiðuni vórðu fisk- að undir Feroyum ella á nærleiðum. 68% av veiðuni vórðu fiskað á miðleiðum, t.v.s. undir Íslandi, Eystur- grenlandi, í Norðsjónum og Rockall. 18% vórðu fiskað á fjarleiðum, t.v.s. við New Foundland, Labra- dor, á Flemich Cap, í Vesturgrenlandi og eystan- fyri. Samanbera vit við veiðu- na í 1983, síggja vit, at í fjør komu 44% av samlaðu veið- uni undan Føroyum, 38% av midleidum og 18% av fjar- leiðum. I 1981 og 1982 var lutfallið millum tey trý veiðugkini hetta: Í 1981 komu 47% undan Feroyum, 32% av miðleiðum og 21% av fjarleiðum. Í 1982 komu 46% undan Feroyum, 36% av miðleiðum og 18% av fjarleiðum. Samlaða veiðan hjá fer- oyingum i 1983 var 325.000 tons móti 257.000 tonsum í 1982. Hetta er ein vekstur upp á 26,6 prosent. Bæði undir Feroyum, á miðleið- um og á fjarleiðum var vekstur i veidunøgdini. vid TVÍFALDAÐ TOSKAVEIÐA Í 1983 fiskadu vit 140.000 tons undir Feroyum móti 115.000 tonsum í 1982. Veksturin stavar serliga frá ektari toskaveiðu. Toska- veiðan varð næstan tví- eisini miðleiðum faldað í vekstur var upsa- veiðuni. A var serstakliga vøkstur i veiðuni eftir svartkjafti og hvítings- bróður, og á fjarleiðum stavar veksturin serstakliga frá ektari lodnuveiðu við Svalbard og í norskum eki. Seinastu árini hava menn sett sítt álit á svartkjaftin, men svartkjaftur hevur ikki verið at fingið í teimum nøgdum, sum roknað varð við. Tann Økta veiðan undir Feroyum i fjør sæst aftur í rakstrartølunum hjá heima- flotanum. Eftir fyribilstøl- unum hjá Fiskivinnuráð- num hevði heimaflotin i 1983 eitt rakstraravlop upp á 28 milj. kr. aftan á rentur og avdrátt, og tá er rakstrar- studningurin mótroknaður. Hetta er fyrstu ferð í fleiri ár, at heimaflotin hevur havt eitt rakstraravlop. Í 1981 hevði heimaflotin eitt hall uppá 27 milj. kr., og í 1982 eitt hall uppá 31 milj. kr. Eftir metingunum hjá Fiski- vinnuráðnum er útlitið hjá heimaflotanum í ár sera dap- urt. Mett verður, at hesin parturin av flotanum fer at hava eitt hall uppá 94 milj. kr. storur BRUTTOTONNAGAN VAKS VID 17.351 TONSUM Utlitid hjå fjarfiskiflotanum er frægari. Eftir fyribilstøl- unum fyri 1983 hevdi fjar- fiskiflotin eitt avlop upp å 22 milj. kr., og Fiskivinnurådid metir, at avlopið í år verður 29 milj. kr. Í 1981 hevði fjar- fiskiflotin eitt avlop upp á 6 milj. kr., meðan raksturin í 1982 gav eitt hall upp á 5 milj. kr. Eisini i 1983 øktist okkara skipafloti. 10 skip komu í flotan í fjør, tá farma- og ferðamannaskip eru í- roknað, meðan 5 skip fóru úr flotanum. Brutto- tonnagan vaks við 17.351 tonsum. Grundarlagid undir virk- seminum hjå einum banka er innlánið. Utlånsvirksemid kemur i aðru atløgu, og tå eg nevni innlånini sum tad grundleggjandi, kemst tad av, at onki utlånsvirksemi kann fara fram, fyrr enn peningur er komin inn. INNLÁNS- OG UTLÅNS- VØKSTUR 1. januar 1984 vóru samlaðu innlånini i føroysku peningastovnunum 3.340,4 13 milj. kr. móti 2.783,2 milj. kr. 1. januar 1983. Innlánið vaks sostatt við 557,2 milj kr. ella 20,0% í 1983. 1. januar 1984 vóru saml- aðu útlánini hjá føroysku peningastovnunum 3.304,8 milj. kr. móti 2.808,4 milj. kr. 1. januar 1983. Utlånini vuksu sostatt vid 494,4 milj. kr. ella 17,7% i 1983. Hjá Feroya Banka var innlånsvøksturin í 1983 22,4%, meðan utlånsvøkst- urin var 20,5%. INNFLUTT SKIP — EIN AV ORSØKUNUM TIL STORA HALLID Sidan 1974 hevur handils- javni Føroya hvørt år vist eitt hall, sum setti met í 1983 við ikki minni enn 608 milj. kr. móti 44U milj. kr. í 1982. Hallið á gjaldsjavnanum er mett til 358 milj. kr. í 1983 móti einum halli uppá 156 milj. kr. í 1982, aftan á at flytingarnar frá ríkiskassan- um eru tiknar við sum inn- tøka. Vidmerk jast skal tó, at vit i 1983 innfluttu skip fyri 370 milj. kr., og hetta er ein av grundunum til tað stóra hall- ið á gjaldjavnanum. ÚTLENDSKU LÅNI- STOYNARNIR HUGSA SEG UM Skal gongdin í okkara sam- felag broytast til tað betra, eru bert tveir vegir at ganga, og teir eru at útflyta meira og at innflyta minni. Men spurningurin er, um vit hava meguleika fyri at útflyta meira, og um okkara fram- leiðslutól kunnu framleið meira, enn tey gera í dag. Skulu okkara framleiðslutól endurnýggjast, gerst hetta ikki uttan lánteku uttan- lands, og á tí økinum er støda okkara ikki alt ov góð í dag. Hagdeildin upplýsir, at okkara netto uttanlands- skuld er 2.151 milj. kr., tá kursbroytingar í 1983 eru tiknar við. Hver feroyingur skyldar sostatt 48.000 krónur uttan- lands, og hetta er eitt stórt tal, serstakliga tá mett verð- ur saman við Danmark. Hver dani skyldar umleið 31.000 krónur uttanlands. Spurningurin í dag er, um hesin lánipolitikkur kann halda fram, og hvussu út- londini fara at meta okkara kreditvirði. Vit mugu rokna við, at útlendskir láni- stovnar fara at hugsa seg gjølla um, áðrenn teir í framtíðini = veita okkum munandi lán. VINNULIY OKKARA VIÐKVÆMT Eitt vinnulív sum okkara, har stórur partur av inn- tekuni stavar frá tí eini vinnugreinini, er ógvuliga viðkvæmt. Miseydnast fiski- vinnan eitt ár, kann tað á- virka alt samfelagið. Ti mu- gu vit miða ímóti at spjaða virksemið, so vandin er minni, um vit verða fyri bak- kasti. Eg skal viðmerkja her, at tey tøl, eg havi nevnt oman- fyri, eru flest øll fingin frá Hagdeildini hjá landsstýr- inum og frá Ríkisumboð- num. Roknskapurin hjá Føroya Banka fyri 1983 vísir tað stersta avlopið í bankans søgu. Høvudsorsøkin til tað stóra avlopið er kursvinn- ingurin á lánsbrevum, sum var 53 milj. kr. í 1983. TRYGGJA BANKANS GJALDFØRI Nógv undrast helst yvir at bankin setir pening í láns- brev. Svarið er at finna i bankalógini, sum áleggur bankanum altíð at hava ein kassapening uppá 10% av innistandandi peningi og ábyrgdum. Endamálið við hesi reglu er at tryggja, at bankin altíð er gjaldførur, um eitt viðskiftafólk ynskir at taka innistandandi pening út, ella um ein ábyrgd verður effektiv. Bankalógin loyvir, at kassapeningurin umframt reiður peningur eisini kann vera lånsbrøv, sum eru no- terað á fondsbersinum í Keypmannahavn. Hetta er grundin til, at bankin setir pening í lånsbrøv, og stutt- freistaður = avlopspeningur kann ofta við fyrimuni setast í lánsbrev. Lånsbrøv kunnu bókfer- ast á tveir hættir. Annar møguleikin er, at virðið á lánsbrevum verður gjørt upp við ársenda og vinning- urin bókaður sum inntøka í roknskaparárinum og skatt- aður beinan vegin. Henda bókferingarhátt nýtir Fer- oya Banki eins og teir flestu donsku peningastovnarnir. Hin møguleikin er, at kurs- vinningur ikki verður bók- aður sum innteka, fyrr enn lånsbrøvini verða seld ella afturgoldin. Hjá teimum fáu peningastovnunum, sum nýta henda bók feoringarhátt, fer tann stóri kursvinn- ingurin í 1983 ikki at visa:seg í roknskapinum fyri 1983. RAKSTRARYVIR- SKOTIÐ HJÁ PENINGA- STOYNUNUM Í hesum sambandi kann við- merkjast, at tann stóri kurs vinningurin í 1983 upp á 53 milj. kr. ber í sær, at ein partur av tí kursvinningi, sum bankin hevði roknað við fór at vísa seg í komandi árum, longu er komin, og tí verður kursvinningurin tey seinastu árini ikki so stórur, sum roknað varð við. Hetta bendir meg inn á av- lopið hjá bankanum. Summi hava ilt við at skilja og kun- nu ikki góðtaka tey stóru rakstraryvirskotini hjá peningastovnunum år um år. Svarið her er aftur at fin- na í bankalógini, sum åsetir, at samlaði eginpeningurin ikki skal vera minni enn 10% av samlaðu skuld og á- byrgdarskyldum bankans. Samlaðu útlánini kunnu tí bert vera upp til 10 ferðir eginpeningin, og tá hetta mark er nátt, má utlårtid steðga. Pr. 31. desember 1983 vóru vit farnir út um hetta mark. Tá var eginpeningurin 9,7% av skuld og ábyrgdar- skyldum bankans. Okkara fatan er, at vit bert kunnu ekja munandi um egin- peningin, um bankin hevur ein hampuligan rakstrar- vinning. Tað stóra avlopið i 1983 hevur ávirkað, at eginpeningurin í prosentum aftur er vaksin við 13,5%, og tí kunnu vit halda fram at lána til vinnulívið og ein- staklingar. RENTUVINNINGURIN Orðaskifti hevur verið um rentuna í okkara samfelag. Tá mett verður um rentuna, er neyðugt at hugsa lutvíst um rentusteði og lutvíst um rentumarginalin, sum er munurin milium meðal út- lánsrentu og meðal innláns- rentu. Í orðaskiftinum um rent- una er rentan í Feroyum samanborin við rentuna í Danmark, men kanna vit eftir t.d. í 3. ársfjórðingi í 1983, síggja vit, at meðal rentuvinningurin hjá don- sku peningastovnunum var sterri, enn rentuvinningurin hjá Feroya Banka. Danmarks Statistik kunn- ger meðal rentustigið hjá donsku peningastovnunum, og í 3. ársfjórðingi í 1983 var meðal útlánsrentan fyri allar danskar peningastovnar og allar lánibólkar 15,4% p.a. Í sama tíðarskeiði var meðal útlánsrentan 9,2% p.a. So- statt var munurin millum meðal útlánsrentu- og inn- lánsrentu í Danmark — ella rentumarginalurin — 6,2%. Í sama tíðarskeiði var meðal útlánsrentan hjá Fer- oya Banka minni enn 15% og meðal innlánsrentan um- leið 9,5%. Feroya Banki hevur sostatt lægri meðal útlánsrentu og hægri inn- lánsrentu enn donsku pen- ingastovnarnir. Tað áhuga- verda er, at Feroya Banki hevði ein munandi minni rentuvinning enn donsku peningastovnarnir í meðal. ÚTLÁNSRENTAN TIL VINNULÍVIÐ LÆKKAÐ VIÐ 1% Í roknskaparfrágreiðingini sigur bankin, hóast tað eg her havi nevnt, at rentu- stødid í Danmark við árslok 1983 var lægri enn tað før- oyska. Hetta stavar frá, at rentustødid í Danmark fall munandi í 4. ársfjórðingi av 1983. Lánsbrævarentan fall t.d. til umleið 12 1/2% pr. 31. desember 1983, men er nú hækkað aftur til umleið 13 1/2% p.a. Í mong ár hevur verið sid- ur at hava eitt stødugt rentu- staði i Foroyum mótvegis í grannalondum okkara. Og eg haldi, at vit gera samfelag okkara eina tænastu, um vit