týsdagur 1. oktober 2002síða 6

10 Nr. 187 - 1. oktober 2002 Nr. 187 - 1. oktober 2002 11 Í fimm ár út í eitt nú, hava nakrir mans havt veðrar gangandi á fitilendi á Kunoynni. Lendini, talan er um, eru Hvannrók og Skarðstør. Væl hevur royndst øll árini. Í meðal hava teir havt 1o veðrar, og meðal- vektin hevur ligið um tey 70 pundini HEYSTPRÁT Solby A. Eliasen Fyri stuttum vóru menn eftir veðrunum, sum hava gingið á fitilendunum Skarðstør og Hvannrók á Kunoynni. Talan er um 10 veðrar, sum eru flettir. Tveir brundir og so nakað av smáum afturat. Brund- irnir vigaðu 78 og 80 pund, meðan vektin á hinum lá ímillum 53 og 66 pund. Hans Pauli Purkhús sig- ur, at árið í ár royndist eitt sindur verri enn undanfar- in, men tað helst kemst av, at fyri uttan báðar brund- irnar, so var tað fyri tað mesta sovorðið smátt, sum teir sleptu upp í mei mánaða. – Í meðal hava vit tíggju veðrar um árið, og vektin hevur ligið um tey 70 pund- ini, so vit kunnu ikki annað enn vera sera vælnøgdir, sigur hann. Hans Pauli er ein av fýra monnum, sum fyri fyrstu ferð í mong ár, var við til at koyra fýra heystlomb upp í 1991. Hetta var bert nakað sum teir funnu uppá, tí lendini ikki hava verið nýtt síðan í sjeytiárunum. Tað vísti seg at roynast avbera væl, men tað bleiv so ikki til meira enn tað eina árið tá, kortini. Men so gingu nøkur ár, og eigaraviðurskiftini á Skarði vórðu broytt, og nú hava teir verið í Skarðstør fimta árið á rað. Hvannrók liggur sera ovarlaga á Kunoynni, einar 400 til 500 metrar, Kunoyar meðna Nakkinum, meðan Skarðstør, sum liggur einar 100 metrar uppi, hoyrir til hagapartin fyri uttan á Skarði. Hans Pauli og hinir leiga lendi frá teimum. Og teir hava tað fyribils í tvey ár afturat. – Tað er áhugin, sum drívur verkið, sigur Hans Pauli og leggur afturat, at tað er áhugavert at síggja, hvussu nógv seyðurin fer fram ta tíðina, hann gongur á fitilendi. Teir hava onkuntíð roynt at viga seyðin, áðrenn hann verður koyrdur upp, men seinastu árini hava teir heldur vigað hann beint áðrenn og aftaná fletting- ina. Og tað hevur royndst sera væl. Krovsvektin hev- ur ligið um 48 %. Hans Pauli sigur, at seyð- urin etur lítið, men at føðin er so mikið góð, og tað er orsøkin til, at krovini eru so góð. – Seyðurin hevur lítla vomb, men nógv er uppiá. Hvannrók og Skarðstør Teir fýra, sum av fyrstan tíð byrjaðu at koyra seyð upp á Hvannrók og Skarðstør, eru Hans Pauli Purkhús, Jógvan Pauli í Kongsstovu, Jógvan Mørkøre og Hans Jacobsen. Hesin seinasti er búsitandi í Danmark, men enn hevur hann ikki latið nakað heystfjall farið fram- við, uttan at hann er heima. Teir plaga at koyra um tíggju seyðir upp á Skarð- stør, meðan á Hvannrók, sum er eitt lítið lendi, verða bert tveir seyðir sleptir. Hans Pauli sigur, at eina- ferð koyrdu teir 12 seyðir upp á Skarðstør, men tá kom ein ikki afturíaftur. Tá farið verður til Skarð- stør verður farið við báti, meðan til Hvannrók er gangandi frá haganum av. So verður seyðurin loraður bæði upp og niður. Seyðurin, sum gongur í Skarðstør verður koyrdur upp eitt sindur fyrr enn á Hvannrók. Tað kemur av, at Hvannrók er so ovarlaga og gróðurin tí kemur seinni í har. Tað var óhøgligt at ganga har, men teir hava betrað munandi um umstøðurnar at ganga árini, teir hava verið har. Í fjør royndu teir eitt triðja fitilendi á Kunoynni, tað kallast í Seyðbergi, men Hans Pauli sigur, at tað var so óhøgligt, at dagurin strekti ikki til, so avgjørt var ikki at fara aftur hagar. Hesi bæði fitilendini vórðu nýtt sera nógv inntil í sjeyti árunum. Tá kom stígur í, og ongin hevði seyð gangandi har, líka til Hans Pauli og hinir sleptu teimum fýra heystlombun- um upp í 1991. Nú standa so heystfjøllini fyri durum, og Hans Pauli sigur, at nú verður farið at ganga tey fyrstu fjøllini á Kunoynni. Kunoyggin hevur verið eyðkend fyri, at nógv fjøll hava verið at ganga, men í ár rokna menn við, at tað verður øðrvísi, tí alt bleiv ummatrikkulerað í fjør. Tað var alt so spjatt áðrenn, men nú eigur ein í einum hagaparti, og tað ger sítt til, at tað ikki nýtist at vera sama fólki til hvørja gongu. Tí fer tað at bera til at ganga fleiri fjøll sama dag í Kunoy í ár. Og tað skuldi gjørt alt munandi lættari. Hans Pauli sigur, at enn hava teir ikki gingið nakað fjall, men at lombini síggja gott út í haganum. – So fáa vit at síggja, hvussu fer at roynast, sigur hann at enda. Veðrar á fitilendi á Kunoynni Fríggjadagin um eitt tíðina fór ein lastbilur hjá Elmari Zachariassen út av Viðareiðisvegnum ÓHAPP Solby A. Eliasen Óhappið hendi beint áðr- enn Leitisbrekkuna á Við- areiðisvegnum. Bilurin var júst komin norður aftur fult lessaður av asfalti. Bilførarin greiðir frá, at hann bakkaði inn á eitt víkipláss, tí hann skuldi venda bilinum, so hann kundi bakka til útleggjaran. – Eg bakkaði inn á víki- plássi og vendi ov tíðliga, so lendið skrædnaði undan bilinum, og so koppaði hann. Tað er í stuttum tað, sum hendi, greiðir bilførar- in frá. Beinanvegin komu fólk at hjálpa til, og tað gekk bæði skjótt og væl at fáa bilin uppaftur. Ongin fólkaskaði hendi, og bilurin kundi koyra aftur longu hálvan tíma eftir óhappið. Lastbilur út av vegnum Fríggjadagin um eitt tíðina koppaði ein bilur hjá Elmari Zachariassen á Viðareiðisvegnum. Ongin álvarsligur skaði hendi Tá farið verður til Skarðstør, verður farið við báti, tí ikki er gangandi til lendið úr haganum Á myndini síggjast Jógvan Mørkøre og Hans Pauli Purkhús. Her seta teir stikir fastar í klettin Mynd: BAF Í grein í leygardags- blaðnum um stóra nar- komálið við yvirskriftini »Trý ára fongsulsrevs- ing« eru misvísandi upplýsingar komnir fyri. Tað er í sambandi við revsingina, at tað stend- ur, at tann dømdi fær avsláttur fyri tíðina, hann sat avbyrgdur. Í sjálvari greinini stendur skrivað, at hann fær ein mánað í avsláttri, men í myndatekstinum stendur eitt ár. Rætta talið er ein mánaður og ikki eitt ár. Hetta er galdandi í Dan- mark, men ikki í Føroy- um, og tann dømdi skal væntandi til Danmarkar at sita revsingina, tí tal- an er um eitt so drúgt tíðarskeið. Fyri avbyrg- ingina fær hann vænt- andi ein mánað avslátt- ur, t.e. ein dag fyri hvørjar tríggar, hann sat avbyrgdur. -HR Rætting Føroya Tele, Kall og Fjarskiftiseftirlitið eru vorðin samd um, at Kall í framtíðini kann nýta sokallað svartfibur hjá Føroya Tele FJARSKIFTI Heri á Rógvi Eftir drúgt stríð tykist nú semja at vera millum Før- oya Tele, Fjarskiftiseftirlit- ið og Kall. Partarnir hava í allar flestu førum verið púra ósamdir, og neyðugt hevur verið við skarpari semju. Í seinastu støðisuppgerð- ini hjá Fjarskiftiseftirlitin- um, hin 23. august 2002, stendur at lesa, at semjan nú er gjørd á kalla øllum økjum. Millum annað er gjørd semja um fipur. Hetta merkir, at Kall nú kann leiga fipur kaðal. Hetta gevur ómetaliga stóran kapasitet, og tað kann fáa týdning í fluttningi av data. Sum heild hevur Kall nú fingið so gott sum allar avtalur, ið viðvíkja Føroya Tele og teirra kervi uppá pláss. Vit prenta støðuuppgerð- ina niðanfyri. Støðuupp- gerðin vísir avtalur um atgeingi til kervi hjá Føroya Tele. 1. Sambinding av inter- netryggum / atgeingi til al- tjóða internetið. Vinnumálaráðið setti saman við KT-felagum í gongd verkætlan nevnd THOR-IX. THOR-IX er ætlaður at tryggja at innan- landa internetferðsla verður umskift ókeypis í landinum og ikki tyngir tann avmark- aða uttanlanda kapasitetin. Tað dróg út at fáa depilin at virka, men virkar hann nú og ferðslan er í støðugum vøkstri. 2. Koblaður samflutningur. Prísirnir eru endurskoðaðir seinast í avgerð hjá Fjar- skiftiseftirlitinum frá nov- ember 2001. Møguliga verða prísirnir endurskoð- aðir í heyst. 3. Fast forskoyti og for- skoyti. 4. Innanlanda- og uttan- landaleigulinjur. Prísirnir fyri innanlanda leigulinjur eru til viðgerðar og verða væntandi endurskoðaðir. 5. Atgeingi til kaðalstøðina í Tjørnuvík, bæði sum partur av einum heildartil- boðið Føroyar - Danmark og sum backhaul. Prísurin var endurskoðaður í nov. 2001, men kærdi FT av- gerðina til kærunevndina í fjarskiftismálum, og tók FSE í mai 2002 avgerð aftur til nýggja viðgerð, vegna at nýggir upplýs- ingum í málinum. Málið verður væntandi avgreitt í sept. 2002. 6. Samhýsing – mastrar/ hús. Føroya Tele hevur ein standardsáttmála, ið verður brúktur m.a av Rás2. FSE skilir at arbeitt verður við betri gjøgnumskygni var viðv. húsum / mastrum í samogn millum FL / FT. 7. Tænastuavtala fastnet. Fjarskiftiseftirlitið tók 21. februar 2001 avgerð um at Føroya Tele skal taka upp samráðingar um eina tæn- astuavtalu um fastnet, so- leiðis at annar veitari kann krevja inn fasta haldið vegna kundan og soleiðis veita eina heildar fastnets- tænastu til kundan. Kall lat fyri jól eitt liðugt uppskot til avtalu. Kall bað í mars 2002 Fjarskiftiseftirlitið um at royna seming í mál- inum. Semingstilfongdin endaði við at partarnir, uttan um FSE, gjørdu semju í mai 2002. 8. Svart fipur. Kall bað á sumri 2001 um atgeingi til langtíðarleigu av svørtum fipri. Kall bað um seming í des. 2001. FSE royndi sem- ing í málinum og endaði málið við semju millum partarnar og var sáttmáli undirskrivaður 19. august 2002. 9. Innanlanda reiking innan fartelefoni GSM. Samráð- ingar vóru millum FT og Kall á heysti 2001 um sátt- mála, men uttan úrslit. Í vár bað Kall um seming og endaði málið við semju millum partarnar og undir- skrivaðu partarnir 23. aug- ust 2002 undir sáttmála. 10. Rátt kopar atgeingi (shared access). Føroya Tele hevur latið útgreinað tilfar um tal av koparlinjum v.m. í 6 býum. Kall hevur í 2001 biðið um atgeingi, men samráðingarnar eru ikki byrjaðar. Kall ferð í næstum at senda FT upp- skot til sáttmála. Málið er ikki lagt fyri FSE. Sjúkrafrávera: Markið millum at vera sjúkur og frískur er broytt í Norra í einari nýggjari avtalu, sum skal steðga tí høgu sjúkrafráveruni hjá norðmonnum TÍÐINDASKRIV Vinnuhúsið Ein trípartaavtala í Norra hevur munandi broytt um hugtøkini at vera sjúkur og frískur. Síðani 1. juli í ár hava persónar, sum verða sjúkir, skyldu til, eftir sam- talu við egnan lækna, at upplýsa fyri arbeiðsgevar- anum, hvørjar uppgávur tey kunna og ikki kunna útinna orsakað av sjúkuni. Hetta skal gera tað møguligt hjá fleiri, sum annars vildi ver- ið sjúkrameldað uppá fulla tíð, at halda fram at ar- beiða. Málið er at lækka tað høgu norsku sjúkrafráverun við 20% innanfyri 4 ár. Sjúkrafráveran í Norra er hækkað øgiligt síðan 1994 og er tann hægsta í Norðan- londum. Trípartaavtalan skal venda útviklinginum við m.a. at læknar vera við í einari løgboðaðari metan av, hvørjar uppgávur, starvsfólkini framhaldandi kunnu útinna hóast sjúku. Avtalan er gjørd millum partarnir á arbeiðsmarkn- aðinum og stjórnina – og hevur ført til, at lóggávan viðv. sjúkrafráveru og sjúkuboðan er broytt. Positiv metan av arbeiðsføri Sambært teimum nýggju reglunum er sjúkuboðan fyrst gyldug, tá ið læknin og tann sjúki hava greitt teir aktuellu arbeiðsmøguleik- arnar hjá persóninum – og upplýst hetta fyri arbeiðs- gevaranum. Fáa virkini ikki slíkar upplýsingar og sam- røðu við arbeiðstakaran, hava tey í prinsippinum loyvi til at afturhalda sjúkralønina ella sjúkra- dagpengarnar. Hetta fer m.a. fram um eina víðkaða læknaváttan, sum skal gera tað møguligt hjá arbeiðsgevaranum at meta um, hvørjar uppgávur starvsfólkið kann gera hóast sína sjúku. Harvið verður latið upp fyri eini meira stig fyri stig aftur- vendan til arbeiðið, soleiðis at sjúkugongdin og harvið vandin fyri útskúgving verður fyribyrgdur. Norra er so vítt vit vita tað fyrsta landið, sum brúk- ar hesa vídtgangandi broyt- ing í hugtøkunum sjúka og frískur í stríðnum ímóti sjúkrafráveru. Tann danska lóggávan gevur ikki arbeiðsgevarum møguleika fyri at krevja upplýsingar um sjúku- eyðkennini hjá starvsfólk- unum, og danskir læknar neyvlýsa ikki, hvørjar upp- gávur, persónurin kann og ikki kann útinna orsakað av sjúkuni. Danskar lækna- váttanir vátta aleina, at tal- an er um sjúku, og upplýsa, hvussu leingi sjúkan vænt- andi varar. Málið fyri trípartaavtaluni Tað ítøkiliga málið fyri avtaluni er at minka um sjúkrafráveruna við 20% yvir 4 ár, men umframt hetta hava teir tríggir part- arnir bundið hvønnannan til meginregluna, at øll, sum vilja og kunna, skulu hava møguleika fyri at arbeiða. Ítøkiliga skal meg- inreglan setast í verk við at fáa nógv fleiri við niður- settum arbeiðsevnum út á arbeiðsmarknaðin aftur. Ein berandi meginregla í avtaluni er eisini, at tað skal gerast enn meira fíggjarliga lokkandi fyri virkini at gera nakað virkið fyri at lækka sjúkrafráveruna. Hetta skal fara fram við, at tað ein- staka virkið sjálvboðið ger ein sáttmála við myndug- leikarnar um ávís mál, tiltøk og mannagongdir, sum kunnu lækka sjúkra- fráveruna. Øvugt so binda myndugleikarnar seg til at stuðla virkunum fíggjarliga og lætta nakað um tað fyrisitingarliga arbeiðnum. Generelt er tað eisini eitt mál í avtaluni, at tað skjót- ari verður fylgt uppá sjúkrafráveruna, soleiðis at sloppið verður undan lang- tíðarfráveru og útskúgving. Slóðbrótandi norsk avtala um sjúkrafráveru Semja um fibur Kervi hjá Føroya Tele kann Kall so at siga fult út nýta, eftir at flestu avtalurnar eru komnar uppá pláss. C M Y K 11 10