týsdagur 1. oktober 2002síða 7

12 Nr. 187 - 1. oktober 2002 Nr. 187 - 1. oktober 2002 13 Vitjan tingmanna í Suðuroy hevur sett Suðuroynna á dagskránna, og greitt er, at nógv mál í Suðuroy liggja á láni. Av teimum mongu málunum er ein tunnil millum Hov og Øravík hitt mest átrokandi málið. Vegurin um Hovsegg er sera vandamikil, og tað er bert eitt Guds undur, at stórskaði ikki longu er hendur á hesum vegastrekki. Ferðslan um Hovs- egg er stór, og nøkur teirra, ið har ferðast dagliga eru tvungin at fara hetta strekkið. Vit hugsa um næmingarnar á miðnámskúlanum í Vági. Hvør hevur moralsku og menniskjaligu ábyrgdina um ein stórskaði hendir her? Svarið kann bert verða: her má eingin skaði henda! Gamalt er, at best er at binda um heilan fingur. Hetta merkir, at betri er at vera fyrivarin enn eftirsnarin. Betur er at fyrbyrgja enn at lekja. Tá vegurin millum Hov og Øravík var gjørdur í síni tíð, var eingin, sum hugsaði um tunnlar millum bygdir í Føroyum. Hvørki tøknin ella búskapurin vóru til slíkar loysnir. Hartil kom, at ferðsaln var ein heilt øðrvísi, enn hon er í dag. Bilarnir vóru færri og lættari – privatbilisman var ókend, ei heldur nakar droymdi um hana. Men alt hetta er broytt, og Suðuroy er at kalla eitt øki ella ein skipan. Fleiri skúlar og almennir stovnar dekka alt økið, og borgararnir eiga at kunna koma trygt til hesar stovnar á summri sum á vetri. Ein tunnil millum Hov og Øravík eigur tí at standa ovast á íløgulistanum í komandi fíggjarlóg, og ger hon tað ikki, er hetta prógv um stórt ábyrgdarloysi og um ramastu líkasælu mótvegis medborgarum okkara í Suðuroy. Vit kundu nevnt onnur átrokandi mál t.d. spurn- ingin um trolingina vestan fyri Suðuroynna, sum tingmaðurin Henrik Old tíbetur nú hevur reist á tingi, útbyggingina av skúlunum, leiklutin hjá sjúkrahúsinum, lagnan hjá djúphavnini í Vági, vanlukkuna innan alingina og mangt, mangt ann- að. Alt hetta krevur, at tingmenninir í oynni ansa væl eftir og fylgja væl við, at teir alla tíðina skora á og ansa eftir at henda forfjónaða oyggin ikki dettur burtur ímillum. Men fyrst og fremst mugu suðringar sjálvir taka ábyrgdina av egnari lagnu og av at menna oynna. Hetta gerst ikki við mekaniskt at flyta almennar stovnar til Suðuroyar. Tað gevur onga menning í sjálvum sær. Menningin, tann ektaða og varandi økismenningin kemur fyrst og fremst við at nðta vit og skil og tann dugnaskap, tað áræði og tey skapandi evni, ið altíð hava eyðkent sjarmerandi og lívsfríska fólkið fyri sunnan. DAGSINS MEINING Sosialurin Hovs-Øravíkartunnil hægstu raðfesting! VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Tíðindaleiðari: Jústinus Eidesgaard justinus@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Anja Weihe anja@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Turið Kjølbro turid@sosialurin.fo Heri á Rógvi heri@sosialurin.fo Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Rúnar Reistrup runar@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliassen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Páll H. Johannesen pall@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Finnur Justinussen finnur@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 4449520 tel. 225429 e-post: vilmund@sosialurin.fo Rullandi redaktionin: tel. 220507 Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 311820, Fax 314720 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Jenis av Rana Álvarsligasta, ið fram er borið á skrift á føroyskum seinastu mongu árini, er stutta greinin, vit lósu í bløðunum herfyri undir yvirskriftini “Yvirlýsing”. Ikki so nógv vegna tann partin av innihaldinum, sum viðvíkur teimum so- kallaðu samkyndu, men vegna tað opinlýsu uppgerð við grundarlagið, ið sam- felag okkara higartil hevur hvílt trygt á. Kristna grundarlagið Tó ymisk í mongum, so man felagsnevnarin fyri flestu føroyingar vera kristna trúgvin. Hjá summ- um meira opin og sjónlig, hjá øðrum meira stillfør, men hjá flestu trygdin í dagliga degnum og álitið at leita til, tá annað svíkur. Jú, meir enn so hoyrast røddir, ið royna at gera upp við hetta, men tær hava verið fáar og spjaddar. Fordómsfull humanisma Í andsøgn til kærleika Kristusar, ið elskar og tekur ímóti okkum hóast brek og veikleikar, hava vit human- ismuna, hvørs grundhug- sjón er at seta skapningin – menniskjað – í sentrum heldur enn Skaparan. Tí síggja vit m. a. altíð humanismuna verða fram- hevjaða av teimum, sum føra seg fram sum mót- støðumenn teirra kristnu. Líkheitin millum orðini humanur og humanisma gevur óiva humanismuni eitt good-will, ið henni als ikki tilkemur, tí í botn og grund er hon beinleiðis vandamikil, júst tí hon, sum í omanfyrinevndu grein, verður sett ístaðin fyri kristindómin. Bíblian boðar hinvegin, hvussu svikaligt tað er at seta álit sítt á menniskjað, og munnu ikki flestu okkara kenna hetta, í hvussu so er frá okkum sjálvum. Heilt frá skapan- ardøgunum og upp til dagin í dag, har dagliga millum 50 og 60 kríggj eru í gongd, boðar veruleikin okkum júst hetta, at tað sjáldan er tað góða í menniskjanum, sum vinnur. Tí framdi Gud frelsuætlanina, sendi Son sín í deyðan okkara vegna, so vit í áliti á Hann, og ikki okkum sjálvi, kunnu verða bjargað. Ein hóttandi yvirlýsing Úr yvirlýsingini endurgevi eg: ... “hetta kann als ikki góð- takast í einum siviliserað- um og demokratiskum samfelag, sum byggir á humanistiska siðvenju”.... .....“tí mótmæla vit harð- liga, at ávísar átrúnaðar- ligar skriftir og tulkingar skulu vera grundarlag undir landsins lóggávu”... Ikki eitt orð í yvirlýsingini um Føroyar sum eitt kristið samfelag, nei, vit lesa um, at samfelagið byggir á humanistiska siðvenju, og at man ikki ynskir, at ávísar átrúnaðarligar skriftir og tulkingar skulu vera grund- arlag undir landsins lóg- gávu. Eg fái meg ikki at trúgva, at summi teirra, ið sigast hava skrivað undir, hava lisið orðini, áðrenn tey nýttu hond sína, men tað fáa vit kanska høvi til at hoyra frá teimum sjálvum, um so er. Tí hesi brotini eru, sum eg nevndi í byrj- anini, álvarsligasta hóttan- in, sum signaða føðiland okkara hevur verið fyri í minniligar tíðir. Áheitan um at biðja Tí hendan inniliga áheitan á allar føroyingar, sum dagliga seta álit sítt á Skapara himins og jarðar og hvíla í ørmum Hansara: Biðið fyri landi okkara! Lat Gud og Faðir okkara, sum gav alt fyri okkum, merkja, at vit seta álit á Hann, hjálp og umsorgan Hansara og einki annað. Og latið okk- um biðja fyri teimum, sum verða svikin vegna tað, at tey seta álitið á menniskju, at tey mugu leita aftur til Faðirin fyri har at fáa veru- ligu hjálpina. Viðvíkjandi teimum kynsvillu Tú hjálpir ikki einum neyð- støddum, t.d einum, ið hevur rent seg fastan í bjørgunum ella einum, ið er um at drukna, við at rópa á hann, at hann ikki skal kenna seg fordømdan. Gert tú tað, ístaðin fyri at rætta honum hondina ella línuna, so svíkur tú hann. Bert við at bjarga honum úr neyð- støðuni, veitir tú honum hjálp. Alt annað er tómt tos, miskunnar- og skilaloysi. Teimum kynsvillu tørvar hjálp, somu hjálpina, ið vit øll tørva í øllum lívsins viðurskiftum. Søgan og dagligdagurin prógvar, hvussu veik vit eru, hvussu okkum aftur og aftur tørvar umsorgan, hjálp og verju himmalska Faðirs okkara. Tað kann vera við so mong- um, men altíð er Hann har, tá vit kalla á Hann, Hann fyrigevur okkum og hjálpir. Túsundir av kynsvillum hava upplivað frælsið, sum Faðirin veitir teimum, ið leita til Hansara. Mong teirra eru í dag virkin í at hjálpa øðrum, sum enn eru bundin. Øll siga frá tí tyngjandi trælalívi, tey livdu, og frá tí frælsi, tey funnu. Boðanin í samkomum okkara Í øll tey ár eg havi havt mína gongd í samkomur og millum trúgvandi, havi eg ongantíð hoyrt talur ella boðskapir, ið eru vend móti øðrum enn syndini og honum, ið stendur aftanfyri hesa, t.e. djevulin. Boð- skapurin er og hevur verið hin sami, ein kærleikans boðskapur til allar synd- arar, øll neyðstødd- herí- millum eisini tey sokallaðu samkyndu. Ongantíð minn- ist eg at hava hoyrt præ- diku móti menniskjum, heldur ikki fyrrnevndu. Áugavert hevði verið at sæð dømir og ítøkilig prógv frá teimum, ið føra tað mót- satta fram. Prógv heldur enn pástandir, tí grund- leysir pástandir boða bert frá fordómum- og slíkir hoyra ikki heima í einum upplýstum samfelagi sum tí føroyska. At so mong teirra, sum í hesum døgum tykjast kappast um at føra fram grundleysar pástandir, bera lærd heiti ger bert skommina størri og tænir ongum, allarminst teimum, ið so sáran tørva hjálpandi hond heldur enn mjúk orð, ið lata teg óhjálpnan og neyðstaddan eftir. Kærleiki Kristusar ella fordómsfull humanisma? VIÐMERKINGAR Ragnar S. Olsen 660 Søldarfjørður Tað er nógv skrivað og sagt um rættin til at vera sam- kyndur. Seinast við allari forsíðuni og tveimum opnum í einum av okkara dagbløð- um. Í seinastuni hevur kjakið vundið upp á seg, og eg klári ikki longur at lata vera við at leggja uppí. Fordøming?!? Spurningurin um fordøming tykist verða tann, ið nívir mest. Eg vil siga heilt greitt, at eg upp á ongan máta for- dømi tey samkyndu, men eg taki ikki undir við samkynda liviháttinum, og fari ongan- tíð at gera tað. Vit eiga at elska okkara næsta, men tað er ikki tað sama sum at siga at vit elska alt tað, ið næsti okkara ger. Í 3. Mósebók kap. 18 og 20 verður sagt, at tað er deyðarevsing fyri samkynd. Tað var galdandi tá. Í nýggja testamenti lesa vit t.d. um kvinnuna, ið var tikin í hori; hon skuldi steinast til deyða (tað kravdi lógin jú), men Jesus sjálvur segði: Heldur ikki eg dømi teg, far avstað og synda ikki longur. Legg merki til boðini, hon fekk fyrigeving ella henni varð víst náði, men gloym ikki, at hon skuldi ikki halda áfram við tí hon annars skuldi døm- ast fyri. Vit síggja her, at nú var náðin komin í staðin fyri lógina. Bíblian sigur eisini bein- leiðis í Rom. kap. 6, at vit skulu ikki halda áfram í syndini, fyri á tann hátt fáa enn størri náði. Minni enn so! Tá vit síggja at vit hava fingið fyrigeving, vilja vit ikki, við vilja, halda áfram við somu synd. Tað er at halda tann, ið fyrigevur, fyri tað turra spott. Tá náðitíðin nú er komin, skuldi ein trú, at eingi boð eru um at halda nakra lóg longur. Nei, tvørturímóti verður stórur dentur lagdur á at liva eitt reint lýtaleyst lív. Eisini verður í nýggja testa- menti sagt nakað um sam- kynd, og fyri tað eisini um at dríva hor. Í Rom. kap. 1 og 1. Kor. kap. 9, verður harðliga funnist at hesum. Tað verður kallað fyri nakað viður- styggiligt. Tað verður enntá farið so langt, at funnist verður eisini at teimum, ið halda við teimum Rom. kap. 1.32. Samanumtikið vil eg siga, at eg fordømi ongan, men eg kann eisini viðganga, at eg fordømi samkyndan livihátt. Vernd av minnilutum Tey samkyndu vilja vera við, at tey eru ein minniluti, ið hava ein demokratiskan rætt til at fáa viðurkenning, men hava tað ikki. Tey vildu eisini føra fram, at tey fingu eina dygga und- irtøku í bløðunum herfyri, tá 323 fólk í og uttan fyri Før- oyar høvdu sett navn sítt undir eina yvirlýsing til frama fyri skrásettum para- lag fyri tey samkyndu. Eg eri fullvísur í, at um farið var at savna undirskrift- ir ímóti skrásettum paralag til samkynd, hevði undir- tøkan verðið 10-tals ferðir størri. Og tá kunnu vit siga, at tað er ikki ein demokratiskur rættur longur, tí tað er júst tað, sum er ein partur av demokratinum, at meirlutin vinnur. So kann spurningurin, um tað er moralskt rætt at verja ein minniluta sum hendan. Til tað vil eg svara, at tað vildi júst verið ómoralskt, tí talan er um beinleiðis ómoral. Tey siga eisini, at tey kenna seg at verða forfylgd. Vit kunnu spyrja hví? Jú tey hava ein atburð, ið bein- leiðis verður nevnt sum lógarbrot/synd í Bíbliuni. Tey hava helst ringa sam- vitsku, og ístaðin fyri at taka annað skinn um bak, royna tey at fáa henda trend legali- seraðan. Eisini tí at tað nú er IN at vera samkyndur. Tey vísa á, at í øðrum londum er hetta legaliserað við tað, at tað er revsivert at hava at fólkið vegna polit- iska, átrúnaðarliga ella kyns- liga áskoðan. Men hvat er tað sum er hent í hesum málið. Tá man hevur fingið tað kynsliga við í omanfyri- nevnda bólk, er man á veg inn á ein álvarsaman glíði- skala. Mær kemur til hugs sangin hjá Rasmus Effersøe, har seyðafylgi- fylgdi eftir slóðaranum, og fór fyri bakka. Hvar er markið fyri kyns- liga áskoðan? Nær fer man út av bakkanum? Verður tað næsta, at tey pedofilu skulu hava almenna viðurkenning? Skulu tey, ið hava kyns- ligan umgang við djór kunna fara í skrásett parlag við t.d. ein hund? Eg meini so við, hvat verður tað næsta? Nær og hvar skal nakað mark setast? Avleiðingar Um vit taka málið í álvara, so kunnu vit hyggja eftir hvat hendir í grannalondum okk- ara. Í Svøríki verður bannað at prenta tilfar, ið revsar minnilutar, herundir sam- kynd. Tað hevur eisini við sær at Bíblian ikki kann prentast longur. Vit kunnu nú spyrja, hvat er meira vert at verja, er tað ein avsporaður minniluti ella skrivifrælsið í síni heild. Vit síggja her, at tað er tað heilt grundleggjandi í sam- felagsskipan okkara, sum er til umrøðu. Vilja vit halda fast við okkara kristna siða- arv, ella er tað júst meiningin at fáa hann burtur! Tey samkyndu - Ein hóttan? Hallur G. Thorsteinsson BA, stud.mag., RUC I hvønn mun hanga siðalæra og átrúðnaður saman? Hetta er ein fundamentalur spur- ningur, sum tykist serliga við- komandi í samanhangi við tað orðaskiftið, sum valið av fýra limun í Siðseminevndini hevur ført við sær. Valið av teimun nýggju limunum í Siðseminevndina hevur skapt stóran ans millum føroyingar flest hesa síðstu tíðina. Bløðini hava verið á tremur við viðmerk- ingum - bæði fyri og ímóti. Landsstýrismaðurin við heil- sumálum, Bill Justinussen, stendur við sítt, og løgmaður vil helst ikki gera meira við málið. Við øðrum orðum kunnu vit ásanna, at enn ein avgerandi samfelagsspurn- ingur skal tigast í hel. Eg vil ikki bera orðaskiftið inn á persónligu viðurskiftið teirra útvaldu, men tó seta spurnartekin við tað tilvildar- liga faktum, at allir hesir limir hava samband við meira ella minni fragmenteraðar samkomur. Hetta tykist at verða tann reyði tráðurin, sum fær limirnar til at hanga saman sum eina heild, og tí tykist tað nærmast órímiligt at pástanda, at hetta ikki hev- ur spælt ein avgerandi leiklut í valinum av limunum. Í hvønn mun hetta kann sigast at vera ein demokratiskur (les etiskur) framferðaháttur, tá talan er um eina nevnd, sum helst skuldi kunna avspeglað føroysku fólkasamanseting- ina, kann mann kjakast um, men ikki her. Tað, eg fyrst og fremst vil seta orð á, er sambandið mill- um siðalæru og átrúnað. Í hesum sambandi vil eg royna at grundgeva fyri, hví eg ikki haldi, at hesi fyribrigdi eru tengd av hvørjum ørðum, og kanska heldur tvørturímóti. Átrúðnaligir úrmælingar Tað er vanligur hugsannar- háttur, at átrúðnaður og siða- læra hanga saman. Gudfrøð- ingar verða ofta hildnir at verða serfrøðingar á høgum stigi, hvat siðalæru viðkemur. Hetta er ongin løgin uppfat- an, og tað eru í øllum førum tvær orsøkir til tess. Fyri tað fyrsta eru teir almenn umboð fyri ta kristnu læruna - og tí talurør fyri gomlu moralsku fyriskriftirnar, sum eru at finna í bæði Gamla- og Nýggja Testamenti. Haraftur- at er teirra leiklutur sum moralskt talurør djúpt rót- festur í gomlum (sið)søgu- ligum viðurskiftum Men sum tíðin er liðin, og alternativ til fólkakirkjuna eru vaksin fram, hava præti- kantar av øðrum slagi eisini tikið ein bita av moralsku lag- køkuni, og hava tí sum kunn- ugt er, eisini beinleiðis sam- skifti við hægri instansar, sum kunnu geva boð um, hvat er rangt og hvat er rætt. Kristin siðalæra Innan kristna siðalæru eru tað serliga tveir hugsannarhættir, sum hava verið frammi: annar kallast The Divine Command Theory (DCT), og hin The Theory of Natural Law (TNL) Tað skal sigast, at tann so- kallaða DCT ikki hevur nógvar fortalarar í fakligum samanhangi, og eg skal í stuttum greiða frá hví. Kjarnan í DCT er, at vit mugu liva eftir teimun reglum sum Gud hevur ásett okkum. Tað vil siga, at tað Gud krev- ur av okkum er moralskt rætt, og tað hann forbjóðar er rangt. Ein av fyrimununum kann tykjast at verða, at vit sum menniskju ikku nýtast at keglast um etisk viðurskifti, og reint visindaliga nýtist okkum ikki at spekulera um objektivitet. Sum eg sipaði til omanfyri, eru tað tó nakrir trupulleikar við hesum ástøði. Fyri tað fyrsta er tað ringt at góðtaka hugsannarháttin, um tú ikki er trúgvandi. Fyri tað næsta kann mann seta spurningin: er boðið rætt tí Gud krevur tað, ella krevur Gud at vit yvirhalda boðið tí tað er rætt í sær sjálvum? Hesin spurning- ur hevur megi til at petta ástøðið sundur. Um tú velur at svara spurn- inginum við at siga, at boði er rætt tí Gud krevur tað, merkir tað, at Gud eisini kundi kravt tað mótsatta enn tað, hann gjørdi - tí boðið er jú bara rætt, tí Gud krevur tað. Hetta við- førir meiningsloysi, og tí verð- ur hetta svarið sjálvdan valt Vit kunnu eisini velja at svara, at Gud krevur, at vit yvirhalda boðið, tí tað er rætt. Av tí at Gud er algóður, velur hann við vísdómi, og tí skulu vit yvirhalda boð hansara. Men hetta svarið viðførir eisini trupulleikar: við at siga, at Gud hevur valt boðið, tí tað er rætt, so viðganga vit sam- stundis, at tað finnist nakað, sum er rangt og rætt - óheft av Gudi. Hetta merkir, at vit ikki kunnu fáa endaligt svar um hví, og eru yvirlatin til trúnna. TNL-ástøðið, sum mann oftast møtir í etiskum kjaki (td. alment viðurkenda siða- læran hjá katólsku kirkjuni), er meiri sannførandi, men sjálvur haldi eg ikki at tað er fullkomiliga vatntætt. Orsøk- ina til hetta skal eg koma inn á niðanfyri. Grundleggjandi byggir á- støðið á ta hugsan, at heim- urin er skipaður á skynsamil- igan hátt, og at øll fyribrigdi tí hava eina orsøk og eitt endamál (telos). Hetta er ein gamal hugsannarháttur, sum stavar frá greskari heims- speki. Tær ‘náttúrulógir’ sum eru tengdar at hesari uppfatan, fortelja okkum ikki bara hvussu heimurin er, men eisini hvussu hann eigur at verða (hetta kallast innan heimspekina den naturalist- iske fejlslutning). Hetta hevur stóran týdning fyri, hvussu vit meta um moralskt rætt og rangt: atburður kann verða natúrligur (rættur) ella óna- túrligur (rangur). Tað síðsta, oftast dikteraða, elementi í TNL er, at vit, við at nýta skilsemi, sjálvi kunnu finna fram til besta mátan at bera okkum at. Tvs. at Gud hevur givið okkum skilsemi, so vit m.a. kunnu skilja mill- um rangt og rætt. Hetta kann tykjast sum ein langt meiri sannlíkur hugsannarháttur enn DCT, har tað góða og ónda ikki kundi skiljast rationelt. Við TNL hava vit harafturímóti fatur á einari tankagongd, har teir moralsku trupulleikarnir eru hálaðir niður á jørðina, og menniskja hevur sjálvt fingið ein av- gerandi leiklut. Sum eg við eitt sindur av speisemi peikaði á omanfyri, so kann ein av fyrimuninum við DCT sýnast at vera, at vit sum menniskju ikku nýtast at keglast um etisk viðurskifti. Hetta kann mann ikki siga um TNL, sjálvt um hetta ástøði í síðsta enda byggir á mennis- kjans skynsemi. Skynsemi vísir seg sjótt ikki at vera ein konstantur, men heldur eitt tilvildarligt fyribrigdi, sum ávirkast av okkara persónligu meiningum. Frávíkjan ein synd Av tí at tankin um tað náttúr- liga og tað ónáttúrliga er ein av grundsteinunum í TNL, hevur henda læran ofta verði nýtt til at fordøma frávíkjarar av ymiskum slagi. Tann katólska fordømingin av samkyntum er eitt dømi uppá júst hetta. Alt hevur sum sagt eitt náttúrligt endamál, og tí er kynsligt virksemi, har endamálið ikki er produktivt, rætt og slætt ikki náttúrligt, og tí skeivt - og harvið er for- dømingin av samkyntum fullgjørd. Hetta er í mínari verð, eitt gott dømi um, hvussu eitt ástøði sum í síðsta enda eigur at byggja á skynsemi, kann nýtast sum ein irrationellur maktfaktorur, bæði í átrúnar- ligum og politiskum saman- hangi. Orsøkin er, at vit øll hava eina rúgvu av meiningum og hugsanum, sum vit taka við okkum, tá vit skulu taka støðu til ymisk viðurskifti. Hesar meiningar kunnu tykj- ast at verða fullkomiliga rætt- ar fyri tann, ið eigur tær, men fyri ein annan persón kunnu tær tykjast óskiljandi, av tí at tær eru sprotnar úr einari heilt aðrari tankagongd, enn hesin persónur kann taka undir við. Siðsemi í 2002 Av tí at heimurin útviklar seg, við tí ferð hann ger, verða vit noydd til at laga okkara hugtøk eftir teimun umstøð- um, ið eru galdandi. Hetta merkir, at vit verða noydd til at vera opin og góðtaka, at tey orð, sum vóru hóskandi fyrr, ikki eru tað í dag. Tað er í hesum saman- hangi, at átrúðnaður kann, og eg meini kann, verða ein forðing á etiska økinum. Átrúnaður er í stóran mun konservativur av tí, at hann hevur uppruna í einari gam- lari heimsuppfatan, har m.a. rangt og rætt er høgt inn í stein. Tað er talan um ein avbyrdan alheim, har sann- leiki verður kanaliseraður gjøgnum Orðið. Tí kann mann taka patent uppá Sann- leikan, og hetta ger tað ringt at flyta mørk, tá mótstøðu- maðurin stendur við Bíbliu í hond. Og siðsemi snýr seg nevniliga eisini um at flyta mørk, men á ein siðiligan og skynsaman hátt. Hetta er høvuðsorsøkin til, at eg meini, at tað skal vera pláss fyri fólki, sum ikki hevur tilknýti til ymiskar samkomur í einari nevnd sum Siðseminevndin. Við hesum er ikki sagt, at tað ikki eisini skal verða pláss fyri fólki við átrúnarligari sannføring í hesari nevnd. Men tað er um- ráðandi, at vit menna sið- semisorðaskiftið í tráð við teir realitetirnar, sum eru galdandi í einum nýmótans samfelagi ár 2002, og ikki eftir persónligari sannføring, sum botnar í 2000 ára gom- lum siðaarvi. Siðalæra og átrúðnaður C M Y K 13 12