leygardagur 15. desember 1984síða 8

tíðindablaðið Nr. 148 — 15. desember 1984 Um dreingja-»krigsårini« í Vági — um katólsku kirkjuna — um Luther — um humanismu og um stavnamannin. Niels Juel Nolsøe skrivar her nakrar forvitnisligar og kenslu- bornar hugleidingar um dreingjaårini i Vågi, tå teir spældu krigg. Sidani um stødu kirkjunnar upp gjøgnum tidina, um humanismu fyrr og nú, og at enda vísir hann á vandan, at ein ávísur stavnamaður skapar ræðslu í fólkinum fyri sosialismu — og ger sammetingar við tíðina, tá Hitler skapti ræðslu um gýð- ingarnar. Niels Juel Nolsee, ein av okkara frálíku skribentum, hevur enn einaferð biðið um inni- vist í Sosialinum fyri eini grein. Tað eru ikki altíð tær stóru, ávirkanar- somu hendingarnar, sum skulu til, fyri at seta teg á ferð inn í hugaheimin fyri, antin við einari kenslu av sakni, at minn- ast aftur á sorgleys barnaár, ella fyri við undran og virðing at eygfara náttúruna, ella hugleiða um seguligar hendingar og heimspekislig og segulig virði, sum gera eina vallaraferð inn í hugaheimin áhuga- verda. Tað, sum fekk meg til, fyri eina stund, at stíga inn í kvirruna, og út úr tí órógv- isfylta yrkudegi, ið sýgur okkum fastari og fastari í kyksendi sítt og heilt vil keva okkum menniskju, var ein smá- vegis hending nú ein dagin. Tí inn í kvirruna mugu vit, um vit skulu gera okkum vónir um, í huganum at koma tí farna nær. Eg var staddur í barnaheimi mínum. Á loftinum, úti undir vædingini, har sjáldan verður farið, fullu eygu míni á eina rúgvu av træsverðum, sum hava ligið órerd har í 40 ár Eg taki eitt av teimum í hondina, og mær rennur í huga eitt erindi úr einum sangi, vit sungu nógv fyri 40-45 árum síðan, sum skótar. Tá segdu orðini ein- um ikki nógv, sjálvt um tey eru hug- vekjandi, men eftir at so long tíð er far- in, hava tey veruliga fingið tydning: Fyrre ár frem, nár os árene spreder vi som idag gár med sang pá vor vej, nár i erindringen møjsomt du leder efter din drengetids barndom og leg, så kan det ske, der vil tit komme til dig tonerne, som af en kendt melodi, syner af drengetids herlighed til dig fængsle påny med et sært trylleri... Við hesum sverðum fór mangur dystur fram millum okkum, sum vóru dreingir suðuri í Vági, seinast í 30-árunum og fyrst í 40-árunum. Vit, sum fingu okkara tilvitan tá, og hevdu varhugan av, at tað fóru óhugna- ligar hendingar fram á meginlandinum í Europa, fingu ein serligan krígsmental- itet. Okkurt útvarpstól var í bygdini, vit fingu okkara í 1939. Vit hoyrdu redd Hitlers, frættu um ta hevnd, hann svór yvir allar teir, sum lótu Týskland liggja eftir nidurbart, fjøtrad, ja heilt uttan til- verumeguleikar aftan á fyrra heims- bardaga. Týskir hermenn tóku aftur tað týdningarmikla Ruhr-eki, sum fransar høvdu havt hersett. Eisini hersettu týskarar Eysturríki, og tóku Sudetar- landið, alt ímeðan Chamberlain íðin fleyg millum London og Berchtesgaden í Suðurtýsklandi, og royndi at fáa Hitler at binda frið. At enda kundi hann eisini, í september í 1938, aftaná seinasta sam- ráðingarumfarið í Týsklandi, trína út úr flogfarinum í London, veittra við sátt málanum í hondini og siga tey ódeyði- ligu orðini: »Peace for our time«. Men eitt ár seinni gjørdi Hitler innrás i Pól- landi, og seinni heimsbardagi var veru- leiki. Vit, sum bern tá, hoyrdu ikki um annað enn kríggj, hugsaðu ikki um annað og gjørdu lítið annað enn at kríggjast, og mong vóru heimini tey, har vit upplivdu, at javnaldrarnir ikki fingu pápan aftur. Men vit kríggjaðust, og tvinnar vóru herfylkingarnar, vit úr Toftalíð og teir vesturi úr Bø. Hitler mundi hugtaka mangan ungan tá, sum ikki kendi til ræðuleikarnar aftanfyri stýri hansara. Okkara herferari hevði gjørt av, at vit vóru týskarar, og at hann var Hitler. Eg minnist ein dagin, vit skuldu í bardaga. Allur herurin var komin saman inni í Toftarætt. >Der Fúhrer< stóð uppi á rættargarðinum og helt reðu. Aftaná rættu vit armin og róptu »Sieg Heil«, og so vóru vit til reiðar at fara í bardaga. Teir vestan úr Be komu út til okkara, og bardagin stóð í neytageilini, hesin geir- in, ið rakk úr eðrum enda av bygdini í annan, sum eitt »ingenmandsland« mill- um bein niðanfyri og traðirnar í erva. Men nú er tann vakri grótgarðurin, sum forfedrarnir laðaðu, geilin dg skjótt eis- ini allur beurin burtur. So nogvur var gangurin av bardaga okkara, at nógv av tí vaksna fólkinum var komið niðan at hyggja. Tað veruliga kríggið hasaði av, eins og eisini okkara spælan kríggj, og sverðini vórðu løgd burtur. Men vit, sum hesi 5-6 árini hevdu livað sum í einari krígs- psykosu og vóru búnaðir frá óvita til unglings, hevdu nú eisini næstan teirru somu tómleikakenslu, sum teir túsund-