leygardagur 19. mai 1984síða 10

SOL — Uke Sosialurin Nr. 59 — 19. maí 1984 Alt á herðunum, bæði åskot til teigar teirra livandi og tey deyðu til gravar Jarðarbrúkið var tungvunnið, lendið grunt og grýtut, men livast skuldi og við tolni og treysti fingust teigar burturúr. Vallaður blettur millum Marmarskallará og Bjargir er eingin, ið mannahond ikki hevur verið á Haldórsvik (Vik). Vit koma so til Haldórsvíkar ella Víkar, sum vit vilja kalla bygdina. Hon er við eina breiða, grunna vík okkurt um 3 km sunnan fyri Tjørnu- vík, væl vard móti vesturætt og høgætt, tí omanfyri eru høgir hamr- ar, men landsynningurin kann liggja ógvuliga tráur inn á bygdina, og tá hegættaódnir eru, kann tað vera so nógvur rennisjógvur, at menn noyð- ast at heingja bátarnar upp inni í neystunum. Frammanundan 1838 vóru 12 merkur í Vik, men í 1838 vóru 3 merkur býttar frá og fingu frábýttan haga, 2 merkur og 4 gyllin vóru kongsjerð, og 12 gyllin vóru ognar- jerð. Bóndin flutti úr Vík og bú- settist á Langasandi. Í bókini hjá Anton Degn, »Færøske Kongs- bønder«, verður sagt: »Joen Joensen (hann hevði fest i Vik 29. oktober 1816) grundlagde en ny Bygd ved Langesand mellem Haldersvig og Strømnes. Udflytningen blev med Understøttelse af Økonomisk Fond af 125 Rdr. fuldført i 1839, og Bygden fik af Grundlæggeren Navnet »Nybo«. Bøurin til hesar triggjar merk- urnar varå sjålvsagt verandi i Vik. Kommunan ognaði sær seinni kongsbein og legði hann til skúlan, soleiðis, at teir lærarar, sum hava verið har, hava brúkt henda be. Markið millum Vík og Langasand er tætt sunnan fyri Bjargir. Grannin norðan fyri Vík er Tjernuvík, og markið millum Vik og Tjørnuvik er tætt norðan fyri Marmarskallará. Hetta ekið frá Marmarskallará og suður á Bjargir er ógvuliga ringt jarðarbrúkseki, tað man neyvan vera verri nakrastaðni. Grótið er nógv, og lendið grunt. Tað má hava verið metumikið at fara undir at bróta upp úr nýggjum, men livast skuldi, og tí tóku teir sær veltingar- amboðini í hond og fóru undir at sum kundi hjálpa til í húsarhald- inum, epli, korn, retur og so mikið av grasi, at teir kundu feða kúnna, ella part í kúgv. Uppilegurnar vóru ofta langar, og ikki var mikið annað at takast við. Tað var útróðurin, men var ein heimadagur, fóru teir tidliga um morgunin í gerðið. Eg síggi teir enn fyri mær fara frá húsum um morgnarnar, knuggandi Vík, Teigarnir í brattlendinum líka niðan undir hamrarnar. Tað nógva av áskotinum borið á baki velta teir fáu grenu blettirnar, sum eru niðan fyri hamrarnar. Amboðini vóru tey somu, ið hava verið brúkt gjøgnum geldir i Føroyum, og sum verða brúkt mangastaðni enn: jarnbrot, eyrhakkari, skupul, grót- leypur og teðleypur. Tað hevur ikki gingið tvey fyri eitt, men tað gekk framá, og í dag kann eg væl siga, at líka frá Marmarskallará og suður á Bjargir er eingin vallaður blettur, sum ikki mannahond hevur verið á. Tað ráddi um at fáa nakað úr jørdini, undir teðleypunum, koma heim til døgveråa og fara so av stað aftur við teðleypunum. Teir hugsaðu sum so, at tað arbeiðið, sum gjert var, var ikki eftir at gera, tann teðleypurin, ið borin var, var ikki eftir at bera, tá váringin kom fyri. Teðini koyrdu teir í kostar, sum teir hevdu í gerð- inum. Kemur tú har norður og fert at hyggja at gerðunum, so hav í huga. at hver einasti steinur í teimum meir enn favna høgu og tjúkku gerð- unum, í grótbakkunum og grótrúgv- unum hevur verið havdur í manna- hondum, er høgdur úr jørdini við eyrhakkara, lagdur í grótleypin og borin í grótgarðin ella grótrúgvur- nar. Grótbrýr ella grótbakkar vórðu laðað í brattlendi fyri, at moldin ikki skuldi ryðja oman. Í stoðum har, ið ov lítið var av mold, bóru teir áskot á, fyri at dýpið kundi verða so frægt, at epli kundu setast niður, og gras- nálin kundi festa retur. Hetta, sum her er sagt um veltingarmenn har norðuri, man ivaleyst kunna sigast um gamlar veltingarmenn viða hvar í Føroyum Men tíðin broytist, nú gera teir ikki nógv við velting, stórur partur av bøpum liggur í forna, og kúgv er eingin í bygdini. Sum vit ell vita — ja, eg veit ikki, um øll vita tað — so var torv ein týðandi lutur í føroyskum húsar- haldum fyrr, men ikki vóru tað allar bygdir, sum áttu torv, ofta mátti verða farið av oynni at skera torv. Har norðuri, i Tjørnuvik og Vík, var torvarbeiði og teðberingin sum so manga aðrastaðni, tey strævn- astu arbeiði hjá fólki. Í Tjørnuvik skóru teir nógv torv í Sjeyndum, men hagar var ikki heimtiltikið at rekta torvið, har vóru bæði høg fjøll og brim, sum hindraðu, men sjálvt á Norðhavinum kann tað vera so kyrt, at tað ber til at fáa torv til húsa við báti. Men tjørnuvikingar skóru eisini torv bæði suðuri í Svínáum og við Norðskála. Í Norðskálahaganum er eitt eki, sum enn verður kallað Tjørnuviksheidar. Eg minnist enn teir rokaðu torvbátarnar, sum tjørnuvikingar góðveðursdagar plagdu at fara við norður um Víkar- bygd. Torvið í Víkarhaganum varð borið inn í kråiir, og tað varð borið heim til húsa so við og við. Tað var einki lættligt arbeiði at bera torv heim í Vík. Vegurin var langur og alla-