týsdagur 1. oktober 2002síða 4

6 Nr. 187 - 1. oktober 2002 Nr. 187 - 1. oktober 2002 7 Tað er stórur vandi fyri at Suðuroyggin kemur at liggja í læknaloysi um fýra ella fimm ár LÆKNANEYÐ Áki Bertholdsen – Um nøkur heilt fá ár kemur Suðuroyggin í eina álvarsliga læknakreppu. Tað fingu løgtingsmenn at vita, tá ið teir vóru á ferð í Suðuroy í farnu viku. Á ferðini fóru teir fyrst yvir á Suðuroyar Sjúkra- hús, har Ronnie Midjord, umsjónarmaður á sjúkra- húsinum og tveir av lækn- unum, Knud Steinø, yvir- lækni og Karl Johan Fossá, kommunulækni greiddu teimum frá viðurskiftunum á Suðuroyar Sjúkrahúsi og heilsustøðuni í Suðuroynni annars. Og teir duldu ikki fyri, at størsti trupulleikin á hesum økinum í Suðuroynni, er, at tað er so ómetaliga trupult at fáa læknar í oynna, bæði kommunulæknar og læknar til sjúkrahúsið. Læknarnir søgdu, at heilsustøðan hjá Suðuroy- ingum er líka góð, sum hjá føroyingum annars. – Okkara størsti trupul- leiki er at fáa læknar í oynna og um fýra ella fimm ár koma vit í eina stóra læknakreppu, segði Knud Steinø, yvirlækni. Neyðugt við tilbúgving Hann segði, at Sjúkrahúsið var sloppið so nøkunlunda undan sparingum, uttan í fjør og hann var ógvuliga spentur uppá uppskotið til fíggjarlóg fyri næsta ár, sum skuldi leggjast fyri tingið í gjár. – Tað tykist sum um tað ikki eru øll, sum skilja, at á einum lítlum sjúkrahúsi kostar tað at hava eina skip- aða tilbúgving til reiðar, tí tað eru útreiðslur, sum ikki kunnu rørast. Hann vísti á, at eisini í Danmark verður tosað um at leggja sjúkrahús niður, men í Føroym er støðan júst tann øvugta av tí, hon er í Danmark. – Í Danmark eru tað akuttar móttøkudeildir, ið verða niðurlagdar. Á Suð- uroyar Sjúkrahúsi eru tað júst tað manningin, ið skal veita bráneyðuga hjálp, ið størsti tørvurin er á. – Standa vit við einum sjúklingi, har stað stendur um lív ella heilsu, nyttar tað onki at vit næsta ár fáa ein Smyril, ið siglur eitt sindur skjótari enn hesin, tí Lands- sjúkrahúsið er akkurát líka langt burturi fyri tað og tí er tað so neyðugt við einari tilbúgving í Suðuroy, sum kann veita bráneyðuga við- gerð. Skal vera meiri lokkandi Sjálvur hevur Steinø verið lækni á Sjúkrahúsinum í 20 ár. – Ein part av tíðini hava vit verið so væl fyri, at vit hava verið tveir yvirlæknar. Men tað mesta av tíðini, hevur hin yvirlæknin verið leysur vikarur. Sostatt hevur Steinø ver- ið einasti fasti yvirlækni í langa tíð og tá ið hann fer frá um eini fýra, fimm ár, er vandi fyri beinleiðis lækna- kreppu á Suðuroyar Sjúkra- húsi. Hann visti ikki, hvat kann gerast fyri at bøta um viðurskiftini. Men hann segði, at okk- urt bendi á, at lønin, sum ein lækni í Suðuroy fekk, var ikki serliga lokkandi. – Læknatrot er ein trup- ulleiki, sum eisini onnur kenna til. Summastaðni í Noregi hava tey roynt at lokka læknar til við at bjóða teimum hægri løn og skattafyrimunir. Men tað ber ikki til, tí Suðuroyar Sjúkrahús kann ikki bjóða læknunum annað enn sátt- málasettu lønina. Tað kann eisini vera, at tað fakliga ikki er nóg av- bjóðandi, men tað ber til at seta tiltøk í verk fyri at gera tað meiri lokkandi. Eitt nú er skipan sett í verk, so at Suðuroyar Sjúkrahús hevur álinjusamband við hjarta- læknan á Landssjúkrahús- inum, so at hann alla tíðina kann fylgja við einum hjartasjúklingi á Suðuroyar Sjúkrahúsi. Eitt annað tiltak kundi verið at talgilda røntgen- kanningarnar, so at sjúkra- húsið í Suðuroy kundi tikið røntgenmyndir og sent tær beinleiðis til ein serlækna- kanska heim til hansara, tá ið hetta er um náttina, og so kann hann beinanvegin geva uppskot um viðgerð. Upplýst varð, at tað kost- ar 10 milliónir at talgilda røntgenkanningarnar á øll- um teimum trimum sjúkra- húsunum. Tvíhalda um sjúklingar Kristian Magnussen, løg- tingsmaður, vísti á, at skal fólk støðast á bygd, er tað neyðugt at tað eru størv úti á bygd til útbúgvin fólk. – Læknar og onnur við góðum útbúgvingum eru ofta gift við fólki, sum eis- ini hava góðar útbúgvingar. Og tað nyttar ikki at arbeiði bara er til annan hjúnafel- agan og tí er neyðugt at skipa størv úti um landið til vælútbúgin fólk, so at bæði hjúnini kunnu fáa arbeiði, segði Kristian Magnussen. Karl Leo Johannsen spurdi, hví tað er so trupult at sjúklingar av Lands- sjúkrahúsinum til Suður- oyar at fáa viðgerð, tá ið bíðilistarnir eru so langir í Havn. – Hetta verður gjørt í lítl- an mun og á Suðuroyar Sjúkrahúsi er onki, sum forðar hesum, upplýsti fyri- støðumaðurin á Suðuroyar Sjúkrahúsi. Men samstundis varð upplýst, at tað vísir seg at vera trupult hjá Sjúkrahús- um at sleppa sjúklingunum, tí nógvir sjúklingar geva góð hagtøl og góð hagtøl geva hægri játtan… Sum tað sæst á grein aðrastaðni í blaðnum, er støðan ikki mætari hvat kommunulæknum viðvík- ur. Álvarslig læknakreppa í Suðuroynni um fá ár Knud Steinø er einasti fasti yvirlækni á Suðuroyar Sjúkrahúsi og tá ið hann fer frá um kanska fýra ella fimm ár, er vandi fyri veruligari læknakreppu á Suðuroyar Sjúkrahúsi Frá 1. januar komandi hækkar útgjaldið úr Samhaldsfasta Arbeiðsmarknaðareft irlønargrunninum til 680 krónur, ella 8.160 krónur um árið PENSJÓN Tíðindaskriv Stýrið fyri Arbeiðseftirløn- argrunnin hevur á fundi 27/09 2002 samtykt at hækka eftirlønina úr grunn- inum við umleið 5% frá 1. jan 2003, soleiðis at eftir- lønin verður 680 kr um mánaðin, sum er 8.160 kr um árið. Ásetingin er gald- andi fyri árið 2003. Øll, sum hava fylt 67 ár, fáa eftirløn úr grunninum. Løgtingslógin um eftir- lønargrunnin er frá 1991, men hon er broytt nakrar ferðir. Lógin ásetir, at stýr- ið fyri grunnin skal áseta útgjaldið eina ferð um árið fyri álmanakkaárið eftir. Lønmóttakarar og ar- beiðsgevarar hava síðan 1. januar 1992 goldið í grunn- in, lønmóttakarar 1/2 % av lønini so hvørt, hon er útgoldin, og arbeiðsgevarar 1/2% av lønunum í undan- farna ári. Eitt ársinngjald frá 1. apr 1993 - 31. mar 1994 er sambært lógar- broyting latið arbeiðsloys- isskipanini sum veiting. Eftirlønarveitingin er ásett soleiðis, at grunnurin sleppur undan at lækka hana seinni, og í staðin fyri hevur møguleika fyri at lata eina vaksandi upphædd, sum í minsta lagi veksur líka nógv sum inflatiónin. Reglurnar um útgjald úr grunninum eru ásettar í løgtingslóg nr 39 frá 07.05.1991, sum seinast broytt við løgtingslóg nr 43 frá 09.05.1997 og í kunn- gerð nr 44 frá 09.05.1997. Eftir hesum reglum er tað Toll- og Skattstovan, sum stendur fyri útgjaldinum, og hvønn mánað setur veit- ingina á konto hjá hvørjum eftirlønarmóttakara í spari- kassa, banka ella postgiro. UNDIRVÍSING Tíðindaskriv TALBÓK ætlað fyrsta flokki sum ískoytistilfar í undirvísingini í støddfrøði, er nú komin í bókabúðirnar. Høvundur er Katrin Gull- bein, lærari. Astrid Mac- Donald hevur gjørt tekn- ingarnar í bókini. Bókin gevur næm-ingin- um møguleika at arbeiða miðvíst við tølunum 1-100. Talbókin er í trimum pørt- um: Fyrsti partur, tølini 0-9, er væl hóskandi í byrjanar- undirvísingini, tá ið dentur verður lagdur á at venja tal- skriving, tøl og mongdar- læru. Annar partur, tølini 10- 100, stuðlar somuleiðis mongdarlæru og talvenjing. Hóskandi er at fara undir henda partin, tá ið næming- arnir hava lært tey smærru tølini. Triði partur, tær seinastu 13 síðurnar, eru verklig evni, sum flokkurin kann arbeiða við í stutt ella long tíðarskeið. Næmingarnir loysa uppgávurnar í felag. Føroya Skúlabókagrunn- ur gevur út. Repro og prent- umsiting hevur Repro-Z staðið fyri. Ingi Joensen, Grafik Studio, gjørdi perm- una. TALBÓK er 64 blaðsíð- ur og kostar 48,00 kr. PLUSSBÓK er nú komin í bókabúðirnar. Høvundur er Katrin Gullbein, lærari. Hetta er annað heftið til byrjanarundirvísing í støddfrøði, sum Føroya Skúlabókagrunnur gevur út í ár. PLUSSBÓK er ískoytis- tilfar og kann brúkast, tá ið tørvur er á at læra og venja at leggja saman. Dentur verður lagdur á, at næming- arnir læra seg at seta tøl og stykki vakurt og greitt upp. Fyrra helvt av bókini er samanlegging við tølum minni enn 10. Í seinnu helvt, tølini omanfyri 10, eru einfaldar roknivenjing- ar at leggja tøl saman við serligum denti á at rokna við mentu. Repro og prentumsiting hevur Repro-Z staðið fyri. Ingi Joensen, Grafik Stu- dio, gjørdi permuna. PLUSSBÓK 24 blaðsíð- ur og kostar 28,00 kr. Føroya Skúlabókagrunnur hevur givið út telduforritið »Rokna« til yngru børnini. Andrias Hammer hevur forritað, teknað og sett upp. Hetta er eitt undirvísingar- forrit í støddfrøði til skúla- og heimabrúks ætlað børn- um 6 - 10 ár. Børnini kunnu venja: • at telja • at seta tøl í rætta raðfylgju • at leggja saman • at draga frá •at tekna mynstur og at spegla Telduforritið »Rokna« kann keypast í bókabúðun- um fyri 149,00 krónur til hvønn brúkara. Nýtsluloyvi til skúlar og til fleiri brúkarar kunnu bara keypast frá Bókamið- søluni. Nýtt tilfar í støddfrøði til yngru børnini Samhaldsfasti hækkar eftirlønina Støðan viðvíkjandi kommunulæknum í Suðuroy, hevur verið góð, men taðer sum eitt korthús, sigur Karl Johan Fossá, kommunulækni á Tvøroyri LÆKNANEYÐ Áki Bertholdsen Hendir onki sum munar, er lætt at síggja fyri sær, at um fýra ella fimm ár er ongin kommunulækni eftir í Suðuroynni. Eins og Knud Steinø gjørdi tað í aðrari grein her í blaðnum, greiddi Karl Johan Fossá Løgtinginum frá støðuni viðvíkjandi kommunulæknunum í Suðuroynni. Umstøðurnar hjá lækn- unum vóru góðar, tí teir høvdu nýggj høli, telduút- búnað og annað, sum kravdist. – Tað hava verið fýra kommunulæknar, tveir á Tvøroyri og tveir í Vági og tað hevur gingið væl, segði Karl Johan Fossá. Men nú er tann eini lækn- in í Vági farin og hin er í feriu. Annar læknin á Tvør- oyri fær ikki gingi vakt í løtuni, so nú í fleiri dagar er Karl Johan Fossá einsa- mallur á vakt. Hann hevur skilt, at læknin, sum er eftir í Vági, ikki er hugað at halda fram, verða umstøðurnar ikki nóg góðar at arbeiða undir og tað stendur ikki á at fáa arbeiði aðrastaðni. Báðir kommunulæknarn- ir á Tvøroyri eru farnir um tey seksti. Tað er ikki óvan- ligt, at læknar fara frá við eftirløn 60 ára gamlir so tað kann vera so ógvuliga skjótt, at ongin kommunu- lækni er eftir í Suðuroy. – So hóast støðan er góð, tá ið fýra læknar eru, er tað sum eitt korthús, tí tað skal ómetaliga lítið til at alt húsið rapar. Tað hevur til tíðir gingið strilti at manna størvini í Vági – í hvussu so er tað eina og tað er trupult at fáa kommunulæknar henda- vegin. Fer fyrst ein lækni, er tað skjótt at ein annar ikki vil vera longri, tí so verða. um- støðurnar ov vánaligar og sum tað sær út í løtuni, verður tað skjótt, at ongin kommunulækni verður í Suðuroynni um, verða til- tøk ikki sett í verk, sum gera tað meiri lokkandi at koma út á bygd. Hann vísti á, at tey, sum eru flutt aftur til Føroya, eftir tað stóru fráflytingina, eru ikki flutt út á bygd, men til Havnar. – Skulu vit eisini fram- yvir hava kommunulæknar í Suðuroynni, verður neyð- ugt at seta tiltøk í verk, sum gera tað meiri lokkandi at búgva á bygd, segði Karl Johan Fossá, við løgtins- limir. – Landskappingin í fótbólti gav leiðsluni á Suðuroyar Sjúkra- húsi hugskotið til at royna nýggjar leiði fyri at fáa lækna til sjúkrahúsið LÆKNANEYÐ Áki Bertholdsen – Tað hevur verið heilt ómøguligt at fingið ein lækna á Suðuroyar Sjúkra- hús afturat Læknanum sum er, Knud Steinø. Hetta segði Ronnie Mid- jord, umsjónarmaður á Suðuroyar Sjúkrahúsi fyri løgtingslimum, tá ið tey vitjaðu Suðuroynna miku- kvøldið og hósdagin í farnu viku. Hann segði, at tey høvdu søkt og søkt, men ongar umsóknir komu, so enn var Knud Steinø einsamallur við teimum leysu vikarun- um, sum tað eydnaðist at finna. Hann segði, at Sjúkra- húsið tí hevði gjørt av at ganga nýggjar leiðir og so mátti tíðin vísa, um tað fór at eydnast. Hugskotið hevði hann fingið úr fótbóltinum. – Tað eru nógvur jugo- slavar í Føroyum og sparka, so tey fóru at kanna, um tað ikki eisini var áhugi hjá onkrum lækna at koma hendavegin. 19 umsóknir Suðuroyar Sjúkrahús søkti tí eftir lækna í Jugoslavia og upp á 14 dagar fingu tey ikki færri enn 19 umsóknir. Ronnie Midjord sigur, at áhugin hjá læknum í Jugo- slavia at sleppa burtur er ikki óskiljandi, tí ársølnin hjá einum lækna har er ikki meiri enn 24.000 krónur í okkara peningi. Hann sigur, at leiðslan á Suðuroyar Sjúkrahúsi nú hevur valt ein umsøkjara burturúr og í løtuni verður arbeitt vit at fáa heilsustýr- ið í Danmark at góðkenna hann so at hann kann fáa loyvi at virka sum lækni. Tað skiltist á fyristøðu- manninum at tað var við at koma undir land. Verður læknin góðkend- ur, er er ætlanin fyribils, at hann skal vera í Suðuroyar Sjúkrahúsi í ein mánað fyri at vita um hetta er tað rætta fyri báðar partar. So verður støða tikin til um hann skal verða ver- andi, ella ikki, sigur Ronnie Midjord. Annars var Ronnie Mid- jord fegin fyri teir vikarar, sum hava verið, tí yvirhøv- ur eru hetta somu læknar, sum koma aftur og aftur og teir kenna tí bæði sjúkra- húsið og viðurskiftini ann- ars. Ongin kommunulækni í Suðuroy um fýra ella fimm ár – Støðan hjá kommunulæknunum í Suðuroy er sum eitt korthús, tí tað skal ómetaliga lítið til, so rapar alt húsið, segði Karl Johan Fossá, kommunulækni á Tvøroyri við Løgtingið seinasta mikukvøld Suðuroyar Sjúkrahús gongur nýggjar leiðir fyri at fáa lækna Ronnie Midjord bjóðar Edmundi Joensen, løgtingsformanni, vælkomnum á Suðuroyar Sjúkrahús mikukvøldið C M Y K 7 6