mikudagur 18. apríl 1984síða 7

Nr. 48 — 18. apríl 1984 J. Lindenskov: Ta vit tóku Í ár eru 25 ár síðan lands- stýri varð skipað við Javn- aðarflokkinum, sum leið- andi flokki á fyrsta sinni. Hetta var 5. januar 1959 saman við Sambands- flokkinum og Sjálvstýris- flokkinum. Í hesum landsstýri var Petur Mohr Dam leg- maður, Kristian Djurhuus og Niels Winther Poulsen landsstyrismenn. Undir hesum $tyrinum var ferdur ein slíkur fram- burðspolitikkur, sum á mongum ekjum feordi samfelag okkara fram til so nógv betri kor hjá teimum flestu. Stórsta framlopið mundi vera skipan av nýggjari sosiallóggávu við fólkapensjónini sum tann stóri reformurin — broyt- ingin — fyri vanliga føroy- ingin í nýggjari tíð. "Tá gjerdist tað rúmsátt- ari í mongum heimi, har tað frammanundan mangan kundi vera meti- mikið, tí okkara eldru og veiku fingu so lítlan pening at liva av. Ellisrentan var tá fyri ein persón 260 kr. annan hvenn mánaða. Fólkapen- sjónin 1/10-59 186 kr. pr. mánaða, tá hon kom í fulla hædd 1/4-61 268 kr. um mánaðan. Eitt veldugt framlop. So nú var í hvussu er eitt sindur at rutta við. Hetta framtak hevur nú 25 ár á baki. 21. apríl 1959 samtykti tingið at seta í gildi lóg um fólkapensjón at galda frá 1. okt. 1959. Hjá yngra ættarliðnum, hjá teimum sum standa í mandómsins besta blóma, er hetta ein sjálvfylgja. Hetta at samfelagið hevur eina vælskipaða sosiala vernd, um illa vil til. Fólkapensjón, avlamis- pensjón, einkjupensjón, heimahjálp, heimasjúkra- røkt, forsorgarlóg, minstulen fyri fiskimenn, dagpengaskipan undir sjúku o.s.fr. Men hetta vofu alt annað enn sjálv- segd rættindi fyri fáum árum síðani. Og als ikki sjålvsøgd rættindi fyri 25 árum síð- ani. Men Javnaðarflokkurin skorðaði á. Og hóast vit siga, at hetta framdi Javn- aðarflokkurin ikki einsa- mallur, so var tað við åhaldni og stríðsfísni Javnaðarfloksins, at vit i Tingmanning javnaðarfloksins tíðindablaðið dag eiga hesi mongu væl- ferðarrættindini, ja hesi dýrmettu rættindini. Tað er nú so, at vit siga hetta eru sjálvsegd rætt- indi. Nakað sum altíð hevur verið, vilja summi siga. Í veruleikanum eru hetta nekur av eyðkenn- unum fyri fólkaheiminum ella um vit heldur vilja, vælferðarsamfelagnum ella sosiala demokratin- um. Borgarligu flokkarnir í norðanlondum royna nú í veruleikanum alt tað teir kunnu fyri at taka niður vælferðarsamfelagið. Tað eydnast treyðugt. Fólkið fer ongantíð tig- andi at góðtaka at tilveru- grundarlagið verður skrikt undan teimum flestu. Tí so fáa vit eitt samfelag, sum bert er til fyrimuns fyri tey fáu, teimum ríku og sterku. Og nú 25 ár eru liðin síðani lógin um fólka- pensjón kom í gildi í Fer- oyum var mær lesandi grein í AKTUELT 19. mars 1984, sum hóskar í hesum sambandi. Havi tí foroyska hana. Tað er N. H. Rose, yvir- i Á i: Petur Mohr Dam, såli lærari, sum skrivad hevur. Hann hevur ligid å sjuk- húsi leingi og er komin til ta niðursteðu, at hann bert kann vera væl nøgdur vid samfelagid. Er vorðin eitt »nøgdar- menniskja“, sum hann sjálvur tekur til. Hann endar grein sína soleiðis: „Jeg ville være en hykler, hvis jeg pástod, at jeg betaler min skat med ublandet glæde. Men nár jeg siger, at det er med en vis tilfredshed, jeg betaler Síða 7 den, lyver jeg ikke. Jeg har begrebet, at i vort samfund er skat og solidaritet sider af samme sag«. J. Lindenskov Ta tey ómúgvandi fingu vald — broyttust viðurskiftini Eg havi ligið á sjúkhúsi eitt longri skifti. Henda sjúkalega hevur givið mær hevi til at grunda yvir mangt og hvat, ikki einans av persónligum orsøkum, men eisini av samfelagsligum í víðari merking. Tær drúgvu leguvik- urnar hava gjert, at eg eri vorðin meira negdur við tað, sum av samfelagnum verður gjert fyri einstak- lingin. Eri vorðin eitt nøgdarmenniskja. Eitt nøgdarmenniskja er ein samfelagsborgari, sum er sannførdur um, at tey vælferðarsamfeleg, sum hesa síðstu eldina eru skapt í Norðanlondum og í Norðureuropu, eru væl- ferðar samfeløg. Í hesum samfelogum verður einki menniskja latið i st.kkuna, um tað verður rakt av sjúku og neyð. Frá myndug- leikanna síðu verður roynt summest at mildna um til- veruna hjá teimum, sum uttan annara hjálp annars vóru farin til grundar. At hjálpa medmenn- iskjum sum eru í neyð, at lætta um hjá teimum, sum eru komin illa fyri, er ein samfelagsuppgáva hjá okkum. Og tað er ófert. Hetta, at staturin hevur skyldu til at taka sær av sjúkum og fátekum er í veruleikanum gamalt hug- tak her í landinum. Longu í 1708 verður sagt í eini konguligari fyri- skipan, at staturin hevur skyldu til at hjálpa ellum neyðlíðandi. Hver tað so var, sum hugsaði hetta 40 ár undan Montesquies við ti sosialt kollveltandi skriftinum »Andi lógar- innar«, veitst ikki. Munurin á sosialfor- sorgini, sum hon er, og sum viðurskiftini tá vóru er hetta, at vit sum nú liva, royna at lagað okkum eftir reglunum í sosialu lógfyriskipanunum. Soleiðis var ikki í goml- um degum, tá ráddi líka- sæla í statsumsitingini móti teimum fáteku og kronisk sjúku, í grundini ein ófatulig líkasæla Heilt fram í okkara old var fólkahugsanin um tey kronisk sjúku og fáteku. at tað var lagnan, illir tankar, straffur Guds, sum elvdu til at tilveran gjørdist tung fyri summi. Og tað átti staturin samfelagið — ikki at taka sær av. Ikki fyrrenn tey ómúgv- andi fingu politiskt vald, m.a. gjøgnum fakfeløgini, broyttust vidurskiftini hjå teimum fåtøku og neydlid- andi rættuliga, korini batnaðu og hugsan manna um at beta um viðurskift- ini hjá teimum líðandi vann sterri og sterri ans. Tað hugsjónarliga Framhald á síðu 13