leygardagur 12. mai 1984síða 3

12. maí 1984 Nr. 56 — Leiðarin i Mjørkadali um Forward Scatter radiostødina Ikki ein lurtistød og ikki njosning! millum steðirnar i Føroyum, Skotlandi og Íslandi Hósdagur 10. mai 1984 — í Mjerkadali. Tríggir danskir herovastar. Frá kapteyni til obertsleytnant. Umleið 15 feroyskir tingmenn og landsstýrismenn, harav helvtin sambandsmenn. Umboð fyri allar fjelmiðlarnar. Ein kvinnuligur fulltrúi í Tinganesi. Ein fyrilestur. Spurningar. Feroyskur kalvafiskur. Russiskt kaviar. Danskt øl! Nógva skrivingin um eina loyniliga amerikanska lurtistød á Sornfelli gjør- di, at ein feroyskur politikari setti ynski fram um at síggja umreddu steðina. Urslitið varð so ein innbjóðing til ting- menn, landsstýrismenn og fjølmidlarnar. Mogens Johnsen, o- berstloytnantur og leiðari á stødini í Mjørkadali, beyð vælkomin og greiddi síðani frá endamálinum við vitjanini, og hvat ann- ars var at siga um steðirnar á Sornfelli. Hann greiddi frá, at teir har á stødini mettu vitj- anina hava tvey endamál: Fyri tað fyrsta at geva føroyskum myndugleikum og gjøgnum fjølmidlarnar ti føroyska samfelagnum møguleikan at siggja sam- skiftisstødina (kommuni katiónssteð) á Sornfelli og harnæst at betra um góða sambandið millum steðina í Mjørkadali og føroyska samfelagið. Skjótt 25 ára gamlar Steðirnar í Mjørkadali og á Sornfelli eru bygdar í árunum frá 1959 til 1962. Tær fevna um stóra ibid- arbygningin í Mjørkadali, radarstødina á »toppin- um« sum er ein NATO Long Range Early Warn- ingstød og síðani sam- skiftisstødina á eystaru síðu á Sornfelli, har tær fýra radioantennurnar standa. Mogens Johnsen greid- di víðari frå, at samtidis sum radarstødin å topp- inum varð bygd, varð ein sonevnd troposferisk scatter-radiostød projekt- erað. Henda steðin skuldi brúkast til samskifti mill- um sjálva radarstødina og staðir av líknandi slag í bretsku loftverjuskipan- ini UKADGE (United Kingdom Air Defence Ground Environment). Bæði radarstoðin og radiosteðin skuldu figgj- ast av NATO, men tá radiosteðin skuldi byggj- ast, beyð USA sær til einsamalt at gjalda kostn- aðin av hesi stødini — um so var, at staðin umframt tær ætlaðu kanalirnar til samskifti millum radar- staðina á Sornfelli og Ongland, eisini varð út- gjørd við nekrum eyka kanalum. Hesar skuldu brúkast í samband við Legtingsmenn hildu væl standa til BMEWS-skipanina (Ball- istic Missile Early Warn- ing System). Ávaring ímóti rakettálopi BMEWS er ein skipan vid Reportasja úr Mjerkadali: Jóhann Mortensen og Jan Múller trimum stórum rakett- åvardingarradarstødum vid Fylking Dale i Bret- landi, i Thule i Grønlandi og vid Clear i Alaska. Radararnir røkka sera langt. Teir kunnu siggja alt norðpólsekið. Skipanin verður styrd av NORAD- høvudsstødini (North American Regional Air Defence), sum er felags høvudsstødin hjå canad- isku og amerikonsku loft- verjuni. Hon liggur i stat- inum Colorado i USA. Vid at økja um talid å kanalum å Forward Scatt- er-steðini (hetta er navnið á umreddu radioantennu- stoð á Sornfelli) fekst so- statt samband millum BMEWS stødina í Bret- landi og hinar BMEWS- steðirnar. Ein avtala varð gjørd um hesa stødina millum NATO-høvuds- støina, sum tå lå í Paris og donsku og amerikonsku stjórnina. Johnsen greiddi síðani frå, at stødin er ein partur Síða 3 Fyri at vísa føroyskum politikarum og tíðindafólkum at einki loyniligt og óregluligt fer fram á Sornfelli helt ovastin í Mjerkadali, Mogens Johnsen fyrilsetur um viðurskiftini, og fyri at tey innbodnu skuldu fáa trygd fyri, at so var, sluppu tey at síggja steðina. „Forward Scatter stationen pá Sornfelli er ikke en lyttestation med efterretningsopgaver hvilket de ved selvsyn kan konstatere i efter- middag«, segði danski herovastin. Men seinni í fyrilestrinum segði hann eisini: >Der vil sikkert være meget fá, der vil have egentlig glæde af at se stationen, fordi dens teknik sikkert ikke ville sige ret mange mennesker noget som helst«. Hetta segði hann í samband við at vanliga loyva teir ikki fólkum at síggja stødina. Í útvarpinum hoyrdu vit tingmenn og landsstýrismenn siga seg vera negdar við vitjanina. Har var einki, sum varð hildið loyniligt. Teir fingu alt at vita. Teir sóu alt. Skiltu á teknikkinum, at talan var bert um eina radiorelesteð!!! av NARS (North Atlantic Radio System), ein skip- an, sum samskiftisliga bindur NATO-londini Canada og USA í Norð- uramerika saman við NATO-londini í Europa, við tað at skipanin í Skot- landi er knýtt at ACE HIGH (Allied Command Europe's radiosystem) Hóast vit í Feroyum liggja á »NARS« part- inum av skipanini, so ger radarsteðin, sum er ein partur av Early Warning System hjá NATO, at Forward Scatter-steðin verður nevnd NATO COMMUNICATION UNIT ella sum teir í Mjerkadali kalla hana »Flyvestation Tórshavn Comm.«. Å stødini eru 12 tekn- ikarar, 6 danir og 6 amer- ikanarar. Tekniska vid- líkahaldið av stødini verð- ur i letuni rikið av amer- ikanska felagnum ITT (International Telephone and Telegraph). Ikki nóg trygt bert at líta á fylgis- sveinar Fyri bert fáum árum síð- ani var einasta ålitandi samskiftissambandið millum Europa og Norð- uramerika Forward Scatt- erskipanini. Við nútíðar- innar samskiftinum við fylgissveinar hevur For- ward Scatter-skipanin ikki eins stóran týdning. Tað er tó ikki ráðiligt at leggja steðina niður. Ti fylgissveinar eru ikki nóg tryggir einsamallir. Ein og hver, sum hevur vitan- ina og útgerðina, kann antin við at brúka elektro- nikk ella vápn steðga samskifti við fylgissvein- ar Mogens Johnsen visti síðani til tað, sum hevur staðið í blødunum um hetta mál. Tað hevur verið skrivað, at Forward Scattersteðin á Sornfelli er ein lurtistød við njósn- arauppgávum. Hetta er ikki rætt, sum tit við tykkara egnu eygum kunnu síggja her í dag. Steðin á Sornfelli er burt- urav ein radiorelesteð, sum tekur ímóti og sendir til Mormond Hill í Skot- landi og Hoffen í Íslandi. Gott samstar Johnsen segði síðani, at teir á stødini í Mjørkadali øll ár høvdu roynt at hava eitt gott samstarv og samband við feroyska samfelagið. — M.a. hava nógvir skúlaflokkar, feløg og einstaklingar vitjað á stødini og hava fingið góða viðferð. Men hvat vidvikir Forward Scatter- stødini hava vit bert greitt frå, hvat hon stendur fyri. Fólk hava ikki fingið loyvi at síggja hana, ti tað krevst serligt loyvi til tess frá hægri myndugleikum. Johnsen legði so aftrat, at tað kortini eru sera fá, sum kunnu hava nakra gleði av at síggja steðina, ti teknikkurin helst ikki sigur rættiliga nogvum nakað.