leygardagur 1. september 1984síða 3

Nr. 102 — 1. september 1984 tíðindablaðið S sk luri | Síða 3 Atli Dam, fyrrverandi leg- maður: — Pauli Ellefsen, legmaður visti hvenn veg tað bar. Ti royndi hann at fáa valið flutt fram. Sosialurin hevur biðið Atla Dam, fyrrverandi løgmann, um eina viðmerking til ta knappligu kreppu, sum landsstýrið nú hevur varnast. Hann sigur, at hetta er ikki so knappliga íkomið, men blødran brast fyrr enn samgong- an hevði ætlað. Í verandi støðu júst oman á orðaskiftið um løgmansrød- una, heldur hann, at tað er vælgrund- að at nevna hana við merkingini: Hann sigur: — Tað má kennast fólki logið at frætta frá fiski- vinnumálaráðharranum, at alt tað føroyska sam- felagið er í kreppu, bert eina viku aftaná, at hesin saman við legmanni í fýra samfullar dagar hevur greitt fólki frá, at landið fleyt í mjólk og hunangi. Í orðaskiftinum um leg- mansreðuna hoyrdu vit annars, hvussu væl stóð til figgjarliga. Landskass- in hevði stór avlop í fleiri ár, grunnarnir vóru fyltir, uttanlandsskuldin, sum nå var 3000 milliónir, hevði einki at týða, ti nú gav samfelagið avlop til produktivar og óprodukt- ivar ílegur, allan rakstur og nakað av sjålvfiggjan, meðan deyðin var í durin- um, tá vit skyldaðu 900 milliónir. Lån blivu ikki tikin til fíggjarlógina longur, tí brúk var ikki fyri hesum 0. s. fr. Sjokk So mikið størri må sjokkid vera, nå fiskimålarådharr- in boðar frå, at nýtast skulu 80—100 milliónir eyka til fiskivinnuna og flakaframleiðsluna, og at hann ikki rættiliga veit, hvaðani peningurin skal takast. Tað gekk nokk onkurs vegna, vildi hann vera við. Kanska kundu vit nýta avlopið frá seinastu fíggjarlóg, sum hann væntaði verður 50 millión- ir. Ella vit fara út at læna, úm so er, at landskassans likviditetur ikki er so góður, at hesar 50 millión- ir eru tekar. Kanska funnu vit upp á okkurt heilt annað, eitt nú skatt og toll. Brannyggj kreppa? Tað ljóðar sum er hendan kreppa spildurnýggj. Ein kreppa, sum tekur lands- stýri á bóli. Ein kreppa, sum hevur tikið seg upp. meðan orðaskiftið um log- mansreðuna fór fram ella í vikuni aftaná. Men so bláoygdir eru foroyingar ikki, at teir góðtaka, at hetta er komið so óvart á. Hann, sum hevur fylgt eitt lítið sind- ur við. veit, at fiskivinnu- ráðið boðaði frá hesum tørvi upp á 100-200 mió kr. fyri skjótt ári síðani. Andsteðan á tingi og serliga javnaðarflokkurin hevur ferð eftir ferð vist á, at tað fekk ein galnan enda, at samgongan »budsjetteradi« sum hon gjørdi. Serliga vistu vit å hetta undir figgjarlogar- leggingini í 1983 og 1984. og í samband við viðgerð- ina av stuðulslóggávuna til fiskivinnuna í 1983 og 1984. Vit vístu m.a. á, at tað kundi ikki rugga rætt, tá nýtslan úr eykagrunni rá- fiskagrunsins var so stór stersta rokár til fisk. Katastrofu- grunnurin tømdur Hesin grunnur skuldi vera »katastrofugrunnur«, og vildi — um rætt var at- borið — nú ligið um 100 milliónir. í staðin fyri sum nú á 35—40 milliónum. Í verandi støðu røkkur hann stutt, og yvirskot- ið. sum fiskimálaráðharrin nálgaðist uppii, er heldur ikki tekt, tað er brúkt pr. 1. juli 1984. Her er heldur eingin heimild, tí aftaná 1. juli er tað sambært lóg tríbýtt ímillum grunnin til endurnýggjan av fiski- skipaflotanum, grunnin til berghols- og brúgvagerð og landskassan. Her kann so í mesta lagi verða talan um triðing av 50 millión- um kr., ella 16—17 mió, um hesar í heila tikið ger- ast tøkar, nú so nógv er fiks-faksað við figgjarlóg- ini fyri at dylja lántekurn- ar. Og sjálvt um teir kundu funnið uppá at lóggivið við afturvirkandi kraft, so er eingin vissa fyri, at hetta »avlop« yvirhevur kemur upp á 50 mió ella verður tøkt, ti landskassa- roknskapurin er ikki lið- ugur enn. Tjóðbankan kunnu teir troyta, men hvat so við reypinum um. at har er niðurgoldið? Lánini frá A-skattgjald- arunum rekka kanska nakað, men so má aftur- gjaldingin, sum teir hava lovað at greiða, tá árið er liðugt, skjótast langt fram í 1985. Ongin fyrireiking Hóast teir sum nevnt hava vitað, at hendan støda fór at koma, stendur samgongan fullkomuliga ófyrireikað. Man ikki sannleikin vera, at teir vónaðu at kunna skúgva kreppuna undan sær fram um valið. Men nú rann hon so skjótt. at hetta miseydn- aðist. Løgmaådur man tó betur enn hinir hava dugað at sæð. hvenn veg tað bar. Ti royndi hann at fáa valið flutt fram. Í fyrstu syftu til juni mánaða og seinni aftur til fyrst í september. Stoktu hann ov leingi Men fólkafloksmenn vóru so gramm ir eftir at sleppa at steikja legmann í egn- um feitti, at teir sluppu honum ikki frá, áðrenn teir sjálvir hingu í tráðn- um saman við honum. Ti fellur avdúkingin av løgmansins orðgyklan og tungufimleiki aftur á fólkafloksmenn og sjálv- stýrismenn sjálvar, tí nú stendur greitt, at ein av orsekunum til, at vit eru í eini samfelags- lemjandi kreppu, er, at teir onki framdu av tí, teir hóreiggjaðu sær við fyri fýra árum síðani. Teir skuldu endurskoða lógina um ráfiskagrunn og stuðulsveiting. Ja, skapa eina heilt nýggja >heildar- loysn«. Teir skuldu endurskoda og broyta loggåvuna um studul til skipabygging. Teir skuldu avtaka kreppulánslóggávuna og seta legmansins Columb- us-loysn í staðin. Teir skuldu skipa fyri stýring av fiskivinnuni og skipailøgunum. Teir skuldu fjøltåtta framleiðsluna so meira fekst burturúr. Teir skuldu effektiv- isera skipa- og virkis- raksturin, og teir skuldu skapa »alternativ«, sam- stundis sum almennar ílegur og alment forbrúk skuldi tálmast. Men meðan krónur í milliardatali vórðu oystar út úr landskassanum, so slapp alt at ganga sum best bar til. Einki av hesum var nortið, eingin nyskapan framd, men bert lappariir av ellum omanfyri nevndu málum. Eykaskatt og eykatoll Fiskivinnuráðharrin vón- aði, at tað slapst undan eykaskatti og -tolli, men tað gerst tað nú einaferð ikki. Tann meirnýtsla, sum er neyðug nú. hon fer so at gera vart við seg framyvir, tí hon skal eina- ferð rindast úr landskass- anum. Hon fer at gera vart við seg hjá skattaborgarun- um, tí alt annað líka. so skal hesin peningur kom- andi árini krevjast inn meira enn tað, sum skuldi verið innkravt, høvdu teir stýrt okkum uttan um hesa »nyggju« kreppu. Tað >vónleysa< i steð- uni er, at eingin serlig grund er til hesa snarljós- kreppu. einki oljusjokk sum í 1973 og 1979. Veiði- mynstrið toluliga óbroytt. Metveiða og góðir prísir hava verið. Útflutnings- met er sett við 1560 milliónum. Vit hava havt ein figgjarmålarådharra — sum uttan at vita hví — svam í peningi, ti partnar- ar hans kravdu so bonns- ligt inn, o.s. fr. Mjolk og hunangur ella samfelag i kreppu Tað verða nú aðrir, sum noyðast undir at grund- beta hesi viðurskifti, tá tað lappariið, sum nú verður gjert, um fýra— fimm mánaðir ikki betir longur. Tað vil siga, at valið í heyst setur nýggja manningina á eina heldur strevna hundavakt. Løgmaður í feriu einaferð enn Omaná alt frættist nu, at legmaður igjår aftur fór í fri, hesaferð í heystfri. Legin evnir hann hevur til at velja sær »feriu«, hverja ferð vandamál taka seg upp. Ein skuldi trúð, at hann hevði fingið nóg mikið av sól ta drúgvu tíð, hann dvaldist i Rom í summar, har hann við eini risa- delegatión seplaði 200.000 kr. burtur á »kongress«, sum á ongan sakligan hátt kravdi so munagóða fer- oyska umboðan. Legið at hann ikki lurt- aði eftir Dimmalætting og sendi — um ikki eitt frí- merki — so ein embætis- mann. Hesin kundi eins væl og legmaður bið- ið danska embætismannin borið ta stuttu heilsan fram, sum hann nú bar vegna Feroyar. Nú loyvt at svartalista Bæði privatir og almennir arbeiðsgevarar hava nú fingið eitt amboð at brúka ímóti starvsfólki. Tað er nýggja lógin um privatar edv-skráir, sum teir borg- arligu á tingi hava sam- tykt. Við hesi lóg verður í praksis loyvi givið at svartalista fólk. T.v. ss. at er ein persónur revsaður, hoyrir hann til ávísan pol- itiskan bólk o.1., so kann arbeiðsgevarin fáa hesar upplýsingar — og út frá tí gera sínar egnu metingar. Á tingi í vikuni hevði javnaðarmaðurin Jóannes Dalsgaard at nýggju lógini og vísti á, at borg- arin við hesi lóg verður gjerdur friðleysur.