týsdagur 24. september 2002síða 4

6 Nr. 182 - 24. september 2002 Nr. 182 - 24. september 2002 7 Støðan er átrokandi og tað er neyðugt, at Landsstýrið gevur Løgtinginum greið boð um, hvussu trupulleikarnir hjá studentaskúlanum, tekniska skúla og handilsskúlanum verða loystur, sigur Jenis av Rana SKÚLABYGGING Áki Bertholdsen Jenis av Rana, løgtings- maður, vil nú hava at vita, hvussu gongst við ætlanini at loysa hølistrupulleikarn- ar hjá studentaskúlanum, handilsskúlan um og tekn- iska skúla. Í dag fer hann at seta landsstýrismanninum í skúlamálum, Annlis Bjark- hamar, ein skrivligan fyri- spurning á Løgtingi um hesar tríggjar skúlarnar. Jenis av Rana vil hava at vita, hvussu gongst við út- og nýbygging av hesum skúlum, nær byrjað verður, hvar byggjast skal og í hvørjari raðfylgju, skúlarn- ir verða bygdir. Hann minnir á, at í 1996, var arkitektakapping um at byggja nýggjan studenta- skúla í Hoydølum. Men projektið, sum vann, var tó seinni slept, tí ætlanin var í staðin at byggja skúladepli úti við Marknagilsvegin við bæði studenta-handils og tekniska skúla. – Grundgevingarnar fyri ikki at byggja í Hoydølum vóru m.a. at ein nýggjur skúli bleiv ov dýrur, og at grundin, sum skúlin í síni tíð bleiv bygdur á, varð mett at vera ov veikt. Seinni eru tó ivi settur við bæði hesi sjónarmið. Jenis av Rana sigur, at í januar í 2001, legði hann, saman við Jákupi Sverra Kass og Kristiani Magnuss- en uppskot fyri ting um at byggja skúlan í Hoydølum út og um. Teir tríggir løgtings- menninir mettu, at tað verður seinur dagur, at dep- ilin við Marknagilsvegin verður bygdur og meðan bíðað verður, verða neyvan tær stóru játtaninar lætnar til at røkja bygningarnar. Uppskotið varð tó ikki samtykt við tað, at 11 at- kvøddu fyri, ein atkvøddi blankt og 16 ímóti. Jenis av Rana sigur, at tó at samgonguskjalið ger greitt, at farast skal undir at býggja depilin verður tó einki sagt um nær. – Óvissan um framtíðar- støðuna hjá skúlunum stendur tí við og óvissan hevur ført við sær, at ser- liga studentaskúlin hevur manglað fígging til viðlíka- hald og skilið er hareftir. – At Tekniski skúlin eis- ini er komin í rættiligt rass- haft, ger tað uppaftur meira átrokandi við einari greið- ari fráboðan frá landsstýr- inum, sigur Jenis av Rana. – Alt gott annars at siga um Skúladepilin í Markna- gili, sum verður mettur at verða ein varandi loysn, sum loysir ein skúlatørvin í langa tíð frameftir. – Men mong eru, sum av- gjørd mæla frá hesi ætlan og heldur mæla til at fara aftur til upprunaætlanina í Hoydølum og so at byggja handilsskúla og tekniska skúla í Marknagili, sigur Jenis av Rana. Jenis av Rana vil hava at vita, um tað er lógligt at skipa fyri striptease í Føroyum STREAPTEASE Áki Bertholdsen Er tað loyvt at skipa fyri striptease í Føroyum. Hetta er ein spurningur, sum Jenis av Rana, løg- tingsmaður fyri miðflokk- in, nú fer at reisa á Føroya Løgtingi. Í dag fer hann at seta ovasta, politiska myndug- leika á økinum í Føroyum, Landsstýrismanninum í lógarmálum, Høgna Hoy- dal, ein skrivligan fyri- spurning um striptease í Føroyum Jenis Av Rana vil hava at vita, hvørjar lógir eru gald- andi í Føroyum viðvíkja striptease, skøkjulevnaði, handli við kvinnum og tí at breiða út pornografisk rit. Hann vil eisini hava av vita, hvør hevur evstu ábyrgdina á økinum og sostatt ábyrgd- ina av slíkum virksemi og hvør í sostatt eisini hevur møguleika fyri, at forða tílíkum virksemi. Somuleiðis spyr Jenis av Rana, um tað var lógligt, sum stóð í lýsingablaðnum, ið Havnar Bóltfelag sendi í hvørt hús í høvuðsstaðar- økinum á Ólavssøku. Tað, løgtingsmaðurin sipar til, er, at í blaðnum var stór lýsing frá Club 20, har boðið varð til striptease á Ólavssøku – og at byrjað var sunnukvøld kl. 22.00. – Umframt at vísa porno- grafiskar myndir, stóð eis- ini internet addressa hjá skøkjustaði í Keypmanna- havn í lýsingini, sigur Jenis av Rana. At enda spyr Jenis av Rana, um landsstýrismað- urin fer at seta neyðug til- tøk í verk, ið kunnu forða fyri striptease, handli við kvinnum og skøkjulevnaði í Føroyum? Minst fýra milliónir um árið Í sambandi við Fyrispurn- ingin sigur Jenis av Rana, at S.T metir, at hvørt ár verða minst fýra miliiónir fólk, flest teirra kvinnur og børn, seld millum heimsins lond í sambandi við skøkjulevna. Hjá skøkjum er miðalaldurin 13 ár, tá ið tær byrja. Í Svøríki er skøkjulevn- aður mettur sum harðskap- ur ímóti kvinnum og er bannaður við lóg. Jenis av Rana vísir á, at bæði í Danmark og Íslandi, hevur skøkjulevnaður vundið nógv upp á seg seinastu árini og í báðum hesum londum verður stað- fest, at tað byrjaði við at loyva striptease. Hann vísti eisini á, at ein fyrilestrarhaldari í Norður- landahúsinum á fundinum hjá Kvinnufelagnum og Kreppumiðstøðini um skøkjulevnað, herfyri, vísti á hetta sama og ráddi før- oyingum til at steðga hesum. Jenis av Rana sigur, at ein av fyrilestrarhaldarun- um endaði sína framløgu á hesum fundinum við at siga, at enn er ikki ov seint hjá føroyingum at taka støðu í hesum máli. Hósdagin 3. oktober fer Suðurrás í luftina fyrstu ferð LOKALVARP Áki Bertholdsen Hvalbiar Kommuna hevur nú eisini játtað at stuðla nýggju útvarpsstøðini Suð- urrás. Suðurrás er eitt lokalvarp fyri Suðuroynna og Hvalbi- ar Kommuna samtykti á fundi hóskvøldið at stuðla tiltakinum við 10.000 krón- ur. Tað er nú eisini greitt, at hósdagurin 3. oktober verð- ur dagurin, tá ið Suðurrás fer í luftina fyrstu ferð. Í fyrstu syftu fer lokal- varpið hjá suðuroyingum at gera sendingar, sum Útvarp Føroya síðani keypir og sendir, júst sum lokalvarpið hjá norðoyingum, Studio Pegesus, nú ger. Avtalað er gjørt við Út- varpið um at Suðurrás skal gera eina sending uppá ein tíma um vikuna, sum síðani verður send í útvarpi Før- oya hvønn hósdag ímillum klokkan 17 og 18, so leingi vetrarskráin hjá Útvarpin- um er. Ein sending við tilfarið úr Suðuroynni verður so- statt fastur táttur í Útvarpi Føroya hvønn hósdag seinnapartin til einaferð í mai mánað. Annars er ætlanin, sum frálíður, at Suðurrás skal keypa sín egna sendara og senda sjálvt til alla oynna ein stóran part av degnum. Bjarni Johansen, ein av stigtakarunum til hesa nýggju útvarpsrásina, sigur, at ætlanin er, at Suðurrás skal hoyrast í øllum bygd- um í Suðuroynni og ætlanin er eisini at hava tilfar úr øll- um bygdum, úr Sumba, heilt til Sandvíkar. Talan kann verða um samrøður við suðuroyingar, frágreiðingar um hendingar og tilburðir í oynni og annað. Nær Suðurrás fær sín egna sendara, er tó ikki greitt enn. Neyðugt við greiðum boðum Óvissan ger, at studentaskúlin hevur mangla pening til viðlíkahald, og skilið er hareftir, sigur Jenis av Rana Tekur striptease upp í Løgtinginum Suðurrás fær stuðul frá Hvalbiar Kommunu Nýggja útvarpsstøðin hjá suðuroyingum, Suðurrás, heldur til í hølum hjá Litbúðini í Vági. Hósdagin 3. oktober kl. 17. fer hon at senda fyrstu ferð Mett verður, at um- leið 900 fólk í Føroy- um hava Alzheimer- sjúkuna, ein deyðilig sjúka, sum rakar minnið og sum frálíður eisini persónligheitina. - Tann, tú ert góður við, broytist og glíður so líðandi frá tær, tú røkkur hann ikki. Tey fyrstu árini sær hann ikki sjúkur úr, og í stuttum samrøðum dugir hann at snúgva sær, so fremmant fólk ikki varnast, at nakað er galið. Tað segði Sigrún Mohr, for- kvinna í Alzheimer- felagnum, millum annað á pallborðs- fundi í samband við Altjóða Alzheimer- dagin leygardagin. ALZHEIMER Jón Brian Hvidtfeldt Leygardagin 21.september varð Altjóða Alzheimer- dagurin hildin kring allan heim. Í Føroyum varð dag- urin hildin við pallborðs- fundi í Studentaskúlanum í Hoydølum, sum Alzheim- erfelagið skipaði fyri. - Okkara fremsta upp- gáva er at upplýsa um Alzheimersjúkuna, bæði fyri myndugleikunum, og fyri avvarandi hjá teimum, sum hava sjúkuna, greiðir Sigrún Mohr, forkvinna í Alzheimerfelagnum frá. Felagið, sum er eitt felag fyri avvarandi hjá fólki við hesi sjúku, varð stovnað 9.september í fjør, og hevur sostætt bara eitt ár á baki. Felagið hevur í dag 200 limir. Sigrún Mohr metir, at Alzheimersjúkan er ein stórur trupulleiki í sam- felagnum, tí her er talan um fólk, sum hava ein serligan tørv á hjálp. - Fólk við Alzheimer- sjúkuni hava lætt við at gloyma, og sum frálíður broytist eisini persónlig- heitin, summi gerast kanska aggressiv, greiðir hon frá. Ofta kann vera trupult at fáa staðfest sjúkuna, og fólk kunnu ganga í fleiri ár við sjúkuni, uttan at hon verður staðfest. Eyðkent fyri fólk við Alzheimersjúkuni er, at tey duga væl at goyma, at tey byrja at gloyma, og eisini eru sjúkueyðkennini ofta rættuliga meinlík øðrum sjúkum Alzheimersjúkan rakar sum oftast fólk yvir 60 ára aldur, men dømi eru eisini um, at fólk um 40-45 ára aldur verða rakt av sjúkuni. Kring allan heim eru um- leið 18 milliónir fólk, sum hava Alzheimersjúkuna. Í Føroyum finnast eingi almen tøl yvir, hvussu nógv fólk hava hesa sjúku, men Sigrún Mohr metir, at talan er um umleið 900 fólk. Talið kemur hon fram til við at hyggja at, hvussu nógv fólk hava sjúkuna í okkara grannalondum og samanbera við føroysk viðurskifti. Ringt at vera avvarðandi Á pallborðsfundinum leyg- ardagin greiddi Sigrún Mohr, sum sjálv hevur eina mammu við Alzheimer- sjúkuni, frá, hvussu tað er at vera avvarandi hjá einum fólki við Alzheimersjúkuni. Fyri tveimum árum síðan fekk mamma teirra staðfest sjúkuna. Sigrún greiðir frá, at sjúkan tá var púra ókend fyri teimum, tey vóru tveitt inn í ein nýggjan heim, har alt var ókent og fremmant. Eftir at hava lisið um sjúk- una, gekk upp fyri teimum, hvat lá fyri framman, bæði hjá mammuni og hjá teim- um sjálvum. - Tað er ómetaliga svárt at varða av einum persóni við Alzheimersjúkuni. Tann, tú ert góður við, broytist og glíður so líðandi frá tær, tú røkkur hann ikki. Sjúklingurin sær ikki sjúkur út, í hvussu so er ikki tey fyrstu árini, og í stuttum samrøðum dugir hann væl at snúgva sær soleiðis, at fremmant fólk varnast ikki, at nakað er galið. Tí fara nógvir tankar gjøgnum høvdið, millum annað, um onnur halda, at vit gera mammu okkara sjúka, ella um diagnosan er røtt. Sigrún Mohr greiðir frá, at tað tíðum gevur ringa samvitsku at vera avvarð- andi. Tú fært ringa sam- vitsku, tí tú átti at verið meira hjá mammu tíni, tú átti at gjørt meira saman við henni, og tú átti at givið pápa tínum meira frí, so hann ikki bukkar undir. Eisini fært tú ringa sam- vitsku av mótsigandi kenslum, tí persónurin er so nógv broyttur, at nógv av tí, hann ger, passar ikki til tann persónin, sum hann var áðrenn sjúkuna. Og tú fært ringa samvitsku, tá tú gert av, at mamman skal til umlætting, hóast tú veitst, at hon kennir seg tryggari heima í kendum umhvørvi. Ov fá tilboð Forkvinnan í Alzheimer- felagnum metir, at tað í dag eru alt ov fá tilboð til fólk við Alzheimer- og øðrum demenssjúkum. Hon vísir á, at hesi fólk hava ein serligan tørv, og hava sum heild tørv á nógvari, ser- kønari hjálp. Sum er hava Lágargarður í Havn og ellisheimið í Vágum serstakar deildir til fólk við demenssjúkum. Harum- framt er ætlanin, at partar av Tjarnargarði, sum er gamla Marinustøðin, skal vera dagtilhald fyri minnisveik, umframt at farið er í holt við at byggja eitt nýtt heim fyri minnisveik í Vallalíð í Havn. Sigrún Mohr fegnast um, at nakað verður gjørt fyri fólk við demens, men hon metir, at framvegis liggur nógv á láni. Sum áður nevnt verður mett, at umleið 900 fólk í Føroyum hava alzheimersjúkuna, og tí er talan um ein stóran trupulleika. - Tað er av alstórum týdn- ingi, at vit eru varug við tørvin hjá hesum fólkum. Tað er ikki nóg mikið at byggja vanlig røktarheims- pláss til hesi fólkini, eisini er neyðugt alla tíðina at kunna starvsfólkini í heilsuverkinum, avvarandi og onnur um sjúkuna, og hvønn tørv hesi fólkini hava, greiðir Sigrún Mohr frá. Alzheimerfelagið skip- aði í vár fyri skeiði fyri avvarandi, um hvussu vit eru saman við teimum dementu. Eisini eru bólkar skipaðir fyri avvarandi, bæði í Havn og í Klaksvík, umframt at ein Demens- linja er sett á stovn, har fólk tveir tímar um vikuna kunnu ringja inn við spurningum um sjúkuna. Positiva byrjan Nú Alzheimerfelagið hevur eitt ár á baki, metir Sigrún Mohr, at undirtøkan fyri felagnum hevur verið sera góð, og felagið hevur fingið eina positiva byrjan. Umleið 80 fólk vitjaðu pallborðasfundin í sam- band við Altjóða Alz- heimerdagin leygardagin, har eisini fleiri fyrilestrar vóru á skránni. Sofus Joen- sen, serlækni í psykiatri helt fyrilestur um demens, Marjun Sigurðsdóttir, for- kvinna í MBF tosaði umm hvørji almenn hjálpartiltøk eru til taks í dag, og Jákup Foldbo stjóri fyri heima- røktina og serforsorgina, greiddi frá um tey de- menssjúku sum brúk- arabólk nú og í framtíðini. Sjálv greiddi Sigrún Mohr frá um støðuna hjá teimum avvarandi at alzheimer- sjúklingum. Anfinn Kalls- berg, løgmaður, er verji fyri Altjóða Alzheimerdagin, og tað var eisini hann, sum setti fundin leygardagin. Í ár var tað 9.ferð, at Altjóða Alzheimerdagur varð hildin kring heim. Hetta var fyrstu ferð, at dagurin varð hildin í Før- oyum, men Sigrún Mohr sigur, at ætlanin er at dagurin 21.september á hvørjum ári skal markerast við onkrum tiltaki. Tey duga væl at goyma, at tey gloyma Sigrún Mohr, forkvinna í Alzheimerfelagnum, tosaði um støðuna hjá teimum avvarandi at alzheimersjúklingum Mynd: Jens Kr. Vang Umleið 80 fólk tóku lut á pallborðsfundinum í samband við Altjóða Alzheimerdagin leygardagin Mynd: Jens Kr. Vang C M Y K 7 6