hósdagur 13. september 1984síða 7

Grunnunum hevur tervað pening men landsstýrið einki gjørt Sigur Tórálvur Mohr Olsen, ting- maður javnaðarfloksins í Sandoynni í hesum parti av reðu síni undir við- gerðini av legmansreðuni Eitt, sum løgmadur hevur gjørt nógv burturúr síðani hann kom til ræðið, var, at allir grunnar vóru tómir, tá ið hann tók við. Sum eg fyrr havi nevnt, er tað prógvað, at so var ikki. Ein grunnur, ið serliga hevur verið nevndur, er Lenjavningargrunnur Skipsfiskimanna. Og sagt hevur verið, at nú varð hesin grunnur komin aftur á fetur figgjarliga. Men hetta samrymar ikki vid tad, sum nú hoyrist, at fiskimenn ikki hava fingið eitt oyra av ti, sum teir eiga síðani apríl í ár. Nú er ringt hjá okkum uttanfyri- standandi at siga, hvat ið orsekin er, um tað er tí grunninum tervar pening ella nakað annað; men eitt er vist — tað er landsstýrið, ið hevur ábyrgdina av hesum. Í samgonguskjalinum stendur: »Studningsskipanin til fiskivinn- una og lógin um råfiskagrunnin skuldi endurskoðast og gerast ein- faldari. Sum tað í hesum verður um- hugsað, um stuðulin kann leggjast í annað lið enn við verandi skipan. Á hesum eki eru ikki nevniverd- ugar broytingar gjørdar, og allar- minst at leggja stuðulin í annað lið. Javnaðarflokkurin hevur í hesum valskeiði havt uppskot um at broyta hetta, at leggja stuðulin í seluliðið, men hetta fekk onga undirtøku frá samgonguflokkunum, sum í sam- gonguskjalinum vórðu samdir um at gera hesa broyting. Einasti flokkur, ið boðaði frá, at hann varð samdur við javnaðar- flokkin, var Sjálvstýrisflokkurin, men at hann ikki kundi taka undir við uppskotinum, ti hann var bundin av samgonguni og grein 13. Ráfiskagrunnurin varð í sínari tíð stovnaður fyri at halda ein javnan avreiðingarprís yvir eitt longri tíðar- skeið (4 mánaðir). Tað almenna hevur játtað ein ávísan stuðul, soleiðis at grunnurin hevur kunna lúkað hesar treytir. Eisini hevur tað almenna játtað einaa ávísa peningarupphædd at leggja í ein tiltaksgrunn (katastrofu- grunn). Tað hevur víst seg sum frá hevur liðið, at grunninum hevur tervað meira og meira av peningi. Orsekin hevur verið hon at fiski- veiðan hevur verið meira og meira stýrd yvir á fiskasløg, ið hava lágan avreidingarpris. Hetta hevur verid gjørt fyri at lætta um veiðitrýstið á serliga toska- og hýsustovnin. Sjálvsagt hevur hetta kostað grunninum nógvan pening. Men so hendir tað, at henda sam- gongan setir sær fyri at avvikla stuðulin til ráfiskagrunnin ella at minka um hann. Undir hesum umstødum er grunn- urin ikki førir fyri at halda ein javnan avreiðingarprís yvir eitt longri tíðarskeið. Orsekin er hon, at veiðiorkan hesi seinastu árini er okt munandi. Henda veiðuorka er serliga sett inn á at veiða bilig fiskasløg. Hetta setir størri figgjarkrøv til ráfiskagrunnin, sum hann í dag ikki er forur fyri at ganga á meti. Tað kann nevnast, at í 1981 vórðu játtaðar til ráfiskagrunnin 72 milli- ónir kr. Á hesi fíggjarlóg, ið nú er galdandi, eru bert avsettar 60 milli- ónir kr. Um ein tekur dyrtidina við, so er hetta ein minking, ið svarar til meira enn 12 milliónir kr. Avleiðingarnar av hesum politikki kenna vit í dag. Nevndin fyri rá- fiskagrunnin hevur gjørt landsstýrið vart við hesar trupulleikar og vísir á 3 meguleikar fyri fyribils at sleppa burtur úr hesum. 1) brúka av tiltaksgrunninum 2) seta allar avreidingarprisir niður 3) fáa eina eykajáttan Eisini verður upplýst yvir fyri landsstýrinum at av teimum 60 mill- iónunum, ið eru játtaðar á hesi fíggjarlóg, eru 40 milliónir brúktar teir fyrstu 4 mánaðirnar av hesum figgjarårinum. Sum stødan er i dag veit ongin, hvat id landsstýrið fer at gera i hes- um måli. Men tad at råfiskagrunnurin er komin í hesa steðu, er ikki so logið. Ti tað hevur verið førdur ein mið- vísur politikkur fyri at minka um stuðulin til grunnin. Hetta sæst best, um ein sammetir stuðulin i % í mun til fíggjarlógina 1979 og verandi figgjarlog. Árið 1983 var eitt gott fiskiár, ja, so gott sum neyvan nakar veit um fyrr. Eftir tí uppgerð, sum kom frá Fiskivinnuráðnum, visti tað seg, at veiðuflotin (tá vóru allar greirar inn- an veiðuna tiknar við) hevði eitt lítið avlop. Men hetta avlop varð ikki sterri enn so, enn at tað svaraði ikki til tað, sum ráfiskagrunnurin hevði brúkt úr tiltaksgrunninum. Altso pengar, ið vóru uppspardir igjøgnum fleiri ár, ár, ið ikki vóru so góð fiskiár sum 1983. Tí kann ein finnast at, at landsstýrið á seinastu fíggjarlóg ikki játtaði eina krónu at leggja í aftur tiltaksgrunn- in. Javnaðarflokkurin hevði uppskot um í vár, at játtað 25 milliónir til eykagrunnin, men hetta var felt, sun ell góð uppskot, sum flokkurin hevur havt seinastu árini. Løgmadur hoyrir heima i lættari fluguvekt Sigur Vilhelm Johannesen, løgtings- maður í hesum parti av umreðuni av løgmansrøduni Harra formaður ! Eg havi ætlað mær at sagt nógv meira, og eisini hevði eg ætlað mær at umrett onnur málsekir, eitt nú a!- mannamálini og heilsumálini. Somu- leiðis kundi eg hugsað mær at greitt eitt sindur frá teimum málum, sum javnaðarflokkurin hevur lagt fram hesi árini vit hava sitið í andsteðu. Legmaður spyr av og á andsteðuna og serliga javnaðarflokkin eftir alternativum. Tað spurdu vit eisini Paula Ellefsen um, tá hann sat í andsteðu. Men svar fingu vit ongan- tíð. Vit eru ikki í somu steðu. Vit hava nógv at vísa á. Men hetta vendi eg alt aftur til í næsta umfari. Og teir seinastu minuttirnar skal eg nýta til løgmann. Hann hevði orðið her í fyrradagin. Reðan, sum Pauli Ellefsen helt her, var undir alt semiligt mark og eigur onga viðmerking uppiborna. Um tað ikki var Feroya legmaður, sum helt ta reðuna, so vildi eg bara gjert eina viðmerking. Eg vildi sagt, at inni- haldið í reðuni var tvætl og vrevl, mesn og orðaskvaldur. Ein ótrúlig- ur vavgreytur av heilum og hálvum ósannindum og ein rúgva av óveruligum uttanumtosi. Men við tað, at tað var Feroya legmaður, ið helt hesa reðu, so skal eg onga við- merking gera, uttan til tað, sum løg- maður segði um meg persónliga. Legmaður segði, at eg var ein pol- itiskur lættvektari. Fyri stuttum sendi sjónvarpið frá olympiaduni. Har fingu vit at vita, hvussu hesir vektklassarnir eru skipaðir. Har er talan um tungvekt, miðalvekt, lætt- vekt, fluguvekt og um ta lettu fluguvektina. Nú tosar legmaður ofta um at gera samanberingar. Tað kundu vit eisini gjørt í hesum fer- inum. Tingmenn vita, at áðrenn Vilhelm Johannesen varð valdur til løgtings- mann, sat hann eitt stutt skifti sum landsstýrismaður. Útbyggingin av Klaksvíkar sjúkrahúsi, sum er ein aktuellur spurningur í dag, var eisini aktuellur tá. Hesin lættvekt- arin, sum legmaður umreddi í fyrra- dagin, fór einsamallur til Danmark- ar at samráðast við táverandi innan- ríkisráðharran um útbyggingina og fekk 1. byggistig í gongd beinan vegin. Hetta byggistigid er nú lið- ugt og talan er um eina bygging fyri 60 mió. kr. Í seinastu viku var legmaður sjálvur annar í Danmark og sam- ráddist um annað byggistig. Nú er bert talan um at byggja fyri 10 mió. kr. Og hann var ikki hjá nekrum vanligum ráðharra. Hann var hjá sjálvum forsætismálaráðharranum. Men hann kom kortini aftur sum av torvheiðum. Eg trúgvi, harra formaður, at norðingar, sum annars ikki leggja nógv i, um Pauli Ellefsen kallar løg- tingsmannin, sum teir hava valt, fyri ein politiskan lættvektara, eru samdir við mær í tí, at er Vilhelm Johannesen ein politiskur lættvekt- ari, so hoyrir Pauli Ellefsen heima í tí vektklassanum, sum eitur lett fluguvekt. Framhald av síðu 6 visti seg sanniliga, at onn- ur enn tjóðveldisfólk høvdu nekur orð upp á hjarta í loysingarmálin- um. Men loysing hjá 14. septemberbólkinum hevur víst seg at hava ein annan týdning enn loysing fyri Tjóðveldisflokkin. Ti á hverjum haldi hava vit gjørt rúm fyri ti sosial- istisku samfelagsskipan- ini sum karmur um einar frælsar Føroyar. At 14. septemberbólkurin hevur tikið sær hesi rættindi hevur helst øst oddafisk- arnar í flokkinum. Tí hava teir í ár, eitt valár, eftir sniðgongdum leiðum roynt at rænt hetta tiltak frá 14. septemberbólki- num. Tað ber jú ikki til at nakar dálkar loysingar- politikkin við altjóða sosi- alismu. Men tað fer at bera til. Tann, sum billar sær inn, at sólin fer at skína, í tí letu nalvastrongurin verð- ur kvettur millum Dan- markar og Føroya, fer skeivur. Tað koma dagar aftaná, og fólkið, sum hevur ognað sær lýðveldi, fer ikki at góðtaka eina samfelagsskipan, har tey flestu sita leinkja til bekk- irnar, meðan ein yvirstætt situr frammi í rong og ger sær dælt. Ti heldur 14. septemb- erbólkurin sítt vanliga hald, men tíverri ikki i miðbýnum sum vant, or- sakað av at Suðurstreym- oyar Tjóðveldisfelag í góð- ari tíð hevur bílagt hetta pláss frá fútanum. Fund- urin verður hildin á Dokt- aragrund friggjadagin 14. september kl. 17. 14. septemberbólkurin