týsdagur 1. mai 1984síða 14

Síða 16 tíðindablaðið Útbygging av alivinnuni i Føroyum Tormóður Dahl, verkfrødingur og Íd- nadarrådgevi hevur, sidani hann kom aftur til Føroya fyri 12 árum síðani, ferð eftir ferð skrivað um meguleikarnar innan fiskaaling i Føroyum og um hvussu henda vinna hevur ment seg aðrastaðni í heim- inum. Herfyri lat Nevndin viðvíkjandi Fiska- aling, sum landsstýrið hevur sett, eina frágreiðing um virki nevndarinnar og uppskot til útbygging av alivinnuni í Fer- oyum. Nevndin sigur, at frágreiðingin er ikki eitt álit um aling i Føroyum, men er ætlað sum eitt grundarlag undir einum orða- skifti um framtíðina hjá hesi vinnugrein. Tormóður Dahl hevur tikið nevndina á orði og hevur skrivað greinina niðanfyri. (Hóast Sosialurin hevur roynt at fáa fatur á hesi frágreiðing hava vit fingið at vita, at hon er ikki almenn. Herfyri sóu vit hana kortini prentaða í Dagblaðnum og hava vit fingið at vita, at Dagblaðið hevur fingið hana frá fiskimálaráðharr- anum, sum jú er fólkafloksmaður. Tað er við stórari misnegd, at ein má ásanna, at tilfar, sum nevndir og arbeiðsbólkar lata landsstýrinum og sum ikki er alment í fyrstu atløgu, næstan altíð er at síggja í Dagblaðnum — tí blaðið hevur sín mann í Tinganesi. Hetta má harðliga átalast. Blaðm.). Um til ber fer Sosialurin at tríva í sjálva frågreidingina í komandi blødum. Vit geva so Tormóð Dahl orðið: So kom tað umsíðir — álitið frá landsins alinevnd — tað álit, ið so nógvir alarir og onnur hava steðgað eftir so leingi, so leingi... Alinevndin varð sett í juni 1981. Um arbeiðs- uppgávuna hjá alinevnd- ini (hon skuldi vera ein »bråfeingisnevnd«), sigur landsstýrið: »Åsannandi, at áhugin fyri aling og framleidslu av silum, laksi og ymisk- um skeljadjórum er vaks- andi, og at tilik vinna kann fåa samfelagsligan tydning, hevur lands- stýrið samtykt at seta ein arbeiðsfólk at kanna meguleikarnar fyri tílík- um vinnuvegi og geva landsstýrinum tilmæli í spurninginum. Í sínum arbeiði eigur ar- beiðsbólkurin at umhugsa allar teir spurningar, ið eru av týdningi málinum viðvíkjandi m.a. tervi og stedd á kleki- og smolt- steðum, hvar líkindi eru fyri tílíkum steðum, ogn- ar- og brúksrættir til áir og vetn, um galdandi lóg- gáva lýkur tervin á reguleringum ella um tervur er á nýggjari lóg- gávu, hverji sjónarmið skulu leggjast undir loyvisreglur, herundir, um loyvi bert eiga at verða givin fólki á staðnum, seluviðurskiftini, fóður- spurningurin og trygg- ingarspurningurin. I arbeiðsbólkinum koma at sita: 1 umboð fyri fiskirann- sóknarstovuna, 1 umboð fyri landsverk- freðingin, 1 umboð ingargrunnin, 1 umboð fyri landsskriv- stovuna. Í sínum viðmerkingum til setta arbeiðsbólkin segði legmaður m.a. (14. sept. 3.6.81.): »at tað mest er av effek- tivitetsávum, at lands- stýrið hevur valt at seta eina so lítla nevnd«. Arbeiðsuppgávan er eintýdd orðað og um ætlanina við at velja eina »litla« nevnd til eina tílíka uppgávu (ið skuldi avrik- ast skjótt) er einki at siga til. fyri menn- Uppskotið um lands- skipanarnevnd 8 ára gamalt Longu fyri 8 árum síðani reisti Idnadarfelagid/- stovan ynski um at fåa sett eina landsskipanar- nevnd fyri alivinnuna. Málið varð fert fram aftur tá >Ídnaðarálitið 1978« varð lagt fyri landsstýrið tingið og so aftur í 1979. Seinni tók landsverkfrød- ingurin stig til eina fyri- bilsnevnd við 2 limum frá egna stovni, 1 frá lands- stýrinum 1 frá fiskirann- sóknarstovuni og 1 frá ali- vinnuni. Henda nevndin kom ongantíð rættiliga í gongd, men so í 1981 ásannaði landsstýrið at enda tervin, og setti ta »effektivu« alinevndina, ið nú umsíðir letur hoyra frá sær. 15 alternativ í laksaaling fram til 1988 Men hvat hevur so henda effektiva »bråfeingis- nevndin« fingið av skafti hesi 3 árini? Við mín besta vilja dugi eg ikki at síggja at eitt einasta veruligt svar er givið uppá teir spurn- ingar, ið nevndin varð sett at útgreina. Sjálvt álitið er uppá 50 blaðsíður, men av hesum eru nýttar heilar 35 síður at sýna fíggjartervin í 15 alternativum, um vit skulu framleiða uml. 3000, 4000, 5000, 6000... osfr. ella 13000 tons av laksum og sílum árliga roknað frá 1988. Eitt er at hesin fíggjar- tervur í mun til fram- leiðsluna = kundi verið skilabetri sýndir á einari of Ungdémurin og unga alivinnan — nyggj livstekin i Føroyum strikumynd (nomagram), men tá varð at siga einki eftir (í rúgvu) av sjálvum álitinum. — Eitt annað er at alinevndin veruliga kemur sær at kalla hetta álit fyri „uppskot til út- bygging av alivinnuni í Føroyum«. Veit nevndin ov lítið um tað hon tekst við? Í álitinum ásannar nevndin sjálv at hon helst veit ov lítið um tað hon tekst við, tí fyrst í niður- steðuni stendur at lesa: >Taltilfarið í hesi frá- greiðing er so ivasamt, at sum skjótast eigur ná- greinilig kanning av smoltsteðunum at vera gjørd, meguliga saman við Andreasi Reinert ella eðrum skilamanni«. Jú, eg eri so samdur so samdur. Her er tervur á »skilamonnum við lít. Priskriggj, dygd og syntetisk litevni Alt bendir í dag á at aling av laksafiski (í hvussu so er fyribils) hevur sæð sínar bestu dagar, ja, prís- kríggið er í veruleikanum longu byrjað. Norðmenn framleiddu í fjør umleið 23.000 tons av laksafiskum. Í ár verður talið mett til umleið 30.000 tons, næsta ár 40.000 tons og í 1986 umleið 55.000 tons. Hesi telini eru rættuliga álítandi tí tey eru grundað á yngul- og smoltfram- leiðsluna í dag. Tað sum kanska ger okkara steðu meira kritiska enn steðuna hjá norðmonnum er, at teir longu hava samskipað sínar selur og bygt upp eitt effektivt selumynst- ur, við álítandi regluligum flutningi fleiri ferðir um vikuna til fastar keyparar. Talan er her bæði um fesk- an, frystan og royktan laksafisk. Teir hava eisini megnað at bygt upp ein rættuliga týðandi útflutn- ing av laksarognum (kavi- ar). Feroyska laksadygdin hevur kanska higartil verið betri enn hin norska, men tað er meira tilvildar- ligt (betri »alisjogv«) enn eitt úrslii av miðvísum arbeiði. Seinastu 2 árini hava norðmenn har- afturímóti lagt steðugt sterri dent á einans at framleiða dygdarlaks, og spurningurin er um teir ikki longu eru farnar fram um okkum. Eitt annað, ið eisini hevur stóran týdn- ing í hesum sambandi er at norðmenn í dag meira og meira kunnu lýsa við at teirra laksur ikki er fóðr- aður við syntetiskum lit- evnum (fyri at fáa laksa- kjøtid reytt), men einans við náttúrufeðini hjá laks- inum — nevnliga svart- kjafti, lodnu, krill, og rækju. Her eru vit eftirbátar, og vit mugu síggja í eyguni, at um heilt stutta tíð verður helst sett bann fyri at fóðra laksin við teimum litevnum í(can- taxanthin), vit nýta (forboð er longu sett fyri at nýta hetta evni í kraft- fóður) — og hvat so við teimum 15 alternativ- unum? Aling av skeljafiski Enn eru økir innan hav- búnaðin, har vit hava meguleikar at koma tolu- liga ájavnt við okkara grannar (norðmenn, sviar, danir, írar, bretar) — eitt tílíkt eki er aling av kræk- lingi, ostru, og scallops (stór jákupsskel), men her slær alinevndin nevan í borðið og sigur: „Nevndin er av teirra áskoðan at tað ikki eiga at verða givin fleiri loyvir til skeljaaling, fyrr enn tað er ávíst, at henda aling kann fáa samfelagsligan týdn- ing«. Um eitt tílíkt krav skuldi verið sett fram, tá ætlanin var at keypa ta fyrstu sluppina til Før- oyar, byggja ta fyrstu frystigoymsluna, byggja tað fyrsta ídnaðarvirkið 0.s.fr. — hvar vóru vit tá í dag? Samstundis sum okkara alinevnd setur bann fyri aling av skeljafiski frætta vit (»Børsen« 12. april), at danir hava bodsent ser- frøding úr Japan, fyri at læra teir (danir) at ala scallops — og at vånirnar