hósdagur 3. mai 1984síða 7

Nr. 52 — 3. mai 1984 tíðindablaðið '$0SÍ T | i | ] Síða 7 Anna Torgarð, formaður í Havnar Arbeidskvinnufelag: Vit mugu hava betri arbeiðs- eftirlit, sjukradagpening og barsilsorlov | Góðu verkafólk! 1. mai er dagurin tá verka- fólk víða hvar um heimin savnast til fundar ella kravgongur. Hesin er dagurin, tá vit royna at gera steðuna upp, royna at vita hvussu- leiðis tað hevur gingið í tíðini, sum fór. 1. mai er eisini dagurin, har arbeidararørslan setir fram sini krøv og nytir høvi til at minna samfel- agið á, hver tað er, id ber tær tyngstu byrðarnar í samfelagnum. Hendan dag royna vit eisini at vísa okkara samkenslu við teimum fakfelagsfólkum, sum ikki frítt kunna siga sína hugsan ella frítt kunna bera fram síni krev. Nú er so at spyrja: hvussu hevur gingist hjá okkum — tí tímalenta partinum av lentakara- fjøldini? Hóast vit i krónum og oyrum hava vunnið ein lenarbata, so hevur poli- tikkurin hjá sitandi lands- stýrissamgongu holað út og máað burtur allan hendan lenarbata. Hetta er gjørt við at mulstilla prístalið, hetta er gjørt við hækkaðum tolli, avgjeld- um og skatti. Sostatt hevur legmaður hildið orð, tá hann á sinni lovaði at taka inn aftur í landskass- an hvert oyra, sum vit féru at vinna við samráð- ingarborðið! Nýggja samtíðarskatta- skipanin, sum skuldi verða eitt framstig, hevur longu nú víst seg at vera uppaftur meira órættvís enn tann gamla skipanin mótvegis tímalentum og láginntekubólkunum. Harafturat er hendan skipan púra tilvildarlig: nekur fáa t.d. frítíðarlen- ina útgoldna óskerda -— onnur verða trekt her og nú og missa harvið upp til helvtina av teirra frítíðar- løn. Samstundis er einki til- vildarligt vid skattingini av vinnulivsfyritøkum og vinnulivsmonnum. Teir fåa so at siga bilig lån sum B-skattgjaldarar, meðan løntakarin tað vil siga A- skattgjaldarin umvent letur tí almenna bílig lán við tað at tey flestu tíma- lentu verða órímuliga hart skattað ta fyrstu tíðina í skattaárinum. Samantikið merkir alt hetta, at tann afturgongd — tann minking í reallen- ini, sum byrjaði við borg- arligu samgonguni hevur staðið við og er versnað. Hagtelini prógva, at frå 1975 til 1980 vaks real- lenin við 6-7% um árið — síðan hevur bert gingið tann evugta vegin hjá okkum lentakarum. Úrslitið av hesari gongd er, at keypiorkan hjá okkum tímalentu er mun- andi minkað meðan onnur kunnu loyva sær eitt for- brúk sum ongantíð áður. Tann einasta verja vit timaløntu hava móti einum áhaldandi real- lenarfalli er dýrtíðarvið- gerðin og dýrtíðarviðbet- urnar. Tá teir, sum stýra leggjast á hesa verju og bróta hana niður hava vit einki í at velja uttan at herða og økja munandi um okkara lenarkrev til næstu sáttmálasamráðing og tað fara vit so sjálvandi at gera! Nakað soleiðis stendur tað til við okkara lenar- og inntekuviðurskiftum. Landsstýrissamgongan hevur latið tey sum minst orka borið tær tyngstu fíggjarligu byrðarnar. Hvussu stendur so til á eðrum økjum við okkara áhugamálum? Her kundi staðið betur til. Øll minn- ast, at í vetur fóru okkara starvsfelagar — tær tíma- lentu flakakvinnurnar á nekrum flakavirkjum i allari sámuligheit undir eitt tiltak fyri at vinna sær meira menniskjanslig kor á arbeiðsplássinum. Er nakað meira rímuligt enn hetta, at beta um arbeiðsviðurskiftini og mundu ikki tey flestu, sum hava roynt at arbeiða við akkordferð fyri tíma- lent skilja hesar kvinnur? Men hvat hendi? Ráfiskakeyparar og arbeiðsgevarar bóru seg at, sum um heimurin skuldi gingið til grundar. Teir fóru í hernað ímóti hesum flakakvinnum. Teir hóttu við at leggja alt samfelagið lamið og oman á alt hetta fóru teir í rætt- in við okkara starvsfelog- um í Feroya arbeiðarafel- ag. Men teir taptu fyrsta umfar! Teir taptu í Feroya rætti — og er nakað rætt- vísi til her í verðini, so fara teir eisini at tapa í lands- rættinum — og verða teir so noyddir at viðurkenna, at fakligar ósemjur skulu avgreiðast á rettum staði. Ein annar spurningur er tryggleikin á arbeiðs- plássinum. Her eru vit enn ov veikar bæði tá tað snýr seg um starvsviðurskifti og arbeiðstryggleika. Her eru tað almenna og teir privatu eins. Har sum stjórarnir hava ein meguleika at klípa burtur av tímalenum ella flyta um uppá arbeiðstíðir, gera teir tað, um teir kunnu spara nekur oyru. Men hesi spardu oyru eru smá- pengar í mun til so nógv annað forbrúk í samfel- agnum. Hinvegin merkist hetta meint hjá tí ein- støku reingerðarkvinnu, sum ikki hevur ov nógv frammanundan. Hóast vit í mong ár hava havt eitt arbeiðs- eftirlit, so henda framvegis nógv óhapp á okkara arbeiðsplássum. Vit mugu tí krevja, at arbeiðseftirlitið verður meira effektivt — og vit mugu krevja, at arbeiðs- gevarnir akta lógina um arbeiðaravernd — og boð- ini hjá arbeiðseftirlitinum. Øll fastlønt her í land- inum eiga rætt til fulla løn undir sjúku. Soleidis er ikki hjå okkum. Vit fåa framvegis bert sjukraløn frå 3. sjúkradegi og so fáa vit bert 80%. Hóast kvinnur eru so at siga berandi í hevuðsfram- leiðslu okkara á landi — og hóast vit nú hava líka len — so hava vit tímalentu kvinnur enn ikki fingið eina rímuliga og hóskandi barsilsorlovsskipan, so- leiðis sum bæði barn, mamma og øll familjan hava krav uppá í einum framkomnum samfelagi. Eisini her er stórur mis- munur og fakfelagsrerslan eigur framvegis at virka fyri eini semiligari barsils- skipan — tað kann jú ikki vera rættvíst, at tær kvinnur, sum hava tað strævnasta kropsliga ar- beiði, hava tær vánalig- astu semdirnar við barns- burð. At enda skal eg vegna Havnar Arbeiðskvinnufel ag ynskja alt gott fyri fak- felagsrersluna í Feroyum og vóna, at tað má eydnast okkum við samanhaldi og stríði at vinna arbeiðsmonnum og arbeiðskvinnum semilig livikor. Takk fyri! Jákup Lindenskov, tingmaður ynskti arbeiðararersluni góðan byr vid von um, at til ber at standa saman og verja felags áhugamál Vit nærkast katastrofuni — uttanlandsskuldin er um at kollrenna búskap okkara Dagur arbeiðaranna verð- ur hildin um allan heim í vissuni um, at tann fel- agstáttur, sum á sinni knýtti tey ómúgvandi saman til verju móti at verða niðurtraðkað og týnd — einaferð fór at geva fjøldini møguleikan til at skipa fyri, so at rættferð og såmuligleiki fór at verða tað vanligasta í samfelagnum. Eitt samfelag, har øll- um varð vissaður rætturin til at kunna byggja sær eina vónríka framtíð, utt- ar at skeitt varð eftir hvaðani tey komu. Við hesum í skjeldr- inum legði arbeiðararersl- an til brots — og við ein- um knúsandi sterkum samanhaldi eydnaðist tað sohvert at vinna á ó- rættvísuni — soleiðis at mong av rættvísismál- unum vórðu vunnin, hóast tað mangan gingu dagar og ár til sigurin fult var vunnin. Ja so væl eydnaðist tað á summum økjum at vinna á ti órættvísa sam- felagnum, at nútíðin ofta metir tey vunnu rættind- ini sum sjálvsagdar lutir at vera, uttan annars at geva sær far um hvussu tey, ið slóðaðu fyri, mang- an máttu líða, so tað við- hvert sveið í opnum sári. Men vunnið varð á mongum órættvísi í ti samfelagnum, har privat- iseringin var at kalla mestsum einaráðandi. Mangir av teimum, sum óræddir stigu fram, vistu hvat tað kundi bera í sær ikki at akta teimum ráð- andi. Vit minnast eisini teir í dag. Mourentius Viðstein, skaldið — ein teirra — segði tað soleiðis í sínum arbeiðarakveði: Tá verk skulu innast, sigur hann — hver verður tað tá, sum leggja seg til skal í bræði? Tað eru teir herðar og hendurnar tvá, ja, strevið og slitið sum øll líta á — tað er arbeiðsins dynjandi kvæði! — og Tá tek skulu takast, tá vóru vit har, vit vunnu fram figgjarlig virði. Og vit reistu hús eins og vit bygdu far, vit legdu hvenn stein í samfelagsins garð — gingu trúliga, treystir við byrðu! Vit minnast eisini seguna um hin órædda Óla á Kák — Óla Udbe, sum talaði og eyggjaði monnum um at krevja sín rætt, hóast hóttanina um at gerast breyðleysur. Kapparnir í gerandis- degnum vóru teir. Tað vóru hesir sum brutu upp úr nýggjum, ruddu, slættaðu getur, ja sum úr heðrum gróti skaptu breyð — hesir vóru stuðlarnir undir feroysku arbeiðararersluni. Teirra minni heiðra vit eisini í dag. Minnið um hesi ands- menni í gerandisdegnum, sum verulig skiltu, hvat tað var sum leikaði á — og vistu, at tað var um at gea at traðka spjaðingarlindið undir fót. Uttan samvinnu - soli- daritet, stødufesti, varð ilt at gera nakað munagott fyri ta fjøld, sum bert hev- ur beru hendur sínar á at líta. Hjá arbeiðararersluni er tað týdningarmikið steð- ugt at hava eyguni eftir, at tey vunnu rættindini verða vard. Einki er at taka seg aft- ur í, at gjósturin av høgravindinum, sum hev- ur herjað Vesturheimin, so títt og knapt hevi býðst — vil dýrtvunnu rættind- um arbeiðaranna ann. Um tað eru demini fleiri — talandi og týðilig. Men hjá arbeidararørsl- uni er uppgávan at rópa varskó tá grundleggjandi virðini i samfelagnum verða tilvildarliga umsit- in. Tá misbýti og ójavni er ráðandi á fjallinum. At mótmæla tí misbýti av samfelagslagkekuni, sum fer fram. Arbeiðarastættin av royndum at veit eingin Framhald á síðu