leygardagur 1. september 1984síða 10

Síða 10 tíðindavlaðið EN luri | Nr. 102 — 1. september 1984 Bergen i dag Ein Noregsferð 21/7. — Dagurin royndist ikki væl til veður, tað var regn. og regn- skaddan hekk tung niður yvir býin. so vit buðu ikki til at fara út um byin, men vitjaðu tey søguligu stoð. sum vit høvdu stundir til at vitja: Mariukirkjuna, Rosenkrantztornið. Hákunarhellinga og Bryggen. Sjálv- sagt áttu vit at haft betri stundir at vitja hesi stød og onnur áhugaverd stød við. men vit skuldu bara steðga henda eina dagin í Bergen. so har var einki við at gera. Mariukirkjan Flest av okkum munnu hava hoyrt navnið »Vågen«. Í Bergen er ein djúp vág. ið eitur >Vágen<. Botn- urin á hesi vág verður kallaður »Vågsbotn«. Eystan fyri »Vågen« er elsti byarparturin i Bergen. Her er tann gamli býurin hjá Ólavi Kyrra (kongur í Noreg frá 1066 til 1093) Ólavur Kyrri var sonur Haralds harðráða. sum doyði í bardaga í Onglandi í 1066. Tað var Olavur Kyrri. sum gjørdi Bergen til bý Bergen er býur Olavs Kyrra. Har er Tyskerbryggen. ið eitur so av ti. at týskar hildu so leingi til har. men Bryggen hevur tað sjálvsagt itið frá tí bryggja varð gjerd har. langt áðrenn týskar komu. Í vísuni um Hákun Hákunarson. hann sum doyði í Orknoyum 1263. stendur í 10. erindi: >Lagde de ud fra Bergens bv og ud fra Bergen sá silde: alt det folk. på Bryggen stod. så modige tårer de fælde. « Mariukirkjan er i ti gamla byarpart- inum hjá Olavi Kyrra. hon er elsta sóknarkirkjan í Bergen. Helst man vera farið undir at byggja hesa kirkju. meðan Ólavur Kyrri var kongur. men hon stóð leingi í gerð. Hetta er ein hábærslig kirkja. men hon sá út at treingja til umvæling. Inni í kirkjuni sást farvegur av kálk- málningum á veggjum og hválvi. Myndir. innskriftir og gravsteinar minna um hansatidina, tå ið Mariu- kirkjan varð latin týskum á bryggj- uni til sóknarkirkju. Her varð hildin týsk gudstænasta líka til 1868. Enn á døgum hovrist navnið Tyskakirki- an verða brúkt um Mariukirkjuna Tað verður ofta tikið til Mariu- kirkjur í fólkavísum. (Mariukirkjur vóru so mangar) og sjálvt um hesi tiltøk helst ikki munnu hava stórt søguligt virði. so skal eg tó nevna nøkur: I visuni um Håkun Håkunarson 4 sigur kongur. áðrenn hann doyr: (erindi 25) „En bøn vil jeg ud af eder bede, den anden vil jeg tigge: I lade mig lægges i Mariekirke, hvor kongerne pleje at ligge« Men Håkun Håkunarson varð ikki lagdur i Mariukirkjuna. hann varð jarðaður í Kristkirkjuni. sum var dómkirkja líka til hon varð niður- rivin 1531. Farvegurin til grundina av hesi kirkju sæst enn tætt norðan fyri Håkunarhøllina. Í vísuni »Der bor en jarl i Enge- land«, verður tikið soleiðis til i 78. erindi, aftan á at Benedit er dripin: »De bare det lig i Marie kirke, dertil vare de vel fus; Margrethe stod for alteret, hun tændte op for hannem blus. « Aftan å at Edmund hevur hevnt bróður sín. verður tikið til í 122. erindi: „Edmund gik i Marie kirke, han tog sin broder af grav, han lå både hel og holden alt på den samme dag. « Hesar vísur munnu. sum sagt. helst vera vánaligt seguligt tilfar. og ongastaðni í hesi seinni vísuni stend- ur nevnt. at tað er Mariukirkjan í Bergen. sum sipað verður til. men í 39. erindi sigur Benedit. áðrenn hann verður tikin: »Var jeg nu udi Engeland. min ædelige rose fin ingen konge i Norges rige skulde stride mod mit liv. « so tað man helst vera Mariukirkjan i Bergen. yrkjarin hevur hugsað um. Sámal Johansen held- ur fram við síni áhuga verdu frásegn frá ein- um Noregstúri í 1969. I kvæðnum um Margretu, sum varð brend úti á Norðnesi, stendur í 98. erindi: »Margreta gekk frá strondum niðan, so er greint fyri mær, henni vóru kunnigir vegirnir til Mariu kirkjugarð. « Rosenkrantztornið Tornið er bygt 1561 — 1563. Tað var Erik Rosenkrantz, lensharri, sum bygdi hetta torn eftir boðum frá Fríðrikki 2. Sum vit vita, hevdu Danmark og Noreg felags kongar frá 1380 til 1814. Til at byggja tornið komu byggimeistarar og grótsmiðir úr Skotlandi. Aftan á stóran eldsbruna í Bergen 1248 bygdi Hákun Hákunarson. Hákun 4. ella Hákun hin gamli, sum hann eisini varð nevndur, ringmúr rundan um kongsgarðin úti á Hólm- inum — tað, sum nú verður nevnt Bergenshus, æt fyrr Hólmurin. Oman fyri bæði portrini, sum vóru á ringmúrinum, vórðu kastalar bygd- ir. Hesi trygdartiltok vórðu gjerd enn sterkari, tá ið sonur Hákun- ar, Magnus Håkunarson, Lagabøti, bygdi stóran kastala uttan fyri út- synningssíðuna á ringmúrinum. Kastalin stóð órerdur alla mið- øldina, men var illa farin, tå ið høv-