leygardagur 1. september 1984síða 11

Nr. 102 — 1. september 1984 uðsmaðurin hjá Kristiani 2., Jorgen Hanssen (1516—1523) fór undir stóra umvæling. Seinni var tað, at Erik Rosenkrantz, sum nevnt, eftir boðum frá Fridrikki 2. bygdi tornið, sum vit í dag síggja í Bergen og verður kallað Rosenkrantztornið Tað varð, sum sagt, bygt í fimtan hundrað og seksti árunum. Hetta torn hevur av og á verið umvælt. Stersta umvælingin var aftan á ta ræðuligu spreingingsvan- lukku 20. apríl 1944, tá eitt krútskip sprongdist á Vánni nær við tornið Alt útnyrðingshornið á torninum fór, og stórar rivur vóru í múrinum Eg vil ráða teimum til, sum fara inn í Rosenkrantztornið. at fáa sær fatur á bóklingi, sum er gjørdur 196% av Roberg Kloster og Gerhard Fischer. Ur hesum inparturin av tí bóklingi er meg sum eg her havi sagt um Rosenkrantziornið Håkunarhøllin Tað var, sum Kyrri, ið fyrstur bygdi úti á Hólm áður nevnt, Olavur inum, hann sum søgan sigur grund aði Bergen 1070 har úti. Á kneysanum Hólmin bygdi Sverri kongur (1177 1202) eina borg. Henda borg er ikki til longur, men staðið har verður enn kallað Sverraborg. Vit gingu har úti og leitaðu eftir Sverraborg, komu til mann, sum gekk har og fekst við jarðararbeiði, tað mundi vera ein gartnari, spurdu hann, hvar Sverra- borg var? Nei, hann visti einki um nakra Sverraborg. Tann seguligi áhugin hjá ellum norðmonnum er ikki líka stórur. Seinni fingu vit at vita, hvar Sverraborg var. Ólavur Kyrri bygdi ta lítlu Krist- kirkjuna av viði, og hann fór undir at byggja ta stóru Kristkirkjuna av gróti. Henda seinna Kristkirkjan var dómkirkja líka til hon varð niður- rivin 1531. Tað var lensharrin Esge Bilde, sum tók kirkjuna niður — av hermálsligum orsekum, segðist. Ein partur av grótinum í hesi kirkju varð fluttur til Gottorp slott í Slesvig. Aðrir bygdu eisini eystan fyri Sverri kongur, Hákun Hákunarson 4. og aðrir norskir kongar vóru jarð- aðir í tí seinni Kristkirkjuni. Far- vegurin til hesa kirkju sæst enn tætt norðan fyri Håkunarhøllina. Tað var Hákun Håkunarson 4., sum bygi Håkunarhøllina, og fyrstu ferð vit hoyra nákað um hesa holl er. tá sonur Håkunar, Magnus Hákun- arson, Lagabeti, verður giftur við donsku kongsdótrini Ingibjorg (dótt- ir Erik Plovpenning) 11. september 1261. Magnus Lagabeti fekk kongs- navn 1257. hann varð krýndur 1261 og doyði 1280 Men hallardýrdin vardi ikki leingi 1266 verður skrivað í Íslandi, at tá „brann hellin i Bergen.« Bergen var í gomlum døgum polit- isk midstøda í Noreg. og Magnus Lagabøti man skjótt hava endurreist høllina, helst man hon hava verið brúkt. tá Eirikur Magnusson giftist ferð við skotsku Margretu og seinni ferð við Isabellu. tjóðskaparhetjuna Eiríkur var sonur Magnus Lagabeta. hann tvrri prinsessuni skotsku Bruce svstir Robert Magnusson var kongur í Noreg frá 1280 til 1299 Tað er nevndur er í Eirikur kongur. ið Mar- gretu, hana sum varð brend úti á Norðnesi hesin kvæðnum um »Vilja tit nú lýða á. meðan eg flyti fram um hana frúnna Margretu, í Norðnesi brann Gud fyriláti Eiriki kongi, hvat hann mundi gera sendi sítt barn í ókunn lond, moykonungur at vera. « Men bróðir Eiriks, Hákun Magnus- son (1299— 1314), varð krýndur i Oslo. og politiska midstødan varð flutt úr Bergen og seinni út av land- inum. hellin misti sín tydning, fór i órekt. og tá komið var til 1840 visti eingin longur, at gróthúsið, sum stóð har úti á Hólminum, var Håkunarhøllin, hon varð tá brúkt til korngoynmslu. Men listamaðurin J. C. Dahl, sum + pri TR? í hat Á Á á Rosenkrantztornið og Hákunarhell í Bergen Mariukirkjan í Bergen var ættaður úr Bergen, visti, hvat tað vóru fyri seguligar leivdir, sum stóðu úti á Hólminum. J. C Dahl (1788 — 1857) var ikki einans ein stórur listamålari, hann hevði eisini stóran ans fyri seguligum virðum. 1841 royndi hann at fáa pening savnaðan til endurreising av høllini, men tað miseydnaðist. Henrik Wergeland royndi at hjálpa til t.d. við yrkingini: >Til Norges Stor- ting.« Í hesi yrking eru hesar báðar reglurnar: „Hákons hal og Olavs kirke rejse ville de af grus. « bt +? P: EÐ # fe Kmyt > » "5 Hetta er fyrsta ferð, at heitið „Hákons Hal« hevur verið brúkt. og hetta navn ber hellin í dag Seinni varð farið undir endurreis- ingina, og 1916 var hon liðug, men hellin var óhóskandi til nakað brúk Soleiðis stóð hon líka til spreingings- vanlukkuna á Vánni 20. apríl 1944. Tá kom eldur í hellina, og hver ein- asta træflis kolaðist upp, veggirnir stóðu, berir, illa skaddir, men sjáld- sama vakrir vóru teir naknu múr- arnir. Meðan múrarnir enn vóru heitir av eldsbrunanum, fóru menn at hugsa um endurreisingina. Eitt vóru teir ikki í iva um: Nú skuldi Hákunar- hellin endurreisast soleiðis, at hon kundi verða nýtilig, at hon skuldi kunna brúkast til ymisk endamál. Nú skuldu hiti, ljós, wx, kekur, veitslurúm og annað gerast. Hetta var ikki lætt, ti teir bóru ótta fyri, at tey gomlu virðini, minnini frá teirri gomlu hellini, sum enn vóru at síggja, skuldu verða skadd av teim- um krevum, sum nútíðin setir. Men væl bar til, og nú stendur í Bergen henda prýðiliga hellin, sum ferðafólk, ið koma hagar, eiga at geva sær stundir til at fara inn í. Aftaná at vit hevdu verið í Håkunarhøllini, fóru vit at spáka runt í býnum. Tað var ikki mikið, vit sóu, tí tíðin var knøpp, og veðrið var ófýsiligt. Men vit vóru vmsastaðni. hugdu at ti, sum vit hildu vera vert at hyggja at. Vit hugdu inn í kram- budarvindeygu, og vit ansaðu eftir, at milum tey mongu fløggini, sum hingu uttan fyri krambúðir og hotell, vóru eingi feroysk flogg at síggja. Tey su vit nú í Trondheimi, og í Danmark er tað vanligt at síggja tey nú, í Bergen sóu vit einki, men nú vóru vit ikki allastaðni.