leygardagur 5. januar 1985síða 11

5. januar 1985 tvørtur um hav og búsettust | Teir fyrstu álendingarnir vóru kópaveiðumenn, sum fyri | | meira enn 5000 árum síðani komu á flakum og skinnbátum | a teimum sum tá komu upp um vatnskorpuna í Alandshavi vit ætla, at nógvar oyggjar eru smáa Saman Íbúgvaratalið var 1968 21.120 bera vit hetta við Føroyar, ið eru 1399 km', men sum 1979 høvdu eitt íbúgvara tal uppá 44.479, síggja vit, at Feroyar eru meir enn tvær ferðir so tætt bygdar sum Áland Sur nevnt « 1 65 i ovg r A x mé o ( gæjar KK erið Y r Á x r K i Kt vi x x 3 í ið F Álar A ; ð I x , £ Á A pr í % X Fyrstu íbúar í Álandi ð S tør € i } 8 1 3 k 3 KOTT Mani | ið gå t h KOT i k i r K id t } H SIF t HET 1 3 ø ( 3 ry | på x I t KKANA o 1 Jufolk reikadi f ð strend urnar á Eystrasalti frå Østerbotter Finlandi til ósan á Weichselánni Í Álandi búsettu teir seg, og har vórðu teir verandi, har var einki annað at gera Av tí at teir fiskimenn, niðri við einki eki var at reika un vóru kópaveiðumenn og bygdu teir smáttur sínar sjóvarmálan, men so hvert sum landið hækkaði, og havið fjaraði, fluttu teir smátturnar longur og longur oman, teir eltu havið. Ti kunnu menn í dag finna steinaldarbústeð í stødugari aldursrad- fylgju líka frá tí fyrstu búsetingini til Í Havnini í hevuðsstaðnum, Mariehamn Men longu áðrenn steineldin var komin at enda, vóru stórar broytingar frumkenda veiðumanna og hendar í tí je fiskimanna samfelagi i Alandi. O.u. år 00 f. Kr. hevði steinaldarmentar x , Í ke I x le x x % | eik k kop í pik k dá ð du } g ð )€ x på K 4 t 3 nt r t x x Y x in 1 H ) da ik Í øvd } Im ø ð x „3 SÅ k við ið í álendsk ð 30 nvø s havið fjaraði, fór búst ing fram á nýggjum lendi, ið kom unda kavi, tæi Hu fiskimanna rnar avtoftaðust, og teir fingu sær dyrkilendi og beitilendi hegligari við bústaðin. Tað hildið, at dýrið, álendingar hevdu, var seyður Húsini vóru enn ógvuliga frumkend, verður fyrsta tama smáar, rundar moldsmáttur við einum rúmi og steinsettum eldstaði mitt í rúm inum. Av tílíkum húsum eru enn leivdir I x ;ð L x N } x | K sa EI ) Of t ni R ø eråu } ið 00 f. Kr. Hesa tíðir i ølt me Ve aðra i ar rsøk n nkad alið s Umleid Kristi fød budu veidu DE het e y egg 1 I m Sé kist vø ve ved unum at hava farið fram. Henda fólka afturgongdin varir tær fyrstu eldirnar aftan á Kristi feðing til umleið ár 500, tá kemur ein vend í. Ein fólkastreymur flovmir brådliga inn yvir Áland Tað kann við vissu sigast, at skip aftan á skip komu vestanífrá, lendu í Álandi og skipaðu upp tað, sum tey hevdu í viðferi: fólk, dýr og tað leysafæ, sum tey kundu taka við sær. Hesir nýggju innflytararnir í Álandi vóru bøndur úr norðurlondum, og teir tóku sær ikki av lettum. Við einari sterkar er eil t Ss fe gr re hus tolk og fæ € 1 I Í eitilend havnir og borgir. Tað 1 IKK ng ( Få fe ð liðug i gorðum. bygdur og KI samfelag við lógum og festum skip anum, eitt av fjølbygdastu samfeløgun Ou. 3 stød frå hesari tid eru funnin, hundratals í nordurlondum. heidin grav húsaleivdir og seks fornborgir eru vitni um tað samfelag, teir nýggju innflyt- ararnir bygdu sær í Alandi Men so er at spyrja, hvi flutti henda stóra mannfjøldin til Ålands? Tad er ikki lætt at svara å henda spurning, men vit kunnu hugsa okkum, at menniskju tå å døgum eins og tey eru nú — hava verið so háttað, at tey hava leitað hagar, ið livilíkindini hava tykst at vera frægast, og tað man helst hava er 3 820 x ø k : 3 k tóð 4; að 5 x X} 3 ør ið Á y erstakl | } í i 5 < x " 3 21 á 1 1 i S du i r M ið d € Y o A é ðua 3 dufø øvd lø H fiskur og 1 gl ð sek sær fødina úr havinum, leitar eftir fødir har sum fødin er at fáa. Hetta kanr óivað hava verið orsekin til, at hvalurir hvarv frá strondunun Vestureuropu so haðani fekst eingin olja. og hvat var so at gera? Ut á stóra havið settu teir sær ikki fer fyri at fara til at leita eftir hvalinum við teimum smáu bátunum, teir høvdu tá í døgum. Jú, so var at leita aðrar leiðir har ið tar SS øra ( ' + yrða I t 5 1 FY 21 þ i Mi: S { € g ð! 3 kor paraðu te g. og ( í g S K læt pikið rð bræ fl Fu t r | I ikað ð ð ftur vid vøstinu SKINI bruktu teir til klædi og seld ] handils menn, sum gjørdu tey til pelsar o.a I Alandi eru nógvar góðar og kyrrar havnir mitt úti í kópahavinum. Har vóru bestu meguleikar til at hava eina veiðu og handilsmiðsteð í Eystrasalti, og hesar góðu vinnumeguleikar halda menn hava verið sterstu orsekina til tað stóra landnámið, sum fór fram í Áland frá o.u. ár 500 til år 1050 e. Kr Framhald