leygardagur 31. mars 1984síða 9

Atferðar- trupulleikar... — tað lagar seg við tiðini — men so heldur Arne Ludvig, ser- konur á pedagos- iska og skulafrød- isliga okinum, ikki. Okkum tørvar eina midstød, har kann- ing- og ráðgeving kann latast bornum og familjum sum heild, ið hava tru- pulleikar og brek at stríðast við í ger- andisdegnum. M.a. hetta vísir Arne Ludvig á í greinini Tað er so javnan, at serken fólk leita til Før- oyar, at ráðgeva um, hvussu viðurskifti her á landi skulu skipast. Tað er so sjáldan, at vit hoyra um serken fólk í Feroyum, sum eins væl kundi sagt frá, hvussu føroysk viðurskifti í Før- oyum áttu at verið. Ein teirra, sum hevur nógvar royndir gjegnum langt áramál innan skúla- skap og sálarfreði, er Arne Ludvig, skúlastjóri í Eysturoynni. Hann fekk útbúgving sum lærari á Læraraskúlanum í Havn, men hevur síðan nomið sær pedagogiska serlæru- grein innan skúlasálar- frødi í Danmark, har hann í 11 ár var leiðari á einum heimi fyri atferðartrupul bern í aldri 12 til 17 ár. Arne Ludvig helt í fjer fyrilestur á Fróðskapar- setrinum, undir heitinum: „Atferðartrupulleikar og sinnissjukur«. Barnid, sum ber seg undan Hvat merkir tad at verda atferdartrupul? — Um eitt barn hevur atferdartrupulleikar, myn- dar tad seg t.d. vid at barnið ikki vil laga seg eftir vanliga umhvørv- inum. Biður tú barnið vaska sær, busta tenn, fara erindi, gera eitthvert heima ella í skúla, so ber tað seg altíð undan. Orð og mynd Dagny Joensen Leygardagur 31. mars 1984 Arne Ludvig hevur verið leiðari á skúlaheimi í Danmark fyri atferðartrupul born í aldrinum 12 til 17 ár. Hann hevur nógvar royndir innan hjálpararbeiði og ráðgeving á hesum øki,men bert eru ikki møguleikar at samansjóa skúlastjórastarvið við sålarfrødina tí eingin ávís skipan er á hesum oki í Foroyum Slík fyribrigdi kenna øll foreldur í tíðarbilum, tá bern eru í kynsbúningar- aldri t.d., men umhenda steðan er áhaldandi í barnaárunum, so er talan um atferðartrupulleika. Um atferðartrupla barnið í skúla og heima fær loyvi at sleppa undan vanligum gerðarmálum, so vil tað standa uttanfyri samfelagið, á tí sosiala sum eðrum ekjum. Um foreldur ella skúli við fastleika kroysta barnið til at fremja vanlig gerðarmál, so skapar tað eitt trýst, so atburðurin verður torferur hjá tí ein- staka a: greiða. Oftani er tað soleiðis, at foreldrini eftirlíka og góð- taka, at barnið er torfert at hava við at gera. Tey halda, at tað helst fer at laga seg, tá barnið verður tilkomið. So er kortini ikki við atferðartrupla barn- inum. Her krevst miðvíst sam- arbeiði millum skúla, heim og tann sum skal verða ráðgevi, í royndini at beina barnið á rettu kós. Hvussu skal tað gerast? — Eitt nú við at foreldur og skúli tosa saman, eins og eitt fólk skal vera ráð- gevi, sum hevur innlit og vitan um atferðartrupul- leikar. Her krevst, at viðkomandi hevur peda- gogiska og sálarfreðisliga útbúgving, um rættuliga úrslit skal spyrjast burturúr. Er slík serken hjálp at fáa i Føroyum? — Vit hava skularådgev- ing vid sålarfrødisligum innihaldi, men bert virkar henda ikki so væl, ti ov nógvir leysir endar eru. A serkona ekinum, skuldi tað ikki verið so tor- fort, tí vit hava ivaleyst av góðum fólki, sum hava útbúgving. Her hugsi eg um sosialráðgevarar, sálarfreðingar, lærarar og heimavegleiðarar, men bert er eingin ávís skipan á hesum eki. Mennist ikki sum bern flest Hvat ávirkar barnið, so tað verður atferðar- trupult? — Tað kann vera so mangt, eitt nú at skúlin hevur óheppna ávirkan á barnið, tí tað ikki er fert fyri at klára seg millum hini í flokkinum, ella at heimið ikki er so væl fyri, at barnið kennur seg trygt og hevur kenslu av at hoyra til í eini heild. — Tó at skúlin ikki kann frátakast sína ábyrgd, so er tað torfert at viðgera bert ein part av tí, sum er umhvervið hjá tí atferðar- trupla barninum. Ein liður í torferu steðu barnsins kann hugsandi vera, at tað ikki er ment fyri at fylgja við í skúl- anum. Tað verður líkasælt og heldur, at alt kann gera tað sama. Eru evnini ikki so góð, so krevst, at tað verður gjert enn meira fyri at fáa tað við í flokk- inum, og tað er ikki altíð, at ein lærari er ferur fyri at vísa á, hvat bagir. Slíkur næmingur er tí bert í skúla, tí hann skal uppi- halda sær onkunstaðni, og tað órógvar hinar næm- ingarnar. Er Fólkaskúlin soleiðis lagaður, at hann ikki tekur fyirlit, hvussu evnini hjá bernum eru, ella eru tað